Neoliberal Dönüşümün Kent Sokaklarına Yansıması: Yeni Türk Sinemasında Prekarya Estetiğini ve Görünmeyen Emeği Görebilmek

Abstract

Bu çalışma, Aslı Özge’nin Köprüdekiler (2009) ve Erdem Tepegöz’ün Zerre (2012) adlı filmleri aracılığıyla, post-Fordist dönemde emek rejimlerinde meydana gelen dönüşümün sinemasal temsillerini incelemeyi amaçlamaktadır. Fordist dönemin görece düzenli, güvenceli ve hiyerarşik istihdam biçimleri yerini; esnek, güvencesiz, geçici ve parçalanmış çalışma ilişkilerine bırakmıştır. Bu yapısal dönüşüm, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve bireysel düzeyde de önemli etkiler yaratmaktadır. İncelenen filmler, bu dönüşümün bireyler üzerindeki yansımalarını; kayıt dışı istihdam, görünmez emek, mekânsal dışlanma, toplumsal yalnızlık ve duygulanımsal yükler gibi temalar üzerinden ortaya koymaktadır. Köprüdekiler, İstanbul’da yaşayan genç erkek karakterler aracılığıyla, kent içi marjinal konumlanışları ve umut ile umutsuzluk arasında sıkışmışlık hallerini yansıtırken; Zerre, sanayi kentinde yaşam mücadelesi veren bir kadının gündelik hayatını merkeze alarak, prekaryanın cinsiyetlendirilmiş boyutuna dikkat çekmektedir. Her iki filmde de karakterlerin yaşadığı varoluşsal sıkışmışlık, sinemanın estetik dili aracılığıyla derinlikli bir biçimde aktarılmaktadır. Marcello Walter Bruno’nun “gizli imgeler” kuramı, bu filmlerdeki sinemasal anlatıların ideolojik çözümlemesini mümkün kılarken; Angela McRobbie’nin prekarya, yaratıcı sınıf ve duygulanımsal emek kavramları, karakterlerin içsel çatışmalarını ve neoliberal emek rejiminin birey üzerindeki etkilerini anlamada kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Bu bağlamda sinema, emeğin kültürel ve psikolojik boyutlarını analiz etmek için güçlü bir teorik ve eleştirel alan haline gelmektedir.

Keywords

• Yeni Türk Sineması
• Neoliberalizm
• Kayıt Dışı İstihdam
• Kent Yaşamı

The Reflection of the Neoliberal Transformation on City Streets: Seeing Precariat Esthetics and Invisible Labor in New Turkish Cinema

Abstract

This study seeks to analyze the cinematic depictions of labor regime transformations in the post-Fordist era, focusing on Aslı Özge's Köprüdekiler (2009) and Erdem Tepegöz's Zerre (2012). Flexible, precarious, transient, and disjointed work connections have supplanted the comparatively stable, secure, and hierarchical employment structures of the Fordist period. This structural upheaval has substantial effects on economic, societal, and individual dimensions. The analyzed films illustrate the impact of this transition on individuals through themes including informal employment, invisible labor, spatial exclusion, social isolation, and emotional burdens. Köprüdekiler, through its portrayal of young male characters in Istanbul, illustrates their marginalization within the city and their experiences of oscillating between hope and despair; Zerre, by focusing on the daily existence of a woman striving for survival in an industrial environment, highlights the gendered aspect of precarity. The aesthetic language of cinema profoundly illustrates the characters' existential imprisonment in both films. Marcello Walter Bruno's theory of "hidden images" facilitates the ideological examination of cinematic narratives in these films, while Angela McRobbie's notions of precariat, creative class, and affective labor offer a theoretical foundation for comprehending the characters' internal struggles and the influence of the neoliberal labor regime on individuals. In this framework, film becomes a potent theoretical and critical venue for understanding the cultural and psychological characteristics of labor

Keywords

• New Turkish Cinema
• Neoliberalism
• Informal Employment
• Urban Life

References

1. Aktan, C. (2011). Vergi Psikolojisinin Temelleri ve Vergi Ahlakı. Ankara: Çimento İşveren Dergisi. 26(1), 14-22.
2. Aktan, C., & Savaşan, F. (2009). Kayıt dışı Ekonomi ve Etik, Ankara: Avrupa Konseyi ve. Ankara: Avrupa Konseyi ve Başbakanlık Kamu Görevlileri Etik Kurulu.
3. Bruno, G. (2007). Atlas of Emotion: Journeys in Art, Architecture, and Film. New York: Verso.
4. Dalkılıç, R. A. (2024). “Zerre”: Enformel Sektörde Kadın Emeği Üzerine Hermeneutik Bir Yaklaşım. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(2), 628-653.
5. Demir, S. T. (2021). Köprüdekiler: Sinematik İstanbul’un Metaforları Olarak Sur, Kapı ve Köprüyü Yeniden Düşünmek. Kurgu, 29(2), 27-39.
6. Çakır, H., Aydilek, E., & Bükrücü, Ş. (2020). Demokrat Parti Döneminde Toplumsal Alanda Tüketim Alışkanlıklarının Dönüşümü. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 3(3), 134-146. https://izlik.org/JA52DT99SH
7. Elmacı, T. (2017). Türk Sineması’nda Yün Eğiren Kadınlardan Yeni Sinemaya: Kadın Emeği Meselesi: Zerre Film Örneği. Art-Sanat, (8), 451–470.
8. Erol, E. (2024). Boğa Boğa Filminde Kahramanın Jung’un Gölge Arketipi Bağlamında Çözümlenmesi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, (INIJOSS), 13(1), 82-100.

9. Friedman, M. (2010). Constructions of neoliberal reason. Oxford: Oxford Universty Press.
10. Güloğlu, B. (2003). Kayıt Dışı Ekonomi ve Etkileri. Maliye Dergisi (144), 52-68.
11. ILO. (2017). Global Estimates of Child Labour, International Labour Organization. Geneve: ILO. https://www.ilo.org/data-and-statistics adresinden alındı.
12. İpek, M. (2014). Kayıt Dışı İstihdamda Küresel Etkiler ve Sosyal Örüntüler. Çalışma ve Toplum, 1(40), 171.
13. McRobbie, A. (2005). Clubs to Companies. J. Hartley içinde, Creative Industries (s. 375-390). Malden: MA: Wiley-Blackwell.
14. McRobbie, W. (2009). British cultural studies and the female precariat. London: Routledge.
15. McRobbie, A. (2011). Reflections On Feminism, Immaterial Labour And The Post-Fordist Regime. New Formations (70), 60-76.
16. McRobbie, A. (2016). Be creative: Making a living in the new culture industries. Polity Press. Cambridge: Polity Press.
17. McRobbie, W. (2024). Duels La critica cinematografica come pratica teorica. Duels.it: https://www.duels.it adresinden alındı
18. Önder, Z. (2011). Türkiye'de Kayıt Dışı İstihdamın Nedenleri ve Sonuçları. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi (60), 239-264.
19. Plant, R. (2010). The Neo-Liberal State. Oxford: Oxford University Press.
20. Steger, M. B. (2004). Küreselleşme. Ankara: Dost.
21. Şentürk, B. (2016). “Derdi Başından Aşkın Kadınlar: Sultan’dan Zerre’ye Türk Sinemasında Kenardaki Kadının Dönüşümü”. Fe Dergi, 8(2), 148-69.
22. TÜİK. (2024). İstatistiklerle Çocuk. Ankara: TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2023-53679 adresinden alındı
23. Uçkaç A. (2019). Neoliberalizm ve Küreselleşmenin Eğitim Üzerindeki Etkisi. Mülkiye Dergisi, 43 (4), 785-809.