Building and Sustaining: The Unfinished Medina-Mecca Extension of the Ottoman Hijaz Telegraph Line (1900-1904)

The Salt-Medina-Mecca telegraph project began in 1900 with the aim of building a continuous overland connection under Ottoman administrative control and reducing reliance on the foreign submarine cable via Jeddah. However, the project was stalled before completion and this article examines why work on the Medina-Mecca extension initially stalled and why it remained unfinished. Drawing chiefly on official Ottoman records, the study uses the Salt-Medina line, completed in 1901, as a comparative baseline. The stoppage arose under three conditions: implementation depended on action through both the Hijaz provincial administration and the Emirate of Mecca; secure passage could not be ensured; and construction parties came under attack. Yet attacks alone do not explain prolonged non-completion. Despite repeated damage, the Salt-Medina line remained in service through renewed arrangements for protection, provisioning, transport, salaries, tribal allowances, mediation and repair. Comparable arrangements could not be established and sustained for the extension on the required scale and on dependable terms. Without attributing particular attacks to direct orders from the governor or the Emir, the article argues that political obstruction mattered insofar as it could operate through these vulnerable arrangements.

1900’de başlatılan Salt-Medine-Mekke telgraf projesi, Osmanlı denetimi altında kesintisiz bir kara bağlantısı kurmayı ve Cidde üzerinden kullanılan yabancı denizaltı kablosuna bağımlılığı azaltmayı amaçlıyordu. Bununla birlikte Medine’ye ulaşılmış, ancak Medine-Mekke uzantısı tamamlanamamıştır. Bu makale, hat inşaatının neden durduğunu ve sonraki yıllarda neden tamamlanamadığını ele alır. Ağırlıklı olarak Osmanlı bürokrasisinin ürettiği resmî belgelere dayanan bu çalışma, 1901’de tamamlanan Salt Medine hattını karşılaştırma zemini olarak kullanır. Duraklama üç durumda meydana geldi: Çalışmaların ilerleyebilmesi için hem Hicaz vilayet idaresinin hem de Mekke Emirliğinin harekete geçmesi gerekiyordu. Ayrıca güvenli geçiş sağlanamadı; inşaat heyetleri saldırıya uğradı. Ne var ki saldırılar, uzantının neden tamamlanmadığını tek başına açıklamaz. Salt-Medine hattı, defalarca hasar görmesine rağmen koruma, iaşe, nakliye, maaş, aşiret ödenekleri, aracılık ve onarım düzenlemelerinin sürekli yenilenmesiyle hizmette tutulabilmişti. Medine-Mekke uzantısında ise benzer düzenlemeler gereken ölçekte ve güvenilir şartlarda kurulup sürdürülemedi. Makale, herhangi bir saldırıyı vali veya emirin doğrudan talimatına bağlamadan, siyasî engellemenin bu kırılgan idarî, malî ve lojistik düzenlemeler üzerinden işleyebildiği ölçüde önem taşıdığını savunur.