Building and Sustaining: The Unfinished Medina-Mecca Extension of the Ottoman Hijaz Telegraph Line (1900-1904)

1900’de başlatılan Salt-Medine-Mekke telgraf projesi, Osmanlı idaresinin denetiminde kesintisiz kara telgraf bağlantısı kurmayı ve Cidde üzerinden sağlanan denizaltı kablosuna bağımlılığı azaltmayı amaçlıyordu. Hat 1901 yılı başında Medine’ye ulaştıysa da Mekke’ye uzanan kısmı tamamlanamadı. Ağırlıklı olarak Osmanlı resmî evrakına dayanan bu makale, Medine-Mekke uzantısında inşaatın neden durduğunu ve sonraki yıllarda neden tamamlanamadığını, Salt-Medine hattıyla mukayeseli olarak incelemektedir. İnşaatın ilerleyebilmesi, Hicaz vilayet idaresi ile Mekke Emirliğinin desteğine bağlıydı. Ancak güzergâhta güvenli geçiş sağlanamadı ve inşaat ekipleri saldırıya uğradı. Bu çalışma, saldırıların hattın uzun süre tamamlanamayışını tek başına açıklamadığını iddia eder. Salt-Medine hattı, defalarca hasar görmesine rağmen koruma, iaşe, nakliye, maaş ödemeleri, aşiret tahsisatları, aracılık ve onarıma ilişkin düzenlemelerin sürekli yenilenmesi sayesinde hizmette tutulabilmişti. Medine-Mekke etabında ise benzer düzenlemeler gerekli ölçekte ve güvenilir biçimde inşa ve idame ettirilemedi. Literatürde, vali ile emirin hattın inşasını kasıtlı olarak engellediklerini savunan görüşler bulunur. Makale bu iddianın projenin tamamlanamayışındaki ana âmil olduğuna katılmaz, ancak yerel muhalefetin projenin üzerine bina edildiği kırılgan idarî, malî ve lojistik temelle birlikte etkili olabileceğini savunur.

Begun in 1900, the Salt-Medina-Mecca telegraph project sought to establish a continuous overland connection under Ottoman administrative control and to reduce reliance on the submarine cable via Jeddah. The line reached Medina in early 1901, but its extension to Mecca remained unfinished. Drawing chiefly on official Ottoman records, the article examines why construction on the Medina-Mecca extension stalled and why the extension remained unfinished in subsequent years, using the Salt-Medina line as a comparative baseline. Progress depended on the support of the Hijaz provincial administration and the Emirate of Mecca, but secure passage along the route could not be ensured nd construction parties were attacked. The article argues that these attacks alone do not explain the extension’s prolonged non-completion. Despite repeated damage, the Salt-Medina line remained in service through the continual renewal of arrangements for protection, provisioning, transport, salary payments, tribal allowances, mediation and repair. Comparable arrangements could not be established and reliably sustained for the extension at the required scale. Some scholars have argued that the governor and the emir deliberately obstructed construction. The article does not regard this as the principal explanation, but argues that local opposition may have compounded the vulnerabilities of the administrative, financial and logistical arrangements on which the project depended.