5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabındaki “Bilgi İstasyonu” Metinlerinin İncelenmesi

Abstract

Bu araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlanan "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli" perspektifiyle hazırlanan 5. sınıf fen bilimleri ders kitabındaki “Bilgi İstasyonu” bölümlerini çeşitli değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Yeni müfredatla birlikte ders kitaplarının etkinlik odaklı bir yapıya bürünmesi ve teorik bilgilerin minimize edilmesi, mevcut bilgi içeriklerinin niteliğini ve sunum biçimini kritik bir araştırma konusu haline getirmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseninin kullanıldığı çalışmada, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan iki ciltlik ders kitabı veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, kitapta toplam 25 adet Bilgi İstasyonu metni bulunduğu tespit edilmiştir. Metinlerin ünitelere göre dağılımı incelendiğinde; en fazla metnin 6 adetle “Gökyüzündeki Komşularımız ve Biz” ünitesinde, en az metnin ise yalnızca 1 adetle “Yaşamımızdaki Elektrik” ünitesinde yer aldığı görülmüştür. İçerik analizi bulguları; metinlerin bilim tarihi, milli teknoloji hamleleri, Türk-İslam bilginleri, ileri teknoloji uygulamaları, günlük yaşam ve sürdürülebilirlik temaları etrafında yapılandırıldığını göstermektedir. Özellikle İbn-i Sina, Uluğ Bey ve Fatih Sultan Mehmet gibi isimler üzerinden kültürel mirasın aktarıldığı; Parker Uzay Aracı, HADAR sistemi ve Sıfır Atık projeleriyle ise öğrencilere güncel bir gelecek vizyonu sunulduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, Bilgi İstasyonlarının fen bilimlerinin disiplinlerarası doğasını yansıttığı, öğrenci motivasyonunu artırmayı hedeflediği ve teorik bilgiyi somut, tarihsel ve milli bir bağlamda sunduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma, yeni öğretim programı kapsamında hazırlanan materyallerin niteliğine dair literatürdeki boşluğu doldurması açısından önem taşımaktadır.

Keywords

• fen bilimleri eğitimi
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• ders kitabı incelemesi
• bilgi istasyonu
• doküman analizi

An Analysis of the “Information Station” Texts in the 5th Grade Science Textbook

Abstract

This research aims to analyze the "Information Station" (Bilgi İstasyonu) sections of the 5th-grade science textbook prepared within the framework of the "Century of Turkey Education Model," which was implemented starting from the 2024-2025 academic year. With the new curriculum, textbooks have transitioned into an activity-oriented structure where theoretical information is minimized. This shift has made the quality and presentation of the remaining informative content a critical subject for academic investigation. Adopting a qualitative research design, this study utilizes document analysis to evaluate the two-volume textbook published by the Ministry of National Education. The data were processed using descriptive and content analysis techniques. The findings reveal that the textbook contains a total of 25 "Information Station" texts. When examined by unit distribution, the highest number of texts (6) is found in the "Our Neighbors in the Sky and Us" unit, while the lowest (1) is in the "Electricity in Our Lives" unit. Content analysis indicates that these sections are structured around themes such as the history of science, national technology initiatives, Turkish-Islamic scholars, advanced technological applications, daily life, and sustainability. Cultural heritage is integrated through figures like Ibn Sina, Ulugh Beg, and Fatih Sultan Mehmet, while contemporary projects like the Parker Solar Probe, the HADAR system, and the "Zero Waste" initiative provide students with a modern global and national vision. In conclusion, the "Information Stations" reflect the multidimensional and interdisciplinary nature of science, aiming to enhance student motivation by grounding theoretical knowledge in historical and practical contexts. This study contributes to the literature by addressing the gap in evaluating instructional materials developed under the new educational model.

Keywords

• science education
• Century of Turkey Education Model
• textbook analysis
• information station
• document analysis.

References

1. Ak, B. S., & Köse, M. (2024). 2024 Fen bilimleri dersi öğretim programı hakkında öğretmen görüşlerinin incelenmesi. APJEC - Academic Platform Journal of Education and Change, 7(2), 132-169. https://doi.org/10.55150/apjec.1582677
2. Aktan, M. B. (2024). Çokkültürlü bilim eğitimi: Türkiye’de fen bilimleri öğretimi için bir gereklilik. Milli Eğitim Dergisi, 53(241), 571-590. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1189910
3. Arduç, M. A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile Hazırlanan 5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabındaki “Araştırma İstasyonu” Metinlerinin İncelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 6(3), 106-119. https://doi.org/10.59062/ijpes.1830090
4. Aydın, A., Kardeş, H., Sarıkavak, İ., Canan, L. N., Topak, M. E., Yılmaz, S., & Bağcı, Y. M. (2024). Fen bilimleri 5. sınıf ders kitabı (1. ve 2. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
5. Aytar, A., & Özsevgeç, T. (2019). Disiplinler arası fen öğretiminin 7. sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir kalkınma konusundaki gelişimlerine etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 324-357. https://doi.org/10.16986/huje.2018045282
6. Bayır, E., & Kahveci, S. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının bilimsel süreç becerileri açısından incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(1), 253-262. https://orcid.org/0000-0002-5330-269X
7. Bilir, S., & Uyanık, G. (2019). İlkokul dördüncü sınıf fen bilimleri dersi basit elektrik devreleri ünitesinde laboratuvar destekli öğretimin akademik başarı ve tutuma etkisi. Eğitim ve Teknoloji, 1(2), 122-136.
8. Bulut, M. A., Birgili, B., Koçoğlu, M., Gülünay, O., & Baş, F. R. (2024). Teknoloji ve bilim merkezlerinin milli teknoloji hamlesine katkıları ve T3 Vakfı örneği. BABUR Research, 3(2), 117-132.

9. Candaş, B., Kıryak, Z., & Ünal, S. (2021). Bilim tarihi temelli hikâyelerle fen öğretimi: Tesla ve Volta örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 405-435. https://doi.org/10.33711/yyuefd.867570
10. Eker Çelebi, M., & Taşkın Ekici, F. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde Fen Bilimleri Öğretim Programında Sürdürülebilirlik ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile İlişkisi. Denizli İl Millî Eğitim Müdürlüğü Bilim ve Eğitim Dergisi, 1(1), 29-39.
11. Çepni, S., Bacanak, A., & Küçük, M. (2003). Fen eğitiminin amaçlarında değişen değerler: Fen-teknoloji-toplum. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(4), 7-29.
12. Çetinkılıç, S., & Koray, Ö. (2017). Fen eğitiminde disiplinlerarası bir yaklaşım: Eleştirel okumanın bilimsel metinlerin anlaşılmasında kullanılması. Anadolu Öğretmen Dergisi, 1(2), 57-74.
13. Dağtekin, B., & Özenoğlu, H. (2024). Ortaokul fen bilimlerinde bilim tarihinin kavramsal, prosedürel ve bağlamsal analizi ve bilim tarihi hikayeleri konusunda öğretmen görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(2), 63-81.
14. Demirci, M., & Yıldırım, H. İ. (2025). Fen bilimleri ders kitapları ve öğretim programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 13(25), 156-180. https://doi.org/10.18009/jcer.1568951
15. Deveci, İ., & Aydız, M. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretim programında yer alan yaşam becerilerinin kazandırılmasına ilişkin görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 164-186. https://doi.org/10.24315/tred.693345
16. Elmalı, Ş. (2021). Sosyobilimsel konuların medyada yer alma düzeyi: “Bilim ve Teknik” dergisi. International Journal of Field Education, 7(1), 98-111. https://doi.org/10.32570/ijofe.899437
17. Erdaş Kartal, E., Dinç, E., Yılmaz, F. N., & Kızıldağ, İ. (2024). Fen bilimleri ders kitaplarının bilimin doğası ve bilim insanı özellikleri açısından incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, 2766-2792. https://doi.org/10.53444/deubefd.1449549
18. Erdoğan, M. N., & Köseoğlu, F. (2012). Ortaöğretim fizik, kimya ve biyoloji dersi öğretim programlarının bilimsel okuryazarlık temaları yönünden analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(4), 2889-2904.
19. Erdoğan, S. (2020). STEAM ve sanat eğitimi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 44, 303-316.
20. Gül, N., Ünsal, T., Özkan, M. N., & Öz, M. (2025). Fen bilimleri dersi öğretim programlarında bilimsel süreç becerileri, yaşam becerileri, 21. yüzyıl becerileri ve STEM eğitiminin incelenmesi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(2), 80-110.
21. İşçi, S. (2013). Bilimsel Devrimlerin Yapısı. Eğitimde Politika Analizi, 2(1), 61-63.
22. Kabakuş Tabur, E., & Kaştan, Y. (2025). 2018 ve 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında tarihsel empati becerisi. Journal of Innovative Research in Social Studies, 8(1), 1-32. https://doi.org/10.47503/jirss.1659551
23. Karabulut, H., Birgün, İ. & Kariper İ. A. (2024). Ortaokul öğrencilerinin tanıdıkları bilim insanlarının incelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 1-16. https://doi.org/10.17539/amauefd.1393646
24. Kızılay, E., & Şentürk, M. L. (2021). Ortaokul fen bilimleri dersi öğretim programının çevre eğitiminin amaçları çerçevesinde incelenmesi. Journal of Individual Differences in Education, 3(2), 60-73. https://doi.org/10.47156/jide.1021729
25. Korkmaz, N., & Dolu, G. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli çerçevesinde 5. sınıf fen bilimleri ders kitabındaki etkinliklerin çoklu zekâ kuramına göre analizi. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 141-186. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1699811
26. Kuyucu, E. E., Karakaya, B., & Özcan, H. (2025). TYMM fen bilimleri 5. sınıf ders kitabında yer alan açık uçlu soruların YBT’ye göre incelenmesi. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 115-138. https://doi.org/10.46762/mamulebd.1771084
27. Mercin, L. (2019). STEAM eğitiminde sanatın yeri. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 9(19), 28-41. https://doi.org/10.16950/iujad.514132
28. Mısır, M. E., & Laçin Şimşek, C. (2018). Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Bilim Tarihinin Öğretimsel Değeri Üzerine Görüşleri. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 1(1), 1-12. https://doi.org/10.33400/kuje.422926
29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
30. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: MEB yayınları.
31. Özdemir, E., & Berber, E. (2023). Astronomi konularının ortaokul fen bilimleri ders kitapları kapsamında incelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(2), 69-84.
32. Özdemir, G., & Akçay, H. (2009). Bilimin doğası ve bilim tarihi dersinin öğrencilerin bilimin ve bilimsel bilginin doğasına ilişkin düşüncelerine etkisi. Education Sciences, 4(1), 218-227.
33. Özgür Tamdoğan, N., & Aktan, M. B. (2019). Fen bilimleri derslerinde türk-islam bilginlerinin öğretilmesine dair öğretmen ve uzman görüşlerinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 241-266. https://izlik.org/JA32GF57JB
34. Pınar, M. A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli erdem-değer-eylem çerçevesi bağlamında 5. sınıf fen bilimleri ders kitabının incelenmesi. International Journal of Düzce Educational Sciences, 3(2), 92-116. https://doi.org/10.62195/ijdes.1701554
35. Soslu, Ö. (2016). Fen eğitiminde bilimin doğasını anlama üzerine bir değerlendirme. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 90-100.
36. Temizhan, S., Denli, E., & Öztürk, K. E. (2023). Awareness of the National Technology Movement. Journal of Current Researches on Social Sciences, 13(3).https://doi.org/10.26579/jocress.13.3.3
37. Türk, C., & Kalkan, H. (2017). Astronomi Öğretiminde İki Farklı Yöntemin Deneysel Olarak Karşılaştırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1015-1036. https://doi.org/10.15869/itobiad.307211
38. Unat, Y. (2001). Gökbilim tarihinde Türkler. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
39. Uştu, H., & Yüceer, E. (2024). Fen eğitimi ve otantik öğrenme. Journal of Research in Informal Environments, 9(2), 151-173.
40. Yazı, Y., & Ergun, M. (2025). Fen bilimleri ders kitaplarının sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 15(Özel Sayı), 56-97. https://doi.org/10.24315/tred.1627429
41. Yeşil Haber. (2025). Sürdürülebilirlik. Erişim adresi:https://yesilhaber.net/kategori/surdurulebilirlik/
42. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
43. Yüzbaşıoğlu, M. K. (2025). Sürdürülebilir yaşam için eğitim: 2024 yılı fen bilimleri dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma açısından değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 948-966. https://doi.org/10.53444/deubefd.1576551