Research Article

Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu

Volume: 23 Number: 1 March 20, 2024
TR EN

Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu

Abstract

Thomas Kuhn’un Bilimsel Devrimlerin Yapısı adlı eserinin yayınlanmasıyla birlikte tarih, felsefe ve sosyoloji disiplinleri bu eserden etkilenmiş ve bu eserin sonuçlarını değişik yönlerde takip etmişlerdi. Kuhn’un eserinde felsefeciler için en can alıcı nokta, paradigmaların “kıyaslanamaz” olduğu iddiasıyla ortaya çıkan “görelilik” meselesiydi. Felsefecilerin görelilik ve buna bağlı olarak hakikat ve rasyonellik gibi konularla meşgul olmaları, Kuhn’un felsefî çevrelerdeki yorumunu da belirlemiş oldu. Diğer taraftan tarihçiler daha çok tarihsel nedensellik, özellikle de bilimsel değişimin “içsel” ve “dışsal” nedenleriyle ilgileniyorlardı. İki grubun farklı tepkileri, farklı disiplinlere ait ilgi alanları açısından anlaşılabilir, fakat bu iki grup aynı zamanda bilimsel bilgi politikalarına ilişkin o dönemdeki tartışmalarda ortak bir entelektüel bağlamı paylaşıyorlardı. Kuhn’un söz konusu eseri, bilimin toplumsal boyutu kavramının oldukça siyasallaştığı bir Soğuk Savaş ortamında ortaya çıkmıştı. Yirminci yüzyılın başlarında, Hegelci ve Marksist insani ilerleme anlatıları geniş siyasi hareketlerle ilişkilendirilmişti. Ortaya çıkan ideolojik gerilimler çok geçmeden tarih ve bilim felsefecilerinin incelenme biçimine de yansımaya başlamıştı. İşte bu ortak bağlam hem filozofların hem de tarihçilerin Kuhn okumalarını şekillendirmişti; ancak bu okumalar birbirinden farklı şekilde anlaşılmıştı. Sosyologlar ise felsefecilerin reddettiği “görelilik” düşüncesini, kendi bilimsel bilgi sosyolojilerinin mihenk taşı yapmışlardı. Aynı süreçte hem dönemin siyasi koşulları hem de Thomas Kuhn’un tarih, sosyoloji ve felsefe disiplinleri arasındaki farklı algılanışı bilim tarihinin kendi konumu ve metodolojisini yeniden sorgulamaya ve savunmaya yönlendirmişti.

Keywords

References

  1. Barnes, Barry, and David Bloor. (1982). “Relativism, Rationalism and the Sociology of Knowledge.” In Rationality and Relativism, edited by Martin Hollis and Steven Lukes, 21–47. Oxford: Basil Blackwell.
  2. Bloor, D. (1991). Knowledge and Social Imagery. 2nd. Edition. Chicago, IL: University of Chicago Press.
  3. Bloor, David. (1983). Wittgenstein: A Social Theory of Knowledge. London: Macmillan.
  4. Cohen, I. Bernard. (1984). “A Harvard Education.” Isis 75: 13–21.
  5. Fuller, Steve. (2000). Thomas Kuhn: A Philosophical History for Our Times. Chicago, IL: University of Chicago Press.
  6. Golinski, Jan. (2012). Integrating History anad Philosophy of Science-Problems and Prospects.Thomas Kuhn and Interdisciplinary Conversation: Why Historians and Philosophers of Science Stopped Talking to one Another (13-28). (Seymour Mauskopf, Tad Schmaltz, Ed.). Boston: Springer Dordrecht Publishing.
  7. Kadvany, John. (2001). Imre Lakatos and the Guises of Reason. Durham, NC: Duke University Press.
  8. King, M.D. (1980). “Reason, Tradition, and the Progressiveness of Science.” In Paradigms and Revolutions: Appraisals and Applications of Thomas Kuhn’s Philosophy of Science, edited by Gary Gutting, 97–116. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Systematic Philosophy (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 20, 2024

Submission Date

October 24, 2023

Acceptance Date

January 7, 2024

Published in Issue

Year 2024 Volume: 23 Number: 1

APA
Timur, S. (2024). Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 23(1), 324-341. https://doi.org/10.20981/kaygi.1380515
AMA
1.Timur S. Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu. Kaygı. 2024;23(1):324-341. doi:10.20981/kaygi.1380515
Chicago
Timur, Serpil. 2024. “Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji Ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 23 (1): 324-41. https://doi.org/10.20981/kaygi.1380515.
EndNote
Timur S (March 1, 2024) Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 23 1 324–341.
IEEE
[1]S. Timur, “Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu”, Kaygı, vol. 23, no. 1, pp. 324–341, Mar. 2024, doi: 10.20981/kaygi.1380515.
ISNAD
Timur, Serpil. “Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji Ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 23/1 (March 1, 2024): 324-341. https://doi.org/10.20981/kaygi.1380515.
JAMA
1.Timur S. Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu. Kaygı. 2024;23:324–341.
MLA
Timur, Serpil. “Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji Ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu”. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, vol. 23, no. 1, Mar. 2024, pp. 324-41, doi:10.20981/kaygi.1380515.
Vancouver
1.Serpil Timur. Bilim Tarihinin Tarih-Sosyoloji ve Felsefe Disiplinleri Arasındaki Konumu. Kaygı. 2024 Mar. 1;23(1):324-41. doi:10.20981/kaygi.1380515

e-ISSN: 2645-8950