ALTIN IŞIK ADLI ESERİN HALK EDEBİYATI UNSURLARI AÇISINDAN İNCELENMESİ

Year 2025, Issue: 36, 653 - 670, 12.12.2025

Aykut Yaşar Kotancı

https://doi.org/10.56597/kausbed.1720769

Abstract

Milli Edebiyat akımının öncülerinden olan Ziya Gökalp halk için halktan beslenen bir edebiyat oluşturmak amacıyla milli ve manevi değerlere yönelmenin gerekli olduğunu düşünen önemli bir edebiyatçı aynı zamanda bir sosyologdur. Türk halkının geçmiş dönem edebi ürünlerine ve Türk kültür tarihine olan hâkimiyeti ve yeni dönemde üretilecek olan edebi metinlerde onlardan yararlanmak istemesi yazarı milli kimliğe sahip eserler üretmeye sevk etmiştir. Bunlardan biri de ilk olarak 1922 yılında yayınlanan Altın Işık adlı eseridir. Çalışmada sekil ve muhteva bakımından halk edebiyatı numunelerine ait örnekler barındıran eser, içerdiği halk edebiyatı unsurları, geçiş dönemleri, inanışlar ve dua-beddualar açısından incelenmiştir. Varılan noktada eserin halk edebiyatı örneklerinden olan türkü, koşma, mani, destan, deyim ve bilmeceler gibi sözlü edebiyat numunelerini içerdiği görülmekle birlikte kadim Türk metinlerinden olan Dede Korkut anlatılarından yararlanıldığı da görülmüştür. Ayrıca yine eserde yer alan metinlerden hareketle yazarın hem tarihsel derinliği olan metinleri yorumlaması hem de özgün metinler ortaya koyması esnasında yakın Türk tarihine dair önemli olayları sembolik biçimlerde ele aldığı görülmüştür. Bu bağlamda eserde yer alan hikâye kahramanlarından bazılarının yazarın da ifadeleriyle Türkiye, İslam, İzmir, Edirne, İngiliz veya Yunan şeklinde karşılık bulması kadim Türk edebi metinlerinden yararlanılarak ortaya konulan eserin aynı zamanda o gün için henüz güncel sayılan sosyal ve siyasal durumlardan beslendiğini göstermesi bakımından değerlidir.

Keywords

Ziya Gökalp , Altın Işık , Halk Edebiyatı , İnceleme

ANALYSIS OF THE BOOK TITLED ALTIN IŞIK IN TERMS OF ELEMENTS OF FOLK LITERATURE

Abstract

Ziya Gökalp, one of the pioneers of the National Literature movement, is an important literary figure and a sociologist who thinks that it is necessary to turn towards national and spiritual values in order to create a people-fueled literature for the people. His mastery of the past literary works of the Turkish people and his desire to benefit from them in the literary texts to be produced in the new period led the author to produce works with national identity. One of them is his work called Altın Işık (The Golden Light), which was first published in 1922. In the study, the work, which contains samples of folk literature in terms of form and content, was analyzed in terms of the elements of folk literature, transition periods, beliefs, blessings, and curses. At this point, it is seen that the work contains examples of oral literature such as folk songs, koşmas, manis, epics, idioms, and riddles, and it is also seen that Dede Korkut narratives, one of the ancient Turkish texts, are drawn upon. In addition, based on the texts in the work, it has been observed that the author handled important events in recent Turkish history in symbolic forms both in interpreting texts with historical depth and in creating original texts. In this context, the fact that some of the heroes of the stories in the work correspond to Turkey, Islam, Izmir, Edirne, British or Greek, with the author's expressions, is valuable in terms of showing that the work, which was created by making use of ancient Turkish literary texts, was also fed by social and political situations that were still considered relevant for that day.

Keywords

Ziya Gökalp , Altın Işık , Folk Literature , Analysis

References

• Aça, M., Ekici , M., ve Yılmaz, A. (2014). Anonim halk edebiyatı. M. Oğuz, M. Ekici, M. Aça, D. Düzgün, R. Akarpınar, M. Arslan , . . . T. Özkan içinde, Türk Halk Edebiyatı El Kitabı (s. 129-234). Kayseri: Akçağ Yayınları.
• Alptekin, A. B. (2016). Halk hikayelerinin motif yapısı. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Altınkaynak, E. (2015). Anlatım esasına dayalı metinler ve din. Ankara: Ardahan Üniversitesi Yayınları.
• Altınkaynak, E. (2019). Halk kültürü(makaleler). Ankara: Kültür Ajans.
• Artun, E. (2005). Türk halkbilimi. İstanbul: Kitabevi Yayıncılık.
• Balkaya, A. (2017). Aşık Bahattin Yıldızoğlu ve şiir dünyası. Kayseri: Fenomen Yayıncılık.
• Bascom, W. R. (2014). Folklorun dört işlevi. M. Ö. Oğuz, ve S. Gürçayır Teke içinde, Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 2 (F. Çalış, Çev., s. 71-87). Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
• Boratav, P. N. (1973). Gümüşhane masalları. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
• Boratav, P. N. (1999). 100 soruda Türk halk edebiyatı. İstanbul: Koçbank Yayınları.
• Çobanoğlu, Ö. (2000). Âşık tarzı kültür geleneği ve destan türü. Ankara: Akçağ Yayınları
• Dizdaroğlu, H. (1969). Halk şiirinde türler. Ankara: Türk Dil Kurumu.
• Elçin, Ş. (1986). Halk edebiyatına giriş. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Fidan, A., Kardaş, N., Önen, S., Gökdemir, S., Erkıran, H., Koç, H., ve Başbuğ, N. (2004). Örnekleriyle Türkçe sözlük 3. İstanbul: MEB Yayınları.
• Gökalp, Z. (1976). Yeni hayat doğru yol. (M. Cunbur, Dü.) Ankara: Kültür Bakanlığı Ziya Göklap Yayınları .
• Gökalp, Z. (2007). Altın ışık. İstanbul: Akvaryum Yayınevi.
• Gülşen, H. (2019). Milli mücadele dönemi edebiyatında halk edebiyatı çalışmaları üzerine dikkatler. Folklor/Edebiyat Dergisi, 257-265.
• Heyd, U. (2010). Türk milliyetçiliğinin kökenleri. (A. G. Bozkurt, Çev.) İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayınları.
• Kardaş, N., Önen, S., Duman, M., Fidan, A., ve Gökdemir , S. (2004). Örnekleriyle Türkçe sözlük 2. İstanbul: MEB Yayınları.
• Kaya, D. (2010). Ansiklopedik Türk halk edebiyatı terimleri sözlüğü . Ankara: Akçağ Yayınları .
• Korkmaz, R., Argunşah, H., Kolcu, A., Külahlıoğlu İslam, A., Gariper, C., Gündüz, O., . . . Şengül, A. (2011). Yeni Türk edebiyatı el kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Oğuz, M. Ö., Ekici, M., Aça, M., Düzgün, D., Akarpınar, R., Arslan, M., . . . Özkan, T. (2011). Türk halk edebiyatı el kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları.
• Sakaoğlu, S. (2012). Masal araştırmaları. Ankara: Akçağ Yayınları.
• Saydam, M. B. (2014-15, Kasım, Aralık, Ocak). Psikomitoloji: 'Ara-da-lığın' bir karmaşa olarak inşası. Doğu Batı, s. 33-79.
• Türkmen , F., ve Yeşil , Y. (2015). Masal ve masalın diğer türlerle ilişkisi. Türk Dünyası Masal Araştırmaları (Tastarakay'dan Keloğlan'a) (s. 567-572). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Esntitüsü Yayınları.
• Yakıcı, A. (2007). Halk şiirinde türkü. Ankara: Akçağ Yayınları
• Yetiş, K. (1999). Mili edebiyat anlayışı . İlmi Araştırmalar, 267-284.
• Yurdakul, M. E. (2007). Türkçe şiirler. (H. Kolcu, ve F. Kıran , Dü) İstanbul: Çağrı Yayınları.