Neoliberal Dönüşümün Kent Sokaklarına Yansıması: Yeni Türk Sinemasında Prekarya Estetiğini ve Görünmeyen Emeği Görebilmek
Öz
Bu çalışma, Aslı Özge’nin Köprüdekiler (2009) ve Erdem Tepegöz’ün Zerre (2012) adlı filmleri aracılığıyla, post-Fordist dönemde emek rejimlerinde meydana gelen dönüşümün sinemasal temsillerini incelemeyi amaçlamaktadır. Fordist dönemin görece düzenli, güvenceli ve hiyerarşik istihdam biçimleri yerini; esnek, güvencesiz, geçici ve parçalanmış çalışma ilişkilerine bırakmıştır. Bu yapısal dönüşüm, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve bireysel düzeyde de önemli etkiler yaratmaktadır. İncelenen filmler, bu dönüşümün bireyler üzerindeki yansımalarını; kayıt dışı istihdam, görünmez emek, mekânsal dışlanma, toplumsal yalnızlık ve duygulanımsal yükler gibi temalar üzerinden ortaya koymaktadır. Köprüdekiler, İstanbul’da yaşayan genç erkek karakterler aracılığıyla, kent içi marjinal konumlanışları ve umut ile umutsuzluk arasında sıkışmışlık hallerini yansıtırken; Zerre, sanayi kentinde yaşam mücadelesi veren bir kadının gündelik hayatını merkeze alarak, prekaryanın cinsiyetlendirilmiş boyutuna dikkat çekmektedir. Her iki filmde de karakterlerin yaşadığı varoluşsal sıkışmışlık, sinemanın estetik dili aracılığıyla derinlikli bir biçimde aktarılmaktadır. Marcello Walter Bruno’nun “gizli imgeler” kuramı, bu filmlerdeki sinemasal anlatıların ideolojik çözümlemesini mümkün kılarken; Angela McRobbie’nin prekarya, yaratıcı sınıf ve duygulanımsal emek kavramları, karakterlerin içsel çatışmalarını ve neoliberal emek rejiminin birey üzerindeki etkilerini anlamada kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Bu bağlamda sinema, emeğin kültürel ve psikolojik boyutlarını analiz etmek için güçlü bir teorik ve eleştirel alan haline gelmektedir.
Anahtar Kelimeler
Yeni Türk Sineması , Neoliberalizm , Kayıt Dışı İstihdam , Kent Yaşamı
Kaynakça
- Aktan, C. (2011). Vergi Psikolojisinin Temelleri ve Vergi Ahlakı. Ankara: Çimento İşveren Dergisi. 26(1), 14-22.
- Aktan, C., & Savaşan, F. (2009). Kayıt dışı Ekonomi ve Etik, Ankara: Avrupa Konseyi ve. Ankara: Avrupa Konseyi ve Başbakanlık Kamu Görevlileri Etik Kurulu.
- Bruno, G. (2007). Atlas of Emotion: Journeys in Art, Architecture, and Film. New York: Verso.
- Dalkılıç, R. A. (2024). “Zerre”: Enformel Sektörde Kadın Emeği Üzerine Hermeneutik Bir Yaklaşım. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(2), 628-653.
- Demir, S. T. (2021). Köprüdekiler: Sinematik İstanbul’un Metaforları Olarak Sur, Kapı ve Köprüyü Yeniden Düşünmek. Kurgu, 29(2), 27-39.
- Çakır, H., Aydilek, E., & Bükrücü, Ş. (2020). Demokrat Parti Döneminde Toplumsal Alanda Tüketim Alışkanlıklarının Dönüşümü. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 3(3), 134-146. https://izlik.org/JA52DT99SH
- Elmacı, T. (2017). Türk Sineması’nda Yün Eğiren Kadınlardan Yeni Sinemaya: Kadın Emeği Meselesi: Zerre Film Örneği. Art-Sanat, (8), 451–470.
- Erol, E. (2024). Boğa Boğa Filminde Kahramanın Jung’un Gölge Arketipi Bağlamında Çözümlenmesi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, (INIJOSS), 13(1), 82-100.
- Friedman, M. (2010). Constructions of neoliberal reason. Oxford: Oxford Universty Press.
- Güloğlu, B. (2003). Kayıt Dışı Ekonomi ve Etkileri. Maliye Dergisi (144), 52-68.