Research Article

Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme

Volume: 18 Number: 1 June 30, 2020
TR EN

Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme

Abstract

İnsan fiillerindeki değerin kaynağı konusundaki görüş ayrılıklarından doğan hüsün-kubuh (iyilik-kötülük) meselesi, Sünnî düşünce ile Mu‘tezilî düşünce arasındaki temel tartışmalardandır. Bu makalede Eş‘arî âlim Seyfeddin el-Âmidî’nin (öl. 631/1233), fiildeki hüsün-kubuh değerlerinin zâtî olduğunu savunan Mu‘tezile’ye karşı, fiildeki bu değerlerin zâtî olmayıp itibârî olduğunu nasıl temellendirdiği konusu ele alınmıştır. Âmidî özelinde Eş‘arîler’e göre insanın, bu dünyada övgüye âhirette de sevâba ya da bu dünyada kınanmaya âhirette de cezâya müstehak olacağı fiiller hasen ya da kabîh olarak adlandırılır. Buna göre insanın fiili onu dünyada övgüye âhirette de sevaba ulaştırırsa bu fiil hasen fiil, şayet bu dünyada kınanmayı âhirette de cezâyı gerektirirse bu fiil kabîh fiil olur. Fiildeki bu değerler, sadece şeriatın belirlemesiyle oluşur. Yani insan aklı hangi fiillerin bu kategoriye girdiğini bilemez. Hasen ve kabîhin doktrinde tartışma konusu olan bu anlamının yanında sahip olduğu iki anlam daha vardır. Bunlar: 1.Amaca veya tabiata uygunluk ve aykırılık; 2. Failin yapma hakkının olması hususlarıdır. Fakat bu iki anlam hakkında tartışma yoktur.

Keywords

Seyfeddîn el-Âmidî, Kelâm, Hüsün-Kubuh, Hüsün-Kubuh, Eş‘ariyye, Eş‘ariyye, Mu‘tezile, İtibârî, Zâtî

References

  1. Altaş, Eşref. “Fahreddin er-Râzî’nin Ahlâk Görüşü Bağlamında Dört Mesele: Hüsün-Kubuh, Ahlâkî Önermelerin Kaynağı ve Kesinliği, Amelî Felsefenin İlkeleri ve Ahlâkî Eylemlere Etkisi Bakımından İnsanî Nefsin Türleri”. İslam Düşüncesinde Ahlakî Önermelerin Kaynağı. ed. Eşref Altaş & Mervenur Yılmaz. 187-213. Ankara: Nobel Yayın, 1. Basım, 2016.
  2. Altaş, Eşref, “Fahreddin er-Râzî’nin Eserlerinin Kronolojisi”. İslâm Düşüncesinin Dönüşüm Çağında Fahreddin er-Râzî. ed. Ömer Türker & Osman Demir. 91-155. İstanbul: İSAM Yayınları, 1.Basım, 2013.
  3. Âmidî, Ebü’l-Hasen Seyfüddîn Alî b. Muhammed b. Sâlim es-Sa‘lebî el-. Ebkârü’l-efkâr fî usûli’d-dîn. nşr. Ahmed Muhammed el-Mehdî. 5 Cilt. Kahire: Dârü’l-Kütüb ve’l-Vesâiki’l-Kavmiyye, 3.Basım, 1428/2007.
  4. Âmidî, Ebü’l-Hasen Seyfüddîn Alî b. Muhammed b. Sâlim es-Sa‘lebî el-. Gâyetü’l-merâm fî ‘ilmi’l-kelâm. nşr. Hasan Mahmûd eş-Şafi‘î. Kahire: Lecnetü İhyâi’t-Türâsi’l-İslâmiyye, 2. Basım, 1433/2012.
  5. Âmidî, Ebü’l-Hasen Seyfüddîn Alî b. Muhammed b. Sâlim es-Sa‘lebî el-. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. nşr. Şeyh İbrahim el-Acûz. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 6. Basım, 1432/2011.
  6. Aydın, Mehmet Salih. Kant’ta ve Çağdaş İngiliz Felsefesinde Tanrı-Ahlâk İlişkisi. Ankara: Umran Yayınları, 1. Basım, 1981.
  7. Bâkıllânî, Ebû Bekir Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî el-. el-İnsâf. nşr. İmâdüddîn Ahmed Haydar. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1986.
  8. Bâkıllânî, Ebû Bekir Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî el-. Kitâbu Temhîdi’l-evâil ve telhîsi’d-delâil. nşr. İmâdüddîn Ahmed Haydar. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, 1407/1986.
  9. Bâkıllânî, Ebû Bekir Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî el-. et-Takrîb ve’l-İrşâd: es-Sağîr. nşr. Abdülhamâd b. Ali Ebû Zenid. 3 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1993.
  10. Basrî, Ebü’l-Hüseyin Muhammed b. Alî b. Tayyib el-. el-Mu‘temed fî usûli’l-fıkh. nşr. Muhammed Hamîdullah. 2 Cilt. Dımaşk: Institut Français de Damas, 1. Basım, 1964.
APA
Dumangöz, T. (2020). Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme. Kader, 18(1), 115-151. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.704743
AMA
1.Dumangöz T. Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme. Kader. 2020;18(1):115-151. doi:10.18317/kaderdergi.704743
Chicago
Dumangöz, Tuğba. 2020. “Hüsün Ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn El-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme”. Kader 18 (1): 115-51. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.704743.
EndNote
Dumangöz T (June 1, 2020) Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme. Kader 18 1 115–151.
IEEE
[1]T. Dumangöz, “Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme”, Kader, vol. 18, no. 1, pp. 115–151, June 2020, doi: 10.18317/kaderdergi.704743.
ISNAD
Dumangöz, Tuğba. “Hüsün Ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn El-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme”. Kader 18/1 (June 1, 2020): 115-151. https://doi.org/10.18317/kaderdergi.704743.
JAMA
1.Dumangöz T. Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme. Kader. 2020;18:115–151.
MLA
Dumangöz, Tuğba. “Hüsün Ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn El-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme”. Kader, vol. 18, no. 1, June 2020, pp. 115-51, doi:10.18317/kaderdergi.704743.
Vancouver
1.Tuğba Dumangöz. Hüsün ve Kubuh Niçin Hakikî Değil de İtibârîdir?: Seyfeddîn el-Âmidî Örneğinde Bir İnceleme. Kader. 2020 Jun. 1;18(1):115-51. doi:10.18317/kaderdergi.704743