A Study on the Role of Variable Costing Systems in Competitive Strategies

Öz

The accelerating pace of innovative transformation in the tourism sector and the intensifying competitive environment directly affect all industry actors, including food and beverage enterprises. This situation necessitates that businesses reassess both their operational processes and their strategic decision-making mechanisms. For tourism enterprises seeking to achieve a sustainable competitive advantage, the need for managerial tools that can be rapidly adapted and yield effective results is increasing each day. In this regard, the variable costing system serves as a strategic tool capable of meeting this requirement to a considerable extent. This study aims to examine the impact of the variable costing system on competitive strategies and to reveal the forms of flexibility it provides to managers. Accordingly, a case study was conducted at the University House located on Karabük University’s Safranbolu campus during the October–November 2025 period. Based on the premise that case studies conducted in more specific operational contexts yield more reliable and in-depth results, the research was limited to the food and beverage departments of lodging establishments. This approach enhances the accuracy of the analyses and enables a clearer observation of the practical implications of the variable costing system. Data collected through document analysis, interviews, and observation were evaluated using appropriate financial analysis techniques. The findings indicate that pricing selected menu items—braised beef, grilled meatballs, and chicken skewers—below their actual full costs may contribute significantly to covering the establishment’s total fixed costs, thereby supporting overall profitability. The ability of managers to implement a cost-leadership strategy in parallel with the variable costing system offers a significant advantage that may positively influence the enterprise’s competitive strength.

Anahtar Kelimeler

• Competition
• Cost
• Competitive Strategies

Rekabet Stratejilerinde Değişken Maliyetleme Sisteminin Rolü Üzerine Bir Araştırma

Öz

Turizm sektöründe yenilikçi dönüşümün hızlanması ve rekabetin giderek yoğunlaşması, sektördeki tüm aktörleri olduğu gibi yiyecek içecek işletmelerini de doğrudan etkilemektedir. Bu durum, işletmelerin hem operasyonel süreçlerini hem de stratejik karar alma mekanizmalarını yeniden gözden geçirmelerini zorunlu kılmaktadır. Özellikle sürdürülebilir rekabet avantajı elde etmek isteyen turizm işletmeleri için, hızlı uyarlanabilen ve etkili sonuçlar doğuran yönetim araçlarına olan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır. Değişken maliyetleme sistemi, bu gereksinimi belirli ölçüde karşılayabilen stratejik bir araç niteliğindedir. Araştırma, değişken maliyetleme sisteminin rekabet stratejileri üzerindeki etkisini ve bu sistemin yöneticilere sağladığı esneklikleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Karabük Üniversitesinin Safranbolu yerleşkesinde bulunan Üniversite Evi’nde Ekim–Kasım 2025 döneminde bir örnek olay çalışması gerçekleştirilmiştir. Daha spesifik bir alan üzerinde yapılan vaka çalışmalarının daha güvenilir ve derinlemesine sonuçlar sağlayacağı düşüncesinden hareketle, araştırma kapsamı konaklama işletmelerinin yiyecek bölümleri ile sınırlandırılmıştır. Bu yaklaşım hem analizlerin doğruluğunu artırmakta hem de değişken maliyetleme sisteminin pratikte nasıl bir etkisi olduğunu daha net biçimde gözlemlemeye imkân vermektedir. Belge inceleme, mülakat ve gözlem yöntemleriyle elde edilen veriler; duruma uygun finansal analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, dana kavurma, ızgara köfte ve tavuk şiş ürünlerinde fiili tam maliyetlerin altında fiyatlama yapılmasının, işletmenin toplam sabit maliyetlerine anlamlı düzeyde katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Bu durum, doğal olarak kârlılığın artmasına da katkıda bulunmaktadır. Yöneticilerin maliyet liderliği stratejisini değişken maliyetleme sistemiyle eş zamanlı olarak uygulayabilmeleri, işletmenin rekabet gücünü olumlu yönde etkileyebilecek önemli bir avantaj sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Rekabet
• Maliyet
• Rekabet Stratejileri
• Maliyetleme Sistemleri

Kaynakça

1. Abuzaid, A. N., (2024). AI and Business Innovation: Analyzing Disruptive Effects on Industry Dynamics and Competitive Strategies, International Conference on Knowledge Engineering and Communication Systems (ICKECS)
2. Akdoğan, N. (2000). Tekdüzen Muhasebe Sisteminde Maliyet Muhasebesi Uygulamaları, Ankara: Gazi Kitabevi Badem, C. Özbek., (2013). Tam maliyet ile normal maliyet yöntemlerinin TMS 2 stoklar standardı ile VUK açısından karşılaştırması ve muhtemel ertelenmiş vergi etkisi, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 2, 65-92.
3. Bursal, N. Ercan, Y., (1987). Maliyet Muhasebesi İlkeler ve Uygulama, İstanbul: Avcıol Matbaası
4. Erdoğan, N., Saban, M., (2000). Maliyet ve Yönetim Muhasebesi, İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım AŞ,
5. Al-Alawi, Munir, M. M., Munir, F. M., (2024). Digital Transformation and Competitive Strategies: Insights into Innovation, SMEs, and AI Startups, 2024 International Conference on Decision Aid Sciences and Applications (DASA).
6. Altunışık, R., Coşkun R., Bayraktaroğlu, S., Yıldırım E., (2012). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı, Sakarya Yayıncılık, Sakarya.
7. Bozdemir, E., (2014). Değişken maliyet yönteminin ihale teklif kararlarında uygulanmasının önemi ve bir uygulama örneği, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 1-12
8. Doğan, E., (2017). Rekabet stratejileri perspektifinden sürdürülebilir rekabet üstünlüğü, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 15(1), 163-178

9. Ergen, A. (2011). Stratejik düşünce yaratma: mavi okyanusa yelken Açmak, Pazarlama Araştırmaları Dergisi, Sayı: 07, 1-21
10. Gürcan, N., (2022). Strateji kavramının ve stratejik yönetimin yeni yönelim ve kullanım alanları üzerine bir inceleme, Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(2), 333-348
11. Kara, N. O., Yeşilaydın, G., Hancıoğlu, Y., (2018). Türkiye’de Rekabet Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlere Yönelik Bir İnceleme, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 9(20), 149-165.
12. Kılınç, İ., Öncü, M. A., Taşgıt, Y. E., (2009). A study on the competition strategies implemented in the airline companies in Turkey, SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 9(17), 173 – 185.
13. Koç, M. ve Bozkurt, O.B. (2014). Ulusların Rekabet Üstünlüğü ve Elmas Modeli Üzerine Bir Değerlendirme, İşletme ve İktisat Çalışmaları Dergisi, 2(3), 85-91.
14. Lestari, M. D., Mulyani, B. N., Nusantara, B. (2024). Analysis of Consumer Purchasing Decision Indicators Using Decision Tree Algorithm to Create Competitive Advantage Strategies for Resep, 9th International Conference on Business and Industrial Research (ICBIR2024) 23 - 24 May 2024 Bangkok, Thailand.
15. Özdemir, A., (2022). Porter jenerik rekabet stratejileri: Türkiye perakende Market zincirleri, Al-Farabi International Journal on Social Sciences, 7(4), 50-59
16. Özçelik, F., (2019). Maliyet yöntemlerinin değerlendirilmesi ve seçimi, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(4), 607-622.
17. Özkol, Ö. A., (2018). Değişken maliyetleme yöntemi ve bir süt mamulleri tesisinde uygulama, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 37
18. Peker, A., (1988). Modern Yönetim Muhasebesi, İstanbul: Fatih Yayınevi Matbaası Porter, M. E., (1998). Competıtıve Strategy Techniques for Analyzing Industries and Competitors, New York, A Division of Simon & Schuster Inc.
19. Rasheed Abdulwase, R., Ahmed, F., Fuad Nasr, F., Abdulwase, A., Alyousofi, A., Shuangsheng, Yan S., (2020). The role of business strategy to create a competitive advantage in the organization, Open Access Journal of Science, 4(4).
20. Tayşir, E. A. (2010). Bir işletmenin uyguladığı farklılaştırma stratejisinin pazarın kurumsal değişimi üzerindeki etkisi: türkiye kupon pazarı örneği, Öneri Dergisi, 9(34), 163-172.
21. Tiftik, C., (2021). Türkiye’deki İşletmelerin Rekabet Kazanımlarında Kullandıkları Stratejik Yönetim Anlayışlarının Etkileri: Sistematik Bir İnceleme, İzlek Akademik Dergi, 4 (1), 45-55.
22. Uçak, H. Kaplan, M., (2021). Kaynak bağımlılığı düzeyinin rekabet stratejileri üzerindeki etkisi: algılanan çevresel belirsizliğin düzenleyici rolü, Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 24(1), 151-182
23. Uslu, S., (1985). Maliyet Muhasebesi, Ankara: Çözüm Yayıncılık Eğitim Girişimleri ve Danışmanlık AŞ, Yükçü, S., M. Y. (2007). Direkt malzemeye dayalı maliyet hesaplama sistemi, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 34, 66 – 73.