Tasavvuf Tabakât Literatürü Ekseninde Bir Sûfînin Portresine Bütüncül Bakış: Zünnûn el-Mısrî Örneği

When looked into the phases which discipline of Islamic mysticism undergo along with historical process, it is seen that there are points distinctively differ from other religious sciences with its structure and nature. One of these distinction points is being a matter of a straight relation between the sufistic consideration system and the life of sufic figures. There is no a strong liaison between life of scholars, who are pioneer in the normative religion traditions such as interpretation, hadith, kalam, fiqh, and being clarified thought traditions in the fields they have manifested. In spite of this, in Sufism doctrine, an idea’s raise in value as information and state, is especially depend on Sufi’s making similitude with his life. Therefore, tabaqat literature in the Sufism history is quite important in terms of sufistic consideration. This importance isn’t limited with only sufism history researches. Considering notional sufism field, in other for sufistic terms to understood and reflections of sufistic consideration system, which in place in theory, to seen, it is highly important to solve the life and circumstance of, especially, early period sufi persons. Life of Zünnûn el-Mısrî, one of the early period sufis, and his sufic views will be handled.

Tasavvuf ilminin tarihsel süreç içerisinde geçirdiği merhalelere bakıldığında yapı ve mahiyet itibariyle diğer din bilimlerinden belirgin bir şekilde ayrıştığı görülmektedir. Bu ayrım noktalarından biri; tasavvufî düşünce sistemi ile sûfî şahsiyetlerin hayatı arasında doğrudan bir ilişkinin söz konusu olmasıdır. Tefsir, hadis, kelam ve fıkıh gibi normatif din geleneğinde öncü âlimlerin yaşantı ve hâlleri ile tebellür ettikleri alanlardaki düşünce geleneğinin belirginleşmesi arasında güçlü bir irtibat mevcut değildir. Buna mukabil tasavvuf doktrininde bir düşüncenin bilgi ve hal olarak değer kazanması bilhassa o düşüncenin sûfînin hayatıyla temessül etmiş olmasına bağlıdır. Bu bakımdan tasavvuf tarihindeki tabakât literatürü tasavvufî düşünce açısından oldukça önemlidir. Bu önem yalnızca tasavvuf tarihi araştırmaları ile sınırlı değildir. Nazarî tasavvuf alanına bakıldığında, tasavvufî ıstılahların anlaşılması ve teoride mevcut olan tasavvuf düşünce sisteminin pratiğe yansımalarının görülmesi için özellikle ilk dönem sûfî şahsiyetlerin yaşantı ve hâllerinin çözümlenmesi oldukça önemlidir. Bu öneme binaen, çalışmamızda erken dönem sûfîlerinden biri olan Zünnûn el-Mısrî'nin hayatı, ilmi kişiliği ve tasavvufî görüşleri, klasik dönem tabakât kitapları ile çağdaş dönem tasavvuf eserleri çerçevesinde ele alınıp değerlendirilecektir. Bununla birlikte, çalışmamız tabakât eserlerinin genel yapısı ile bir mutasavvıfın sûfî tabakâtında nasıl ele alındığına dair bir kanaat oluşmasına imkân tanıyacaktır.