MUALLİMHANE-İ NÜVVAB’DAN MEDRESETÜ’L-KUDAT’A TARİHLENDİRMELER İLE ALAKALI BİR DEĞERLENDİRME
Abstract
Medresetü’l-Kudat, eğitim sistemi ve adliye teşkilatı içerisindeki daralmış bulunan şer’i hukuk alanının bir şekilde eski günlerine tekrar kavuşması için yapılan son hamledir. Bu hamlenin ve değişimin cumhuriyet dönemi hukuk sistemine ve din eğitimine etkileri olduğu varsayılmaktadır. Okulun hizmet verdiği 70 yıllık eğitim döneminin (1855 – 1924) araştırılması, Tanzimat sonrası yüksek din eğitimi ve şer’i hukuk eğitiminin geçirdiği evreleri anlamak açısından önemlidir.
Bu çalışma; XIX. Yüzyılın ikinci yarısı ile XX. Yüzyılın ilk çeyreği çerçevesinde, Muallimhane-i Nüvvab olarak başlayan daha sonra Mekteb-i Nüvvab, Mekteb-i Kudat ve son olarak Medresetü’l-Kudat ismini almış bulunan hukuk eğitim kurumunun geçirdiği evrelerin tarihlendirilmesindeki problemler üzerindedir. Makalemizin temel veri kaynağını, İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi’nde bulunup daha sonra Osmanlı Arşivi’ne devredilen Meclis-i İntihab-ı Hükkam-ı Şer’ (Şer’î Hakimler Yüksek Kurulu) defterleri oluşturmaktadır. Konu ile alakalı İlmiye salnamesi ve telif eserler, arşiv belgelerine dayanılarak yeniden gözden geçirilmiş ve bazı bilgilerin yanlış olduğu kanaatine varılmıştır. Bu eserlerden yararlanılarak yazılan ilk dönem telif eserler ve bunları kaynak göstererek yazılan tez ve makalelerde de aynı yanlışların tekrar edildiği gözlemlenmiş ve konu ile alakalı ulaşılan veriler paylaşılmıştır.
Keywords
References
- Akiba, Jun, “A New School for Qadis: Education of the Shria judges in the Late Ottoman Empire”, Turcica, 2003, Cilt: 35, s. 125-163.
- Akiba, Jun, “Muallimhane-i Nüvvab’dan Mekteb-i Kuzat’a Osmanlı Kadı Okulunun Yarım Yüzyıllık Serüveni”, Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, Kitap No: 69, (Editör: A. Hamdi Furat), Mart, 2021.
- Bal, Emel Bengü, Tanzimattan Sonra Kadı ve Naip Yetiştirmek Amacıyla Kurulan Okul: Mekteb-i Nüvvab, Sakarya Üniversitesi S.B.E. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 2016.
- COA. İ.DH., İrade, Dahiliye, Yer Bilgisi: 326-21224, 24 Şevval 1271 (10 Temmuz 1855).
- COA. İ.DH., İrade, Dahiliye, Yer Bilgisi: 842 – 67665, 14 Ramazan 1298 (10 Ağustos 1881).
- COA. ŞD., Şurây-ı Devlet, Yer Bilgisi: 225 – 13 (H. 14.10.1327).
- COA.A.MKT.MHM., Sadaret, Mühimme Kalemi Evrakı, 74-49, 15 Zilhicce 1271 (29 Ağustos 1855).
- COA.BEO., Bab-ı Ali Evrak Odası, 4186 – 313924, 18 Receb 1331 (23 Haziran 1913).
- COA.KB.MAA.FE., Kıbrıs Milli Arşivi Fetva Eminliği Evrakı, 6 – 46, 18 Şaban 1331 (23 Temmuz 1913).
- Çakıcı, Mustafa ve Perk, Haluk, “Mekteb-i Kuzât İmtihanları Üzerine Bir Değerlendirme”, Türk Hukuk Tarihi Araştırmaları, Say. 31-32, 2021 (Bahar-Güz).