Research Article

Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış

Volume: 14 Number: 1 June 3, 2026
EN TR

Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış

Abstract

Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren ekolojik hareketler, sosyal bilimlerde tartışılmaya başlanan önemli temalar arasında yer almıştır. Bu dönemde yükselişe geçen ekoloji bilinci, sadece sosyal bilimlerde değil ama öncelikle temel ve zirai bilimler gibi daha uygulamalı disiplinlerde karşılık bulmuştur. Söz konusu alanlarda yapılan araştırmalar, ekolojik hareketlere hem teorik hem de pratik anlamda katkılar sunmuş, bu sayede doğaya yönelik toplumsal duyarlılık artmıştır. Zamanla bu ilgi, mimarlık, hukuk, iletişim ve sosyoloji gibi farklı akademik disiplinlere de sıçramış; özellikle edebiyatta önemli yansımalar bulmuştur. Buradan hareketle yirmi birinci yüzyıla gelindiğinde, pek çok farklı disiplinden türeyen kavramların bir araya gelmesiyle tartışılan “eko-eleştiri” ortaya çıkmış ve bu, özellikle edebiyat incelemelerinde dikkat çekici bir analitik yaklaşım haline gelmiştir. Eko-eleştiri, kısaca, doğa ile insan ilişkisini yeniden düşünmeyi ve edebi eserlerdeki ekolojik anlatıları incelemeyi hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu kapsamda bu makalede iki temel amaç güdülmektedir: (1) edebiyat çalışmalarına yeni bir boyut kazandıran eko-eleştirinin, Türkiye’deki üniversitelerde, özellikle lisansüstü tez çalışmalarındaki konumunu belirlemek ve (2) Türkiye akademisinde eko-eleştirel yaklaşımların geleceğine yönelik bir yol haritası çizmektir. Bu amaçlar doğrultusunda, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan meta-sentez yaklaşımı kullanılacaktır. Bu çalışma sayesinde, Türkiye’deki eko-eleştirel akademik birikimin mevcut durumu analiz edilerek, Batılı literatürle karşılaştırmalı bir değerlendirme sunulacak; gelecekteki çalışmalara yol gösterici bir kaynak oluşturulması hedeflenecektir.

Keywords

Thanks

Makale yazım sürecinde destekleri için Ege Üniversitesi Sosyoloji B￶ölümü Öğ￶￰retim Üyesi Prof. Dr. Dilek Yeşiltuna'ya teşekkürlerimi sunarım.

References

  1. Buell, L. (1995). The environmental imagination: Thoreau, nature writing, and the formation of American culture. Cambridge, MA: Harvard University Press.
  2. Buell, L. (2005). The future of environmental criticism: Environmental crisis and literary imagination. Blackwell Publishing.
  3. Carson, R. (1962). Silent spring. Houghton Mifflin.
  4. Çalık, M., & M. Sözbilir. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33-38. https://www.academia.edu/9322033/%C3%87al%C4%B1k_M_and_S%C3%B6zbilir_M_2014_%C4%B0%C3%A7erik_analizinin_parametreleri_Parameters_of_Content_Analysis_E%C4%9Fitim_ve_Bilim_39_174_33_38_DOI_10_15390_EB_2014_3412
  5. Eagleton, T. (2005). Edebiyat kuramı: Bir giriş (M. Küçük, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal çalışma basım yılı 1983)
  6. Garrard, G. (2012). Ecocriticism (2nd ed.). Routledge.
  7. Glotfelty, C., & Fromm, H. (Ed.). (1996). The ecocriticism reader: Landmarks in literary ecology. University of Georgia Press.
  8. Gümüş, S. (2018). Nitel araştırmaların sistematik derlemesi: Meta-sentez. K. Beycioğlu, N. Özer ve Y. Kondakçı (Ed.), Eğitim yönetiminde araştırma içinde (ss. 533–552). Pegem Akademi.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Literature Sociology

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 3, 2026

Submission Date

November 2, 2025

Acceptance Date

April 6, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 14 Number: 1

APA
Alkan, E. (2026). Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 14(1). https://doi.org/10.57115/karefad.1815967
AMA
1.Alkan E. Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;14(1). doi:10.57115/karefad.1815967
Chicago
Alkan, Eren. 2026. “Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 14 (1). https://doi.org/10.57115/karefad.1815967.
EndNote
Alkan E (June 1, 2026) Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 14 1
IEEE
[1]E. Alkan, “Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış”, Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, vol. 14, no. 1, June 2026, doi: 10.57115/karefad.1815967.
ISNAD
Alkan, Eren. “Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi 14/1 (June 1, 2026). https://doi.org/10.57115/karefad.1815967.
JAMA
1.Alkan E. Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;14. doi:10.57115/karefad.1815967.
MLA
Alkan, Eren. “Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, vol. 14, no. 1, June 2026, doi:10.57115/karefad.1815967.
Vancouver
1.Eren Alkan. Tezlerde Doğanın Sesi: Türkiye’de Eko-Eleştirel Yaklaşıma Meta Bir Bakış. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026 Jun. 1;14(1). doi:10.57115/karefad.1815967