Maserasyon, refluks ve ultrasonik destekli ekstraksiyon yöntemleri ile üretilen kestane propolis ekstraktlarının farklı gıda modellerinde kullanımı: Fizikokimyasal, duyusal ve biyoaktif niteliklere etkisi

Abstract

Bu çalışmada kestane balı kovanlarından temin edilen propolislerde maserasyon, refluks ve ultrasonik destekli ekstraksiyon yöntemleri uygulanarak etanolik propolis ekstraktları elde edilmiştir. Her üç yöntem ile hazırlanan kestane propolis ekstraktları ısıl işlem uygulanmamış gıda modeli olarak çiçek ve kestane ballarına 4 farklı oranda (%0, 1, 2 ve 4) ilave edilerek, bal karışımlarının antioksidan aktivite, toplam fenolik, renk ve duyusal analizleri yapılmıştır. Kestane balının antioksidan aktivite (AO) (%82.96) ve toplam fenolik madde (TFM) içeriği (412.50 µg GAE /g), çiçek balından (AO:%49.69, TFM:127.50 µg GAE/g) daha yüksek olmasına rağmen, %4 propolis ilavesiyle çiçek balı biyoaktif niteliklerinin (AO:%90.00, TFM:713.60 µg GAE/g) kestane balına (AO:%89.08, TFM:849.17 µg GAE/g) yakın düzeye geldiği belirlenmiştir. Yüksek renk yoğunluğuna (1803.5 mAU) sahip kestane balının renginin çiçek balından (378.5 mAU) görsel olarak da önemli düzeyde koyu olması nedeniyle, kestane balına propolis ilavesinde farklı ilave oranı ve ekstraksiyon yöntemi son ürün renk yoğunluğunu önemli düzeyde etkilenmemiştir (p>0.05). Ancak çiçek ballarında propolis ilavesi renk yoğunluğunu önemli düzeyde (p<0.05) artırmıştır. Üç ekstraksiyon yöntemiyle hazırlanan propolis ekstraktları 4 farklı oranda (%0, 1, 2 ve 4), ısıl işlem uygulanmış ve çoklu bileşene sahip bir gıda modeli olarak temel kek formülasyonuna ilave edildiğinde ise, ürün biyoaktif niteliklerinin (AO: %11.97, TFM:285.0 µg GAE/g) artan propolis ilave oranına bağlı olarak arttığı belirlenmiştir. Propolis yüksek biyoaktif nitelikleri itibariyle ilave edildiği gıda modellerinin de antioksidan aktivite ve fenolik madde içeriğini artırmıştır. Ancak kendine özgü keskin tat, koku ve lezzetinin kullanıldığı gıda modelindeki etkisini belirlemek amacıyla bu çalışmada elde edilen gıda örneklerinin duyusal analizleri yapılmış ve sonuçlar Temel Bileşen Analizi ile değerlendirilmiştir. Her iki gıda modeli açısından da maserasyon ekstraksiyon ile üretilen propolisli ürünler daha yüksek beğeni skorları alırken, propolis kullanılmayan kontrol örnekleriyle, sırasıyla %1 ve %2 propolis ilaveli ürünler benzer olarak bulunmuştur. %4 propolis ilaveli ürünler düşük beğeni skorlarıyla ayrı kümelenme göstermişlerdir.

Keywords

• Kestane propolis
• Arı ürünleri
• Bal
• Fırıncılık ürünleri

Use of chestnut propolis extract produced by maseration, reflux and ultrasound-assisted extraction methods in different food models: Effect on physicochemıcal, sensory and bioactive properties

Abstract

This study obtained ethanol-extracted propolis by applying maceration, reflux, and ultrasound-assisted extraction methods to propolis obtained from chestnut honey hives. Chestnut propolis extracts prepared by the methods were added to flower and chestnut honey at four different rates (0, 1, 2 and 4%) as a food model without heat treatment, and antioxidant activity, total phenolic content, colour, and sensory analysis of honey mixtures were made. Although the antioxidant activity (AO) (82.96%) and total phenolic content (TPC) (412.50 µg GAE /g) of chestnut honey were higher than that of flower honey (AO: 49.69%, TPC: 127.50 µg GAE/g), it was determined that the bioactive properties of flower honey (AO: 90.00%, TPC:713.60 µg GAE/g) rose close level to that of chestnut honey (AO:89.08%, TPC: 849.17 µg GAE/g) thanks to the addition of 4% propolis extract. Because the colour of chestnut honey with high colour intensity (1803.5 mAU) is significantly darker than flower honey (378.5 mAU), the different addition rates and extraction method of propolis did not significantly affect the final product colour intensity of chestnut honey (p>0.05), the addition of propolis in flower honey increased the colour intensity significantly (p<0.05). When propolis extracts prepared with three extraction methods are added to the basic cake formulation as a heat-treated food model in 4 different ratios (0, 1, 2 and 4%), the bioactive properties of the products (AO: 11.97%, TFM: 285.0 µg GAE/g) were determined to increase depending on the increasing propolis addition rate. Although propolis increases the antioxidant activity and phenolic substance content of the food models to which it is added due to its rich bioactive content, sensory properties of the food models were analysed due to propolis extracts' unique, intense taste, colour and flavor, and the results were evaluated with Principal Component Analysis. In terms of both food models, the products with propolis produced by maceration extraction had higher sensory evaluation scores. In contrast, the control samples without propolis were found to be similar to the products with 1% and 2% propolis added, respectively. The products with 4% propolis added showed separate clustering with low evaluation scores.

Keywords

• Chestnut propolis
• Bee products
• Honey
• Bakery products

References

1. Acun, S., Gül, H. (2021). Mikroenkapsüle çam propolisinin top kek üretiminde kullanılması. Journal of the Institute of Science and Technology, 11(2), 1205-1217. https://doi.org/10.21597/jist.855038
2. Ahn, M. R., Kumazawa, S., Usui, Y., Nakamura, J., Matsuka, M., Zhu, F., Nakayama, T. (2007). Antioxidant activity and constituents of propolis collected in various areas of China. Food Chemistry, 101, 1383–1392. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2006.03.045
3. Anjum, S., Ullah, A., Khan, K., Attaullah, M., Khan, H., Ali, H., Dash, C. (2019). Composition and functional properties of propolis (bee glue): A review. Saudi Journal of Biological Sciences, 26(7), 1695-1703. https://doi.org/10.1016/j.sjbs.2018.08.013
4. Atasoy, R., Hendek Ertop, M. (2021). Assessment of nutritional and bioactive properties for gluten-free tarhana containing various legumes and cereals. Journal of Food Processing and Preservation, 45(7), e15606. https://doi.org/10.1111/jfpp.15606
5. Baltrusaityte, V., Venskutonis, P.R., Ceksteryte, V. (2007). Radical scavenging activity of different floral origin honey and bee dread phenolic extract. Food Chemistry, 101, 502-514. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2006.02.007
6. Bankova, V., Bertelli, D., Borba, R., Conti, B.J., Da Silva Cunha, I. B., Danert, C., Zampini, C. (2019). Standard methods for Apis mellifera propolis research. Journal of Apicultural Research, 58(2), 1–49. https://doi.org/10.1080/00218839.2016.1222661
7. Bayram, N. E. (2015). Hakkari Bölgesi Propolislerinin Botanik Orijininin Ve Kimyasal İçeriğinin Saptanması. Doktara Tezi, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.
8. Beretta, G., Granata, P., Ferrero, M., Orioli, M., Facino, R.M. (2005). Standardization of antioxidant properties of honey by a combination of spectrophotometric/fluorimetric assays and chemometrics. Analytica Chimica Acta, 533(2), 185-191. https://doi.org/10.1016/j.aca.2004.11.010

9. Burdock, G.A. (1998). Review of the biological properties and toxicityof bee propolis (propolis). Food And Chemical Toxicology, 36, 347–363. https://doi.org/10.1016/S0278-6915(97)00145-2
10. Büyüktuncel, E. (2012). “Gelişmiş ekstraksiyon teknikleri” Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi, 2, 209-242.
11. Castaldo, S., Capasso, F. (2002). Propolis, an old remedy used in modern medicine. Fitoterapia, 73, S1–S6. https://doi.org/10.1016/S0367-326X(02)00185-5
12. Chi Y., Luo L., Cui M., Hao Y., Liu T., Huang X., Guo X. (2020). Chemical composition and antioxidant activity of essential oil of Chinese propolis. Chemistry & Biodiversity., 17(1), e1900489. https://doi.org/10.1002/cbdv.201900489
13. Coşkun, P., İnci. H. (2020). Propolisin kimyasal içeriği ile antibakteriyel, antiviral ve antioksidan aktivitesi. ISPEC Journal of Agricultural Sciences, 4(4), 1053-1070. https://doi.org/10.46291/ISPECJASvol4iss4pp1051-1068
14. Coşkun, N.Ö. (2020). Püskürtmeli Kurutma Yöntemi ile Propolis Enkapsülasyonu Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Aydın.
15. Çiftçi, F. (2015). Propolisin Yoğurt Üretiminde Kullanılması. Yüksek Lisans Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
16. Dedebaş, T., Çapar, T.D., Ekici, L., Yalçın, H. (2021). Yağlı tohumlarda ultrasonik destekli ekstraksiyon yöntemi ve avantajları. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 21, 313-322.
17. Estevinho, L., Pereira, A.P., Moreira, L., Dias, L. G., Pereira, E. (2008). Antioxidant and antimicrobial effect of phenolic compounds extracts of northeast Portugal honey. Food and Chemical Toxicology, 46, 3774-3779. https://doi.org/10.1016/j.fct.2008.09.062
18. Gallo, M., Ferrara, L., Navıglıo, D. (2018). Application of ultrasound in food science and technology: A Perspective, Foods, 7 (10), 164. https://doi.org/10.3390/foods7100164
19. Ghisalberti, E.L., (1979). Propolis: A review, Bee World, 60, 59-84. https://doi.org/10.1080/0005772X.1979.11097738
20. Güney, F. (2016). Bazı Propolis Özütlerinin Meyveli Yoğurtların Biyokimyasal, Fizikokimyasal ve Raf Ömrü Üzerine Etkilerinin Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Ordu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ordu.
21. Habryka, C., Socha, R., Juszczak, L. (2020). The effect of enriching honey with propolis on the antioxidant activity, sensory characteristics, and quality parameters. Molecules, 25(5), 1176. https://doi.org/10.3390/molecules25051176
22. Halliwell, B., Gutteridge, J. M. (2015). Free Radicals in Biology and Medicine. 5th Edition. USA: Oxford University Press. ISBN: 9780198717478 (Online ISBN: 9780191802133)
23. Hayta, M., Hendek Ertop, M. (2017). Optimisation of sourdough bread incorporation into wheat bread by response surface methodology: bioactive and nutritional properties. International Journal of Food Science & Technology, 52(8), 1828-1835. https://doi.org/10.1111/ijfs.13457
24. Jung, E., Weon, J.B., Ji, H., You, J., Oh, S.Y. Kim, H., Park, D. (2020). Comparative study of the biological activity of propolis extracts withvarious countries of origin as cosmetic materials. Journal of the School of Cosmetic Science of Korea, 46(2), 159–166.
25. Kassim, M., Achoui, M., Mustafa, M.R., Mohd, M.A., Yusoff, K.M. (2010). Ellagic acid, phenolic acids, and flavonoids in malaysian honey extracts demonstratein vitro anti- ınflammatory activity. Nutrition Research, 30, 650–659. https://doi.org/10.1016/j.nutres.2010.08.008
26. Khalil, M.I., Moniruzzaman, M., Boukraâ, L., Benhanifia, M., Islam, M.A., Sulaiman, S.A., Gan, S.H. (2012). Physicochemical and antioxidant properties of Algerian honey, Molecules, 17, 11199-11215. https://doi.org/10.3390/molecules170911199
27. Kıran, M.D. (2021). Farklı Kültür Çeşidi Ve Prebiyotik Kaynak Kullanarak Üretilen Ballı Propolisli Yoğurtların Özellikleri. Yüksek Lisans Tezi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Manisa.
28. Margeretha, I., Suniarti, D.F., Herda, E.M., Alim, Z. (2012). Optimization and comparative study of different extraction methods of biologically active components of Indonesian propolis Trigona spp, Journal of Natural Products, 5, 233- 242.
29. Mattıla, P., Pıhlava, J., Hellstro, J., (2005). Contents of phenolic acids, alkyl- and alkenylresorcinols, and avenanthramides in commercial grain products, Journal of The Agricultural Food Chemistry, 53, 8290-8295. https://doi.org/10.1021/jf051437z
30. Mendonça, M.A.D., Ribeiro, A.R., Lima, A.K.D., Bezerra, G.B., Pinheiro, M.S., de Júnior, R.L., Cardoso, J.C. (2020). Red propolis and ıts dyslipidemic regulator formononetin: evaluation of antioxidant activity and gastroprotective effects in rat model of gastric ulcer. Nutrients, 12 (10), 2951. https://doi.org/10.3390/nu12102951
31. Mıchalska, A., Ceglınska, A., Amarowıcz, R., Pıskula, M. K., Szawara-Nowak, D., Zıelınskı, H. (2007). Antioxidant contents and antioxidative properties of traditional rye breads, Journal of Agricultural and Food Chemistry, 55, 734-740. https://doi.org/10.1021/jf062425w
32. Moon, J.K., Shibamoto, T. (2009). Antioxidant assays for plant and food components. Journal Agriculture Food Chemistry, 57, 1655-1666. https://doi.org/10.1021/jf803537k
33. Moreno, M.I.N., Isla, M.I., Sampietro, A.R., Vattuone, M.A. (2000). Comparison of the free radical-scavenging activity of propolis from several regions of Argentina. Journal of Ethnopharmacology, 71, 109–114. https://doi.org/10.1016/S0378-8741(99)00189-0 Nori, M. P., Favaro Trindade, C.S., De Alencar, S.M., Thomazini, M., De Camargo Balieiro, J.C., Castillo, C.J. C. (2011). Microencapsulation of propolis extract by complex coacervation. LWT-Food Science and Technology, 44(2), 429-435.
34. Oses, S.M., Pascual Mate, A., Fernandez Muiño, M.A., Lopez Díaz, T.M., Sancho, M.T. (2016). Bioactive properties of honey with propolis, Food Chemistry, 196, 1215–1223. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2015.10.050
35. Rizzello, C.G., Curiel, J.A., Nionelli, L., Vincentini, O., Cagno, R.D., Silano, M., Gobbetti, M., Coda, R. (2014). Use of fungal proteases and selected sour dough lactic acid bacteria for making wheat bread with an intermediate content of gluten. Food Microbiology, 37, 59-68. https://doi.org/10.1016/j.fm.2013.06.017
36. Shahidi, F., Naczk, M. (1995). Methods of analysis and quantification of phenolic compounds. Food Phenolic: Sources, Chemistry, Effects and Applications, 287-293.
37. Silici, S., Kutluca, S. (2005). Chemical composition and antibacterial activity of propolis collected by three different races of honey bees in the same region. Journal of Ethnopharmacology, 99, 69–73. https://doi.org/10.1016/j.jep.2005.01.046
38. Silici, S., Sagdic, O., Ekici, L. (2010). Total phenolic content, antiradical, antioxidant and antimicrobial activitiesof rhododendron honeys, Food Chemistry, 121 238–243. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2009.11.078
39. Soylu, P., Bayram, B. (2020). Bal, propolis, arı sütü, çivan perçemi (Achillea millefolium) ve ekinezya (Echinacea paradoxa) karışımından fonksiyonel gıda üretimi, ürünün fizikokimyasal ve biyokimyasal özelliklerinin incelenmesi. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi, 9(1), 25-38.
40. Şeker, İ.T., Hendek Ertop, M., Hayta, M. (2016). Physicochemical and bioactive propertiesof cakes incorporated with gilaburu fruit (Viburnum opulus) pomace. Quality Assurance and Safety of Crops & Foods, 8(2), 261-266. https://doi.org/10.3920/QAS2014.0542
41. Şenol Yazkan, S. (2022). Kestane Propolisinden Bioaktif Bileşik Ekstraksiyon Proseslerinin Yüzey Yanıt Yöntemi İle Optimizasyonu Ve Ekstraktların Karakterizasyonu. Yüksek Lisans Tezi.Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Kastamonu. Taş-Küçükaydın, M., Tel-Çayan, G., Çayan, F., Küçükaydın, S., Çiftçi, B. H., Ceylan, Ö., Duru, M. E. (2023). Chemometric classification of chestnut honeys from different regions in Turkey based on their phenolic compositions and biological activities. Food Chemistry, 415, 135727. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2023.135727
42. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (No: 2020/07). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-13.htm (erişim tarihi 17.07.2023).
43. Yıldız, O. (2011). Bir Gıda Maddesi Olarak Kestane Poleninin Kimyasal Bileşimi, Biyoaktif Özellikleri ve Karaciğer Hasarını Önlemedeki Rolü. Doktora Tezi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Trabzon.
44. Yıldız, O., Karahalil, F., Can, Z., Sahin, H., Kolayli, S. (2014). Total monoamine Oxidase (MAO) inhibition by chestnut honey, pollen and propolis. Journal Of Enzyme İnhibition And Medicinal Chemistry, 29(5),690–694. https://doi.org/10.3109/14756366.2013.843171
45. Zalibera, M., Stasko, A., Slebodova, A., Jancovicova, V., Cermakova, T., Brezova, V. (2008). Antioxidant and radical-scavenging activities of Slovak honeys–An electron paramagnetic resonance study. Food Chemistry, 110(2), 512-521. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2008.02.015