KAFKASYA’DA RUS İDARİ YAPILARI (1785-1845)
Öz
16. yüzyılda Kafkasya’ya nüfuz eden Rus Devleti’nin bölgedeki ilk idari yapıları 18. yüzyıldan itibaren burada inşa edilen kaleler ile ortaya çıktı. Bu kaleler, Rus Kazakları ile Rusya’ya bağlılık bildiren halkların yönetimini üstlendi. Rusya’nın, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kuzey Kafkasya’daki hâkimiyetini hukuki boyuta taşıması ve 1783’te Gürcistan’ın himayesini üstlenerek Güney Kafkasya’ya nüfuz etmesi Kuzey Kafkasya’da imparatorluk taşra idaresinin kurulmasını zaruri hale getirdi. Böylece, ülke genelinde uygulamaya konulan II. Yekaterina’nın guberniya reformu kapsamında, Kuzey Kafkasya, Rus idare sistemine dâhil edildi. Fakat bölgede kurulan idari yapı kalıcı olmadı. İlk önce taşra teşkilatına dair imparatorluk genelinde yapılan yeni düzenleme, ardından da Rusya’nın sınırlarını Güney Kafkasya’ya genişletmesine bağlı olarak Kafkasya’daki Rus idaresinde değişikliklere gidildi. 1845 yılına kadar Kafkasya’da uygulanan idari yapılar, bazı istisnalar dışında genel itibarıyla yerel şartlar göz ardı edilerek imparatorluk taşra idaresinin bölgede tatbiki şeklinde kendini gösterdi. 1785-1845 yılları arasında Kafkasya'daki Rus idari yapılarının ele alındığı bu çalışmada Rusça arşiv belgeleri başta olmak üzere birinci el kaynaklar ve tetkik eserlerden faydalanılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Arşiv Belgeleri
- 1.1. Gosudarstvennıy Arhiv Rossiyskoy Federatsii (GARF) (Rusya Federasyonu Devlet A.) GARF, Fond 677, Opis 1, Delo 511. 1.2. Rossiyskiy Gosudarstvennıy İstoriçeskiy Arhiv (RGİA) (Rusya Devlet Tarih A.) RGİA, Fond 1167, Opis 1, Delo 141; RGİA, Fond 1286, Opis 1, Delo 1a; 3; 237; 671a; RGİA, Fond 1286, Opis 2, Delo 15; RGİA, Fond 1286, Opis 26, Delo 1. 1.3. Rossiyskiy Gosudarstvennıy Voyenno-İstoriçeskiy Arhiv (RGVİA) (Rusya Devlet Askeri Tarih A.) RGVİA, Fond 400, Opis 1, Delo 2093. 2. Rusya İmparatorluğu Devlet Resmi Yayınları
- 2.1. Polnoe Sobraniye Zakonov Rossiyskoy İmperii (PSZRİ) (Rusya İmparatorluğu Bütün Kanunlar Külliyatı) PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 20, No 14392; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 21, No 15835; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 22, No 16194; 15171; 16188; 16193; 16194; 16195; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 23, No 16858; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 24, No 17634; 17702; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 26, No 19536; 20007; 20008; 20009; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 27, No 20406; 20468; 20511; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 28, No 21753; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 31, No 24597; PSZRİ, Sobraniye 1, Tom 38, No 29138; PSZRİ, Sobraniye 2, Tom 2, No 877; 878; 7541; PSZRİ, Sobraniye 2, Tom 7, No 5060; PSZRİ, Sobraniye 2, Tom 15, Çast 1, No 13368; 13413; 13450; PSZRİ, Sobraniye 2, Tom 17, Çast 1, No 16008; 16205; 16244. 2.2. Aktı, Sobrannıye Kavkazskoy Arheografiçeskoy Komissiey (AKAK) (Kafkasya Arkeografi Komisyonu Tarafından Toplanan Belgeler) AKAK, Tom I, Tiflis 1868, No 543; 547; 548; 548; 549; 550; 551; 1072; AKAK, Tom II, Tiflis 1868, No 1; 5; 10; 30; 32; 52; 53; 65; 1889; AKAK, Tom III, Tiflis 1869, No 113, AKAK, Tom VI, Çast 2, Tiflis 1875, No 989; AKAK, Tom VII, Tiflis 1878, No 2; 47; AKAK, Tom VIII, Tiflis 1881, No 612; 683; 709.
- 3. Kitap ve Makaleler ABAZOV, A.H., Narodı tsentralnogo Kavkaza v sudebnoy sisteme Rossiyskoy imperii v kontse XVIII-naçale XX v., İzd. Peçatnıy Dvor, Nalçik 2016.
- ACAR, Serkan, Kazan Hanlığı-Moskova Knezliği Siyasi İlişkiler (1437-1552), TTK, Ankara 2013.
- Administrativnaya praktika Rossiyskoy imperii na Tsentralnom Kavkaze c kontsa XVIII v. Do 1870 g. (na materiale Osetii). Sbornik dokumentov, Der. Ye.İ. Kobahidze, İzd. İPO SOİGSİ, Vladikavkaz 2012.
- ASADOV, Yuriy, Glavnonaçalstvuyuşiye na Kavkaze. Oçerki, İzd. Bekskiy Dom, Pyatigorsk-Moskva 2004.
- AYDIN, Mustafa, Üç Büyük Gücün Çatışma Alanı Kafkaslar (1800-1830), Gökkubbe, İstanbul 2008.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Tekin Aycan Taşcı
0000-0001-6340-035X
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
15 Ekim 2019
Gönderilme Tarihi
2 Ağustos 2019
Kabul Tarihi
18 Eylül 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 14 Sayı: 27