İlkokullarda Sanal Müzelerin Kullanımına İlişkin Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri

Year 2025, Volume: 7, 73 - 100, 31.12.2025

Safiye Yilmaz Can Hamdi Karakaş

https://doi.org/10.51637/jimuseumed.1744059

Abstract

Bu çalışmada, ilkokullarda sanal müzelerin kullanılmasına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma durum çalışması olarak kurgulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlemesinde maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Bu bağlamda, 2023–2024 eğitim-öğretim yılı boyunca Türkiye genelindeki çeşitli il, ilçe ve köylerde, Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda görev yapan ve öğretim süreçlerinde sanal müzeleri kullanan 25 sınıf öğretmenine ulaşılmıştır. Veri toplama sürecinde sınıf öğretmenleriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen verilerin analiz edilmesinde nitel veri analiz yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda ilkokullarda sanal müze kullanımına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri “tanım”, “kullanım durumu”, “faydalar”, “sınırlılıklar” ve “öneriler” şeklinde beş farklı temada toplandığı sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenleri sanal müzeleri çoğunlukla teknoloji odaklı müze olarak nitelendirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenlerinin sanal müzeleri daha çok sosyal bilgiler dersi ve hayat bilgisi dersinde kullandıkları görülürken sanal müzeleri çoğunlukla ders odaklı kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenleri, sanal müzeleri öncelikle ücretsiz olmaları ve ulaşım gerektirmemeleri nedeniyle avantajlı görmüş; bu nedenle onları çoğunlukla ekonomik açıdan faydalı olarak değerlendirmiştir. Öğretmenler, sanal müzelerin başlıca sınırlılıklarını doğrudan, uygulamalı bir deneyim sunmamaları ve içeriğin soyut yapısı olarak belirtmiş; özellikle gerçeklik hissinin eksikliğine vurgu yapmışlardır. Sanal müzelerin içeriklerinin zenginleştirilmesi, müfredatla ilişkilendirilmesi, teknoloji desteği sağlanması ve hizmet içi eğitim verilmesi de sınıf öğretmenlerince önerilmiştir.

Keywords

Müze Eğitimi , sanal müze , ilkokul , sınıf öğretmeni

Opinions of Primary School Teachers on the Use of Virtual Museums in Primary Schools

Abstract

The aim of this research is to investigate primary school teachers' perspectives on the utilization of virtual museums in education. Adopting a qualitative case study design, the study employed the maximum diversity sampling method to select participants. The study group consisted of 25 teachers working in various provinces, districts, and villages across Turkey under the Ministry of National Education who actively integrated virtual museums into their lessons during the 2023–2024 academic year. Data were gathered through semi-structured interviews and subsequently analyzed using descriptive analysis techniques. The results of the study revealed that the opinions of primary school teachers regarding the use of virtual museums in primary schools were grouped into five different themes: “definition,” “usage status,” “benefits,” “limitations,” and “suggestions.” It was concluded that primary school teachers mostly characterized virtual museums as technology-focused museums. While primary school teachers were found to use virtual museums more in social studies and life skills classes, it was concluded that they mostly used virtual museums in a lesson-focused manner. Primary school teachers perceived virtual museums as advantageous primarily because they are cost-free and eliminate the need for transportation, thereby considering them beneficial mainly from an economic perspective. Teachers identified the main limitations of virtual museums as the lack of direct, hands-on experience and the abstract nature of the content, emphasizing particularly the absence of a realistic sense of presence. Primary school teachers also suggested enriching the content of virtual museums, linking them to the curriculum, providing technological support, and offering in-service training.

Keywords

Museum Education , virtual museum , primary school , primary school teachers

References

• Akça, S. (2020). Teknoloji ve bilgi çağında müzeler: Genel bakış. Türk Kütüphaneciliği, 34(2), 263-274. https://orcid.org/0000-0002-6170-965X
• Aktaş, Ö., Büyüktaş, B., Gülle, M. & Yıldız, M. (2020). Covid-19 virüsünden kaynaklanan izolasyon günlerinde spor bilimleri öğrencilerinin uzaktan eğitime karşı tutumları. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-9. https://orcid.org/0000-0002-3709-2813
• Aktaş, V. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sanal müze kullanımına yönelik tutumları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi. https://doi.org/10.24315/tred.806159
• Akyol, P. K. (2020). Covıd-19 küresel salgın dönemi ve sonrası müze etkinlikleri. Millî Folklor, 16(127), 72-86. https://dergipark.org.tr/tr/pub/millifolklor/issue/56908/765898
• Aladağ, E., Akkaya, D. & Şensöz, G. (2014). Sosyal bilgiler dersinde sanal müze kullanımının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(2), 199-217.
• Altınbay, R. & Gümüş, N. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sanal tur uygulamalarıyla ilgili görüşleri. Journal of Innovative Research in Teacher Education, 1(1), 60-71. https://doi.org/10.29329/jirte.2020.321.5
• Ata, B. (2002). Müzelerle ve tarihi mekânlarla tarih öğretimi: Tarih öğretmenlerinin müze eğitimine ilişkin görüşleri [Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Balcı, A. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntem, teknik ve ilkeler (8. Baskı). Pegem Akademi
• Bayındır, S. (2022). Öğretmenlerin sanal müzeleri ve müzelerin çevrim içi hizmetlerini kullanımlarına ilişkin yaklaşımlarının incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi. https://dspace.ankara.edu.tr/handle/20.500.12575/91278.
• Bernier, R. (2002). The Uses Of Virtual Museums: The French Viewpoint. In Sixth International Conference Museums And The Web (pp. 17-20).
• Bourbour, M., Vigmo, S. & Samuelsson, I. P. (2015). Integration of interactive whiteboard in swedish preschool practices. Early Child Development and Care, 185(1), 100-120.
• Bozkurt, A. & Genç-Kumtepe, E. (2014, Şubat). Oyunlaştırma, oyun felsefesi ve eğitim: Gamification. Akademik Bilişim, (pp: 147-156), Mersin.
• Barlas-Bozkuş, Ş. (2014). Kültür ve sanat iletişimi çerçevesinde Türkiye'de sanal müzelerin gelişimi. The Journal of Academic Social Science Studies, 26(1), 329-344.
• Bekiroğlu, D. & Ütkür Güllühan, N. (2023). Sınıf öğretmenlerinin sanal müzelere ilişkin görüşleri: Bir durum çalışması. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(2), 25-40.
• Buyurgan, S., Özsoy, V. & Mercin, L. (2005). Görsel sanatlar eğitiminde müze eğitimi ve uygulamaları. Görsel Sanatlar Eğitimi Derneği.
• Buyurgan, S. & Buyurgan, U. (2012). Sanat eğitimi ve öğretimi. Pegem Yayıncılık.
• Canlı, K. (2016). İlkokul 4. sınıf görsel sanatlar dersinde sanal müze uygulamasına ilişkin öğretmen, öğrenci ve veli görüşleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• ICOFOM (2010). Key concepts of museology (Ed. André Desvallées and François Mairesse). ICOM International.
• Coşkun, R., Altunışık, R. & Yıldırım, E. (2007). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya Yayıncılık.
• Çalışkan, E. Önal, N. & Yazıcı, K. (2016). Öğretim etkinliklerinde sanal müzelerin kullanımına ilişkin sosyal bilgiler öğretmen adayları ne düşünüyor? Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(3), 689-706. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9275
• Çelik, Ö. & Ütkür-Güllühan, N. (2022). Sanal müze gezilerine yönelik ilkokul öğrencilerinin görüş ve farkındalıklarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 2927 - 2946. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1032552
• Çıldır, Z. & Karadeniz, C. (2014). Museum, education and visual culture practices: Museums in Turkey. American Journal of Educational Research, 2(7), 543-551.
• Çiçek-Büyükkaragöz, Y. (2021). Görsel sanatlar dersinde sanal müzelerin kullanımının ortaokul öğrencilerinin çizimlerine yansıması [Yüksek Lisans Tezi], On Dokuz Mayıs Üniversitesi.
• Davallon, J. (1997). Une écriture éphémère: l'exposition face au multimédia. Degrés (Bruxelles), 25(92-93), 1-27. https://doi.org/10.4000/culturemusees.695
• Demirboğa, E. (2010). Sanal müze ziyaretlerinin öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal kazanımları üzerindeki etkileri [Yüksek Lisans Tezi], Gazi Üniversitesi.
• Egüz, Ş. & Kesten, A. (2012). Sosyal bilgiler dersinde müze ile eğitimin öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi: Samsun ili örneği. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 81-104.
• Ermiş, B. (2010). İlköğretim 6.sınıf öğrencilerinin görsel sanatlar dersinde “üç boyutlu sanal müze ziyareti” etkinliğine ilişkin görüşleri [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Güleç, S. & Alkış, S. (2003). Sosyal bilgiler öğretiminde müze gezilerinin iletişimsel boyutu. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 1, 63-78.
• Huberman, M. (1994). Gentle teaching in a violent society. Educational Horizon, 72(3), 131-135.
• Işık, S. (2023). Sosyal bilgiler öğretiminde sanal müze kullanımına yönelik öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi], Sinop Üniversitesi.
• İlhan, G. O., Erol, M. & Özdemir, F. (2022). Virtual museum experiences of primary school teacher candidates during the COVID-19 pandemic process. Malaysian Online Journal of Educational Technology, 10(4), 232-243. https://doi.org/10.52380/mojet.2022.10.4.259
• İlhan, G. O. & Dolmaz, M. (2022). Covid-19 pandemisi sürecinde ingilizce öğretmen adaylarının sanal müze deneyimleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(4), 1313-1337. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022.22.74506-1171261
• İlhan, G. O., Tokmak, A. & Aktaş, V. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sanal müze deneyimleri. Uluslararası Müze Eğitimi Dergisi, 3(1), 74-93. https://doi.org/10.51637/jimuseumed.958918
• İralı, A. E. (2021). COVID-19 pandemisi döneminde sanal müze farkındalığının incelenmesi: bir veri madenciliği analizi. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(2), 175-192. https://doi.org/10.47107/inifedergi.887206
• Kahraman, Z. (2021). Sanal müzecilikte yeni yaklaşımlar. Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 3(2), 145-160. https://orcid.org/0000-0002-1607-4608
• Kalıncı, E. (2015). 360 derece panoramik görüntü veren sanal müzelerin grafik tasarım açısından incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/353327
• Karataş, S., Yılmaz, A., Kapanoğlu, G. & Meriçelli, M. (2016). Öğretmenlerin sanal müzelere dair görüşlerinin incelenmesi, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 112-125.
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62–80.
• Katz, J. E. & Halpern, D. (2015). Can virtual museums motivate students? Toward a constructivist learning approach. Journal of Science Education and Technology, 24(6), 776-788.
• Kaya, R. & Okumuş, O. (2018). Sanal müzelerin tarih derslerinde kullanımının öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi, Turkish History Education Journal, 7(1), 113-153.
• Kennewell, S. & Beauchamp, G. (2007). The features of interactive whiteboards and their influence on learning. Learning, Media and Technology, 32(3), 227-241.
• Kıvılcım, B. & Çalışkan, A. S. (2022). Turizm eğitimi alan öğrencilerin sanal müze turlarına yönelik görüşleri. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 5(3), 219-229. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jtis
• MEB (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. Sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
• MEB (2024a). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli.
• MEB (2024b). Hayat bilgisi dersi öğretim programı. Millî Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli.
• Mokre M. (1998). New technologies and established institutions, in: How museum present themselves in the world wide web. Austria: Technisches Museum Wien.
• Okvuran, A. (2012). Müzede dramanın bir öğretim yöntemi olarak Türkiye’de gelişimi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 37(166), 170-180.
• Ormanci, U., Cepni, S., Deveci, I. & Aydin, O. (2015). A thematic teview of interactive whiteboard use in science education: rationales, purposes, methods and general knowledge. Journal of Science Education and Technology, 24(5), 532-548.
• Öner-Armağan, F., Ezberci Çevik, E. & Köksal, E. (2023). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sanal müze uygulamalarına yönelik görüşleri. Journal of Computer and Education Research, 11(22), 459-481. https://doi.org/10.18009/jcer.12556077
• Ören, A. (2023). Kapadokya’da son 1900 yılda meydana gelen sosyo-ekolojik değişimlerin analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi (59), 117-137.
• Özer, D. N. (2007). Sanal ortamda müzecilik [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (1. Basım). M. Bütün ve S. Beşir Demir (Çev. Edt.). Pegem Akademi.
• Peker, N. (2014). Sosyal Bilgiler dersinde sanal müze kullanımı ve Sosyal Bilgiler öğretmeni adaylarının sanal müze kullanımına yönelik tutumları [Yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
• Salminen, A. L., Harra, T. & Lautamo, T. (2006). Conducting case study research in occupational therapy. Australian Occupational Therapy Journal, 53(1), 3-8. https://doi.org/10.1111/j.1440-1630.2006.00540.x
• Shaw, W. M. K. (2004). Osmanlı müzeciliği. İletişim Yayınları
• Sözen, M. & Tanyeli, U. (1987). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. Remzi Yayınevi.
• Sungur T. & Bülbül, H. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının sanal müze uygulamalarına yönelik görüşleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 652-666. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.46660-492112
• Şen, H. (2023). Sosyal bilgiler öğretiminde 5 ve 6 sınıf kültür ve miras öğrenme alanlarında sanal müze kullanımına yönelik öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi. http://dx.doi.org/10.29228/INESJOURNAL.73190
• Tepecik, A. (2007, Mayıs). Sanat eğitimi ve sanal müze. İçinde Z. Önen, G. Tunç ve M. Yılmaz (Eds.), Geçmişten Geleceğe Türkiye’de Müzecilik I Sempozyumu (pp: 233-240). 20-21 Mayıs 2007, Ankara.
• Topkan, F. & Erol, M. (2022). Sanal müze etkinliklerinin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin tarih bilinci gelişimine etkisi. Maarif Mektepleri Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 71-86.
• TRT (2018, 21 Mayıs). Müzelerdeki tarih yolculuğunda teknoloji devrimi. Erişim adresi: https://www.trthaber.com/haber/kultur-sanat/muzelerdeki-tarih-yolculugunda-teknolojidevrimi-366388.html
• Turan, İ. (2015). Okul dışı sosyal bilgiler öğretiminde sanal müze ve turlar. İçinde A. Şimşek ve S. Kaymakcı (Eds.), Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretimi (s.189- 204), Pegem.
• Ustaoğlu, A. (2012). İlköğretim 7. sınıf sosyal bilgiler dersi Türk tarihinde yolculuk ünitesinde sanal müzelerin kullanımının öğrenci başarısına etkisi [Yüksek lisans tezi], Gazi Üniversitesi
• Viralingam, N. & Ramaiah, C. K. (2008). Comparative study of HTML and animated user interfaces of an online exhibition. DESIDOC Journal of Library & Information Technology, 28(4), 43-54.
• Yaman, H. & Erdoğan, Y. (2007). İnternet kullanımının Türkçeye etkileri: Nitel bir araştırma. Journal of Language and Linguistic Studies, 3(2), 237–249.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, N., Yazıcı Ayyıldız, A. ve Tavukçuoğlu, T. (2022). Müzelerde dijitalleşme sürecine ilişkin sanal müzelerin incelenmesi, Turist Rehberliği Dergisi, 5(2), 117-141 https://doi.org/10.34090/tured.1184787
• Yin, R. K. (2009). Case study research: Design and methods (4th ed.). Sage.
• Yüksel, A., Mil, B. & Bilim, Y. (2007). Nitel araştırma: Neden, nasıl, niçin? Detay Yayıncılık.