BOLU-BORLU ADININ TOPONİMİK KÖKLERİ: ETİMOLOJİK VE KÜLTÜREL YANSIMALAR

II. Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’de yer adlarının değiştirilmesine yönelik girişimler hız kazanmış; bu durum, kültürel kimliğe müdahale niteliği taşıyan ve toplumsal hafızanın yeniden biçimlendirilmesine yönelik bir politika olarak değerlendirilmiştir. Bu girişimler arasında, Antik Çağ Anadolu’sundaki yer adlarında bulunan “polis” ekinin zamanla “poli”, “boli” ve nihayet “Bolu”ya dönüştüğü iddiası dikkat çekmektedir. Ancak, Türk Dil Kurumu’nun Halk Ağzından Derleme Sözlüğü başta olmak üzere onlarca sözlük, lügat ve ansiklopedik kaynakta yer alan “bolu”, “boli”, “bolat”, “bor”, “borlu”, “bora”, “borak”, “boraz”, “boraç”, “borçak”, “boruk” gibi yüzlerce, hatta binlerce ad ve sözcük, bu iddianın yeniden sorgulanmasını gerekli kılmaktadır. Bu amaçla, etimolojik sorgulamalar yapılarak kalıplaşmış terimsel kullanımlar yeniden yorumlanmış ve analiz edilmiştir. Genişletilen araştırmalar sonucunda, “Bolu” ve “Borlu” ad ve sözcüklerinin yalnızca Anadolu’da değil; Türkistan’dan Rumeli’ye, Altaylar’dan Toroslar’a, Horasan’dan Azerbaycan’a ve Tuna boylarına kadar uzanan Türk dünyasının büyük ve kadim coğrafyasında kültürel bir değer olarak yaşadığı görülmüştür. Bu çalışma “Bolu” ve “Borlu” yer adlarına yoğunlaşmış olmakla birlikte, Anadolu coğrafyasında yüzlerce ve hatta binlerce yer adının tarih içinde değiştirilmiş ya da yanlış biçimde kullanılmış olduğu da bilinmektedir. Etimolojik incelemeler, yalnızca literatürü zenginleştirmekle kalmayacak; yer adlarının tarihsel ve kültürel bağlamının daha doğru biçimde anlaşılmasına da katkıda bulunacaktır.

In the aftermath of World War II, attempts to change place names in Turkey gained momentum; this was considered as a policy that interfered with cultural identity and aimed at reshaping social memory. Among these attempts, the claim that the suffix ‘polis’ in the place names of Ancient Anatolia turned into ‘poli’, “boli” and finally ‘Bolu’ in time draws attention. However, hundreds and even thousands of names and words such as ‘bolu’, ‘boli’, ‘bolat’, ‘bor’, ‘borlu’, ‘bora’, ‘borak’, ‘boraz’, ‘boraç’, “borçak”, ‘boruk’, etc. in tens of dictionaries, dictionaries and encyclopaedic sources, especially the Turkish Language Association's Dictionary of Compilation from the People's Mouth, make it necessary to re-examine this claim. For this purpose, etymological inquiries were made and stereotypical terminological usages were reinterpreted and analysed. As a result of the extended researches, it has been seen that the names and words ‘Bolu’ and ‘Borlu’ live as a cultural value not only in Anatolia, but also in the great and ancient geography of the Turkish world extending from Turkestan to Rumelia, from Altai to Taurus, from Khorasan to Azerbaijan and Danube. Although this study focuses on the place names ‘Bolu’ and ‘Borlu’, it is also known that hundreds and even thousands of place names in Anatolia have been changed or misused in history. Etymological studies will not only enrich the literature but also contribute to a more accurate understanding of the historical and cultural context of place names.