Türkiye’de Müzeciliğin Gelişiminde Kadınların Etkisi

Year 2025, Volume: 8 Issue: 2, 780 - 796, 30.11.2025

Mehmet Emin Kahraman

https://doi.org/10.33708/ktc.1669677

Abstract

Müze, uzmanlar tarafından tarihi, kültürel, teknolojik, bilimsel veya sanatsal nesnelerin arşivlendiği, korunduğu ve sergilendiği yapıdır. Müzeler ve müzecilik 19. yy’da başlamıştır. Müzeciliğin temeli olan arkeoloji bilimi ise toprak altında kalmış eserleri gün yüzüne çıkararak toplumların dini kitaplarda ve masallarda öğrendiği geçmiş toplumlarla ilgili doğru bilgilere ulaşılabilmesini sağlamıştır. Arkeolojik kazılar açık arazide ve zor koşullarda yürütüldüğü için öncelikle erkeklerin görev almasına neden olmuştur. Kadınların Fransız İhtilali ve Sanayi Devrimi ile yasal haklar kazanmaya başlamasıyla bilim, sanat ve edebiyatla birlikte daha sonra arkeolojiyle de ilgilenebilmiş ve önemli başarılar elde edebilmişlerdir. Benzer gelişmeler Osmanlı Devleti’nin son döneminde de yaşanmış, kadınların arkeoloji ve müzeciliğe yönelmiştir. Bu öncü kadınlar sayesinde arkeoloji ve müzecilikte kadın istihdamı artmış ve kadınların başarıları ile müzelerimiz gelişmiştir. Aynı zamanda üniversitelerde de müzebilimini destekleyen Arkeoloji, Sanat tarihi, Antropoloji, Arşivcilik, Hititoloji, Eski Dil Bilimi, Sümeroloji, Tarih, Restorasyon, Filoloji ve müzecilik bilim dalları açılarak müzelere uzmanlar yetiştirilmeye başlanmıştır. Fakat Türkiye’de müzeciliğin gelişimiyle ilgili akademik yayınlar incelendiğinde öncü kadınlara yeterince yer verilmediğine ulaşılmıştır. Bu eksikliğin giderilmesi amacıyla hazırlanan bu araştırmada Türkiye’deki müzelerin gelişiminde kadınların etkisi incelenmiştir. İlk bölümde erkek egemenliğinde başlayan arkeoloji ve müzeciliğin gelişimi özetlenmiş, daha sonra Avrupa’da ve Anadolu’da arkeoloji ve müzecilikte başarılar elde eden kadın müze bilimci ve arkeologlara yer verilmiştir. Araştırmada ayrıca gelişmiş ülkelerin kadın istihdam oranlarına değinilmiş ve Türkiye’deki kültür sanat kurumlarında kadın yönetici ve istihdamının artırılmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Keywords

Kadın , Müzecilik , Arkeoloji , Sanat Kültür Yönetimi.

The Influence of Women in the Development of Museums in Turkey

Abstract

A museum is a structure where historical, cultural, technological, scientific or artistic objects are archived, preserved and exhibited by experts. Museums and museology began in the 19th century. The science of archaeology, which is the basis of museology, has unearthed artifacts buried underground and has enabled societies to access accurate information about past societies that they learned in religious books and fairy tales. Since archaeological excavations were carried out in open areas and under difficult conditions, men were primarily assigned to the task. With the beginning of women gaining legal rights with the French Revolution and the Industrial Revolution, they were able to deal with science, art and literature, and later archaeology, and achieved significant successes. Similar developments occurred in the last period of the Ottoman Empire, and women turned to archaeology and museology. Thanks to these pio-neering women, women's employment in archaeology and museology increased and our mu-seums developed with the successes of women. At the same time, the branches of Archaeology, Art History, Anthropology, Archiving, Hittitology, Ancient Linguistics, Sumerology, History, Restoration, Philology and Museum Studies that support museum science have been opened in universities and experts have been trained for museums. However, when academic publications on the development of museums in Turkey are examined, it has been found that pioneer women are not given enough space. In this research prepared to eliminate this deficiency, the effect of women on the development of museums in Turkey has been examined. In the first part, the development of archaeology and museum studies that started under male domination is summarized, and then women museum scientists and archaeologists who achieved success in archaeology and museum studies in Europe and Anatolia are included. The research also touches on the female employment rates of developed countries and offers suggestions for increasing the number of female managers and employment in culture and arts institutions in Turkey.

Keywords

Women , Museum Studies , Archaeology , Art Culture Management.

References

• Aydın, H. (2012). “Topkapı Sarayı Müzesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/topkapi-sarayi-muzesi adresinden 28.08.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Ayyıldız, E. (2016). Geçmişin Yıkıntılarından Kurtarılan Nesneler ve Daha İyi Bir Hayatı Düşlemek: Koleksiyoneri Bir Tarihsel Materyalist Olarak Düşünmek. Marmara İletişim Dergisi (23-Ünsal Oskay), 37-48.
• Bahadır Alkım, U. (1972). Kurumumuzun Asil Üyeliğine Seçilen Prof. Dr. Nimet Özgüç Hakkında Prof. Dr. U. Bahadır Alkım’ın 14 Nisan 1971 Tarihli Genel Kurul’da Okunan Takdim Konuşması. Belleten, 36(141), 117-118. Https://Doi.Org/10.37879/Ttkbelleten.1172979
• Çakır, S. (2021). Kadın Tarihi Araştırmaları Türkiye Bibliyografyası. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi (22), 95-132.
• Europarl, t.y. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2021/689366/EPRS_ ATA(2021)689366_EN.pdf adresinden 20.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Fernie, K. (2021). “Groundbreaking women in archaeology”. (2024, 20 Temmuz), Erişim adresi https://www.europeana.eu/en/stories/groundbreaking-women-in-archaeology.
• ICOM, t.y. https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/ adresinden 20.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Kahraman. M., E. (2018). Sanat ve Kültür Yönetimi ve İşletmeciliği. Efe Akademi Yayınevi. İstanbul.
• Karadaş, Y., & Demir, T. (2013). Günümüz Türkiye’sinde Akademisyen Arkeologların Sosyal Profili ve Teorik Yönelimleri Üzerine Bir Anket Çalışması. Tüba-Ar Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi (16), 16133-16143.
• Karpınar, T. (2019). Bir Cumhuriyet Kadını; Prof. Dr. Halet Çambel. Asia Minor Studies, 7(2), 259-264. Https://Doi.Org/10.17067/Asm.578369
• KTB, t.v. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-135633/ozel-muzeler.html# adresinden 26.07.2024 tarihinde erişilmiştir. KTB, t.v. https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-69904/turkiye39de-muzecilik.html adresinden 25.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Mihriban Özbaşaran, t.v. “Ufuk Esin: Arkeolojiye Adanmış bir Hayat”, 26.01.2018, https://sarkac.org/2018/01/ufuk-esin/ adresinden 25.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• NMWA, t.y. https://nmwa.org/support/advocacy/get-facts/ adresinden 20.07.2024 tarihinde erişilmiştir. Safran, Mustafa., & Özdemir Çiçeklitaş, Güllühan. (2023). Cumhuriyetin İlk Kadın Arkeoloğu Jale İnan. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(100. Yılında Cumhuriyet Özel Sayısı), 317-331. Https://Doi.Org/10.32709/Akusosbil.1343669
• Şahin, D. (2019). Arkeoloji ve Sanat Tarihi Nerede Başlamalı, Nerede Bitmelidir?. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (Teke) Dergisi, 8(4), 2399-2410.
• Özbilen, S. (2020). “Arkeoloji; Geçmiş, Zaman ve Kuram”. OANNES-Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2/1, 41-65.
• Özbaşaran, M. (2002). Değişen Geçmiş, Atlas Sayı:113. 2002, 164-173 aktaran Özbilen, S. (2020). “Arkeoloji; Geçmiş, Zaman ve Kuram”. OANNES-Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2/1, 41-65.
• Uzun Aydın, D. (2020). Koleksiyon Toplanmasından Müze Yapılarına Geçiş Aşamaları ve İlk Müze Okulu (İzzediniye) Açma Girişimi, The Journal of International Lingual Social and Educational Sciences, 6(1), 82-91, 82-91.
• Wikipedia, t.y. https://tr.wikipedia.org/wiki/Muhibbe_Darga adresinden 23.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Wikipedia, t.y. https://tr.wikipedia.org/wiki/Tomris_Bak%C4%B1r adresinden 25.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Wikipedia, t.y. https://tr.wikipedia.org/wiki/Serra_Durug%C3%B6n%C3%BCl adresinden 25.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Xxi, t.y. https://xxi.com.tr/yazarlar/fusun-alioglu adresinden 25.07.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Yurdal, M., O. (2020), İlk Kadın Uzman, Çevirmen, Entelektüel Saray Mürebbiyecisi Cumhuriyet Müzecisi Seniha Sami Moralı, Tarih Dergisi, Sayı 70, S. 72-74.
• Yüksel, E. (2019). Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Arkeoloji ve Arkeolog Muhibbe Darga’nın Yaşam Öyküsü. Izmir Democracy University Social Sciences Journal, 2(2), 122-137.