Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi

Fatma Nur Erkan

Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi

Abstract

Türklerde İslâmi anlayışın oluşmasında; Allah sevgisini, Hz. Muhammed'in sünnetine bağlılığı, hoşgörüyü ve güzel ahlakı öğütleyen tasavvuf önderleri ile dervişler etkili olmuştur. Türk-İslâm kültür çevresi; Farabî, Maturidî, İbn Sînâ, İbn Rüşd gibi pek çok âlimin yanında Hoca Ahmed Yesevî gibi bir tasavvuf önderini de yetiştirmiştir. Onun şöhret kazanmasına sebep olan Türklere kazandırdığı İslâmi değerleri kavrayabilmek için öncelikle Türklerin İslâmlaşma sürecini ele almak gerekir. Bu çalışmamızda ana hatlarıyla şu tespitler yapılmıştır: Hoca Ahmed Yesevî ne dönemin hükümdarlarından bir övgü bekleyen bir fikir ve düşünce adamı ne de şöhret peşinde koşan bir sanatkârdır. Hedefi yalnızca insandır. Bu hedefine ulaşmak için söylediği hikmetler, kaleme aldığı eserler, kullandığı dil, tebliğ metodunun birer aracıdır. O, bu dünyanın bir imtihan sahası olduğunu görmüş, verilen nimetlerin geçici olduğunu idrak etmiş, yaratılış gayesinin ilahi aşkı elde etmek olduğunu kavramıştır.

Keywords

Ahmed Yesevî,Türk,İslâm,tasavvuf,hikmet

References

Ahmedova, Zamira. Türkler Arasında İslâmiyet’in Yayılmasında Tasavvufun Rolü. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2006. Âşık, Nevzat. “Yesevî Hikmetlerine Kaynaklık Eden Hadislerin Değerlendirilmesi ve Sünnet Kültürünün Hikmetlere Tesiri”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9 (1995): 7-22. Bayram, Mikail. “Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslâmlaşmasında Hoca Ahmed-i Yesevî’nin Rolü”. Ahmed-i Yesevî Hayatı-Eserleri-Fikirleri-Tesirleri. Ed. M. Esad Coşan. 533-545. İstanbul: Seha Neşriyat, 1996.
Bice, Hayati. Hoca Ahmed Yesevî Divan-ı Hikmet. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009.
Bodur, H. Ezber. “Hoca Ahmed Yesevî ve Sosyal Bütünleşme”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 2/2 (1995): 14-65.
Coşan, M. Esad. Ahmed-i Yesevî Hayatı-Eserleri-Tesirleri. İstanbul: Seha Neşriyat, 1996.
Eraslan, Kemal. “Ahmed Yesevî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2: 159-161. Ankara: TDV Yayınları, 1989.
Erşahin, Seyfettin. Bağımsızlık sonrasında Türkistan Cumhuriyetlerinde Dini Yapılanma. Ankara: Türk Dünyasının Dini Meseleleri, 1998.
Hayit, Baymirza. “Sovyetler Birliğindeki Türklüğün ve İslâm’ın Bugünkü Durumu”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 41 (1987): 20-31.
Karadayı, Osman Nuri. “Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Tasavvufî Neş’enin Âşık Tavrına Yansıması”. Karadeniz Teknik Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/1 (2017): 43-64.

Kenzhetayev, Dosay. ”Hoca Ahmed Yesevî: Yaşadığı Devir, Şahsiyeti, Tarikatı ve Tesiri”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 1/2 (1999): 105-129.
Kitapçı, Zekeriya. Türkler Nasıl Müslüman Oldu?. Konya: Yedi Kubbe Yayınları, 2004.
Köprülü, M. Fuad. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1976.
Küçükkaya, M. Askeri. “Hoca Ahmed Yesevî’de İnsan Sevgisi”. Diyanet İlmî Dergisi 54/4 (2016): 113-128.
Şengün, Necdet. “İslâmi Dönem Türk Edebiyatı”, Türk-İslâm Edebiyatı. Ed. Ali Yılmaz. 27-53. Ankara: Grafiker Yayınları, 2014.
Türer, Osman. “Hoca Ahmed-i Yesevî’nin Türk- İslâm Tarihindeki Yeri ve Tasavvufî Şahsiyeti”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12 (1995): 11-27.
Ülken, Hilmi Ziya. Türk Tefekkür Tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017.
Yakıt, İsmail. “Hoca Ahmed Yesevî ve Türk Düşünce Tarihindeki Yeri”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1994): 1-15.
Yaman, Ali. “Sovyet Sonrası Dönemde Orta Asya’da Din ve Siyaset Üzerine Genel Bir Değerlendirme”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 48 (2008): 55-68.
Yazıcı, Nesimi. “Hoca Ahmed Yesevî Döneminde Türk-İslâm Kültürünün Oluşumu-Gelişimi”. Diyanet İlmi Dergi 29/4 (Ağustos 1993): 3-16.
Yıldırım, Ahmet. ”Hoca Ahmed Yesevî: Düşünce Sistemi, Kaynakları ve Tesirleri”. Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi: Gönül Sultanları Buluşması Bildiriler. Ed. Ejder Okumuş. 1: 431-444. Eskişehir: Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı Yayınları, 2014.
Yoldaş, Kazım. “Ahmed Yesevî’nin Divan-ı Hikmet’inde Hz. Muhammed Sevgisi”. Hikmet Yurdu Düşünce – Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 3/5 (2010): 61-79.
Diyanet Dergi. “Sosyolojik Okuma Yaklaşımıyla Hoca Ahmed Yesevî”. Erişim: 23 Mayıs 2018. http://www.diyanetdergi.com/ilmi/item/154-sosyolojik-okuma-yaklasimiyla-hoca-ahmed-Yesevî.
Dünyabizim. “Hayati Bice ile Ahmed Yesevî ve Yesevîlik Üzerine”. Erişim: 23 Mayıs 2018. http://www.dunyabizim.com/soylesi/25802/hayati-bice-ile-ahmed-yesev-ve-yesevlik-uzerine.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Fatma Nur Erkan
0000-0002-1191-5367
Türkiye

Publication Date

June 15, 2019

Submission Date

April 29, 2019

Acceptance Date

June 14, 2019

Published in Issue

Year 2019 Number: 1

IZ

https://izlik.org/JA97XB63GT

Cite

RIS / Bibtex

APA

Erkan, F. N. (2019). Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi. Kisbu Ilahiyat Dergisi, 1, 129-150. https://izlik.org/JA97XB63GT

AMA

1.Erkan FN. Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi. kisbu ilahiyat dergisi. 2019;(1):129-150. https://izlik.org/JA97XB63GT

Chicago

Erkan, Fatma Nur. 2019. “Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına Ve Müslüman Kalmasına Etkisi”. Kisbu Ilahiyat Dergisi, no. 1: 129-50. https://izlik.org/JA97XB63GT.

EndNote

Erkan FN (June 1, 2019) Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi. kisbu ilahiyat dergisi 1 129–150.

IEEE

[1]F. N. Erkan, “Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi”, kisbu ilahiyat dergisi, no. 1, pp. 129–150, June 2019, [Online]. Available: https://izlik.org/JA97XB63GT

ISNAD

Erkan, Fatma Nur. “Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına Ve Müslüman Kalmasına Etkisi”. kisbu ilahiyat dergisi. 1 (June 1, 2019): 129-150. https://izlik.org/JA97XB63GT.

JAMA

1.Erkan FN. Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi. kisbu ilahiyat dergisi. 2019;:129–150.

MLA

Erkan, Fatma Nur. “Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına Ve Müslüman Kalmasına Etkisi”. Kisbu Ilahiyat Dergisi, no. 1, June 2019, pp. 129-50, https://izlik.org/JA97XB63GT.

Vancouver

1.Fatma Nur Erkan. Orta Asya’da Yesevî Geleneğin Toplumun İslâmlaşmasına ve Müslüman Kalmasına Etkisi. kisbu ilahiyat dergisi [Internet]. 2019 Jun. 1;(1):129-50. Available from: https://izlik.org/JA97XB63GT