Research Article

Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma

Volume: 25 Number: 3 July 30, 2026
EN TR

Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma

Abstract

Bu çalışma, yukarıya yönelik sosyal kıyaslama süreçlerinin kadınların suçluluk duyguları ve telafi edici yiyecek seçimleriyle nasıl ilişkisel olarak örüldüğünü incelemektedir. Araştırma, özellikle sosyal medya, aile ve yakın çevre kaynaklı normların beden görünümü ve doğru beslenme beklentilerini nasıl yapılandırdığını ve bu yapıların gündelik yiyecek kararlarına nasıl yansıdığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede beslenme davranışları yalnızca bireysel sağlık tercihleri olarak değil, toplumsal beklentiler ve kültürel beden idealleriyle iç içe geçen anlam pratikleri olarak ele alınmaktadır. Çalışma nitel araştırma deseniyle yürütülmüş; Konya merkezde düzenli olarak spor salonuna devam eden, farklı yaş, meslek ve eğitim düzeylerine sahip 16 kadınla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, temellendirilmiş kuram yaklaşımının açık ve eksen kodlama ilkelerine dayalı tematik analizle çözümlenmiş ve katılımcı anlatılarındaki tekrar eden duygu, düşünce ve pratik örüntüleri ilişkisel bir çerçevede yorumlanmıştır. Bulgular, katılımcıların yukarıya sosyal kıyaslamayı beden görünümü, sağlıklı beslenme ve fit yaşam idealleri üzerinden kurduklarını göstermektedir. Bu kıyaslamalar suçluluk, yetersizlik, utanç ve öz-eleştiri gibi duygular üretmekte; bu duygular gündelik yiyecek seçimlerinde telafi edici stratejilere yönelimi tetiklemektedir. Katılımcılar suçluluk sonrası ya öğün atlama ve kalori kısıtlama gibi kontrol odaklı seçimlere ya da çikolata ve hamur işi gibi yiyeceklerle duygusal rahatlamaya yönelmekte; bu da sosyal kıyaslama, suçluluk ve yiyecek tercihi arasında kendini sürdüren döngüsel bir yapı oluşturmaktadır. Çalışma, telafi edici yiyecek seçimlerinin bireysel iradenin ötesinde kültürel normlar, kadınlık rolleri ve toplumsal beden idealleri içinde anlam kazandığını ortaya koymaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma herhangi bir kurum/kuruluş ve kişi tarafından desteklenmemiştir.

Ethical Statement

Araştırma için Siirt Üniversitesi Etik Kurulu’ndan 03.11.2025 tarih ve 1334 sayılı izin alınmıştır.

References

  1. Baumeister, R. F. & Heatherton, T. F. (1996). Self-regulation failure: An overview. Psychological Inquiry, 7(1), 1-15. https://doi.org/10.1207/s15327965pli0701_1
  2. Bocci Benucci, S., Fioravanti, G., Silvestro, V., Spinelli, M. C., Brogioni, G., Casalini, A., ... & Rotella, F. (2024). The impact of following instagram influencers on women’s body dissatisfaction and eating disorder symptoms. Nutrients, 16(16), 2730. https://doi.org/10.3390/nu16162730
  3. Boyce, J. A., & Kuijer, R. G. (2014). Focusing on media body ideal images triggers food intake among restrained eaters: a test of restraint theory and the elaboration likelihood model. Eating Behaviors, 15(2), 262-270. https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2014.03.003
  4. Chirkov, V. (2019). An introduction to the theory of sociocultural models. Asian Journal of Social Psychology, 23(2), 143–162. https://doi.org/10.1111/ajsp.12381
  5. Cihan, B., Bozo, Ö., Schaefer, L. M., & Thompson, J. K. (2016). Psychometric properties of the sociocultural attitudes towards appearance Questionnaire-4-Revised (SATAQ-4R) in turkish women. Eating Behaviors, 21, 168-171. https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2016.03.003
  6. Collins, R. L. (1996). For better or worse: The impact of upward social comparison on self-evaluations. Psychological Bulletin, 119(1), 51–69. https://doi.org/10.1037/0033-2909.119.1.51
  7. Corbin, J. & Strauss, A. (2014). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage Publications. ISBN: 978-1-4129-9746-1
  8. Corning, A. F., Gondoli, D. M., Bucchianeri, M. M., & Salafia, E. H. B. (2010). Preventing the development of body issues in adolescent girls through intervention with their mothers. Body Image, 7(4), 289-295. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2010.08.001

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Women's Studies

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 30, 2026

Submission Date

January 25, 2026

Acceptance Date

May 20, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 25 Number: 3

APA
Koç, F. (2026). Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 1328-1348. https://doi.org/10.21547/jss.1871627
AMA
1.Koç F. Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma. GAUN-JSS. 2026;25(3):1328-1348. doi:10.21547/jss.1871627
Chicago
Koç, Fatma. 2026. “Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk Ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 (3): 1328-48. https://doi.org/10.21547/jss.1871627.
EndNote
Koç F (July 1, 2026) Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25 3 1328–1348.
IEEE
[1]F. Koç, “Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma”, GAUN-JSS, vol. 25, no. 3, pp. 1328–1348, July 2026, doi: 10.21547/jss.1871627.
ISNAD
Koç, Fatma. “Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk Ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25/3 (July 1, 2026): 1328-1348. https://doi.org/10.21547/jss.1871627.
JAMA
1.Koç F. Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma. GAUN-JSS. 2026;25:1328–1348.
MLA
Koç, Fatma. “Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk Ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, vol. 25, no. 3, July 2026, pp. 1328-4, doi:10.21547/jss.1871627.
Vancouver
1.Fatma Koç. Yukarıya Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri: Suçluluk ve Telafi Edici Yiyecek Seçimleri Üzerine Bir Araştırma. GAUN-JSS. 2026 Jul. 1;25(3):1328-4. doi:10.21547/jss.1871627