TİMURLULAR DÖNEMİNDE SEMERKANT KUŞATMALARI

Year 2026, Volume: 16 Issue: 1, 347 - 362, 31.01.2026

Muhammed Emin Koçak

Abstract

Emîr Timur, 1370 tarihinde Çağatay Hanlığı topraklarında iktidara gelerek Maverâünnehir’in merkezi olan Semerkant’ta tahta oturmuştur. Semerkant’ın sahip olduğu stratejik konum ve siyasi anlam, şehrin tarihsel süreçte pek çok kez kuşatılmasına neden olmuştur. Eski Çağlardan itibaren müstahkem bir yapıda olan Semerkant, Timurlular döneminde (1370-1507) zamanın ele geçirilmesi güç korunaklı şehirleri arasındaydı. Fakat eğitimli ordu, kuşatmaya uygun ağır silahlar ve planlı bir muhasara organizasyonuyla şehre karşı girişilen kuşatmalar, başarıya ulaşmıştır. Timurlular dönemindeki Semerkant muhasaraları, rakiplerin savunma ve saldırı organizasyonu, silah teknolojisi, taktik ve stratejik adımlar noktasında önemli bilgiler içermektedir. Semerkant savunmasında orduların dışında, sivil halkın ve şehirdeki önde gelen kimselerin de mühim görevler üstelendikleri ortaya konulmuştur. Şehrin müdafaasında ise ok ve yayın etkin bir şekilde kullanıldığı anlaşılmıştır. Kuşatanlar ise daha çok mancınık gibi ağır silahlar ile şehre saldırmış, merdiven kullanarak şehrin surlarına ulaşmaya çalışmıştır. Kuşatanların bir diğer önemli hedefi ise Semerkant’ın kapıları olmuştur. Onlar, kapıları ele geçirip şehre girmek için ağır saldırlar gerçekleştirmişlerdir. Kuşatma savaşlarında sonucu etkileyen önemli bir diğer husus hem müdafaa eden hem de muhasara edenin büyük önem vermesi gereken iaşe meselesidir. Bu çalışmanın temel amacı zikredilen dönemde Semerkant muhasaralarının nasıl ve ne şekilde gerçekleştiğinin ortaya konulmasıdır. Bu doğrultuda Semerkant muhasaraları kronolojik olarak araştırılmış ve kuşatmaların daha çok Timurlu hanedanı içerisindeki iktidar mücadelelerinden kaynaklandığı görülmüştür

Keywords

Kuşatma Savaşları , Muhasara Silahları ve Teknoloji , Timurlu Askerî Tarihi , Timurlu Ordusu.

The Sieges of Samarkand During The Timurid Period

Abstract

Amir Timur came to power in 1370 in the lands of the Chagatai Khanate and sat on the throne in Samarkand, the center of the Mawarâünnehir. The strategic location and political meaning of Samarkand caused the city to be besieged many times in the historical process. Samarkand, which has been fortified since ancient times, was among the fortified cities of the time during the Timurid period (1370-1507). However, with a trained army, heavy weapons suitable for siege and a planned siege organization, the sieges against Samarkand succeeded. The sieges of Samarkand during the Timurid period contain important information about the defense and attack organization, weapon technology, tactics and strategic steps of the opponents. In the defense of Samarkand, apart from the armies, it was seen that the civilian population and the leading people in the city also undertook important tasks. In the defense of the city, bows and arrows were used effectively. The besiegers, on the other hand, attacked the city with heavy weapons such as catapults and tried to reach the walls of the city by using ladders. Another important target of the besiegers was the gates of Samarkand. They made heavy attacks to seize the gates and enter the city. An important issue affecting the outcome in siege wars was the issue of subsistence (nutrition), which both the defending and attacking armies had to pay great attention to. The main purpose of this study was to reveal how and in what way the sieges of Samarkand took place in the mentioned period. In this direction, the sieges of Samarkand were investigated chronologically and it was seen that the sieges were mostly caused by the power struggles within the Timurid dynasty

Keywords

Military History of Timurid , Siege Wars , Siege Weapons and Technology , Timurid Army.

References

• Aka, İ. (1994). Mirza Şahruh ve zamanı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Aka, İ. (2014). Timur ve devleti. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Akbıyık, H. A. (2011). Argun: Bir Türkmen boyu. Tarih Dergisi, XXXVII, 7-26.
• Alan, H. (1996). Sultân Ebû Said Devri Timurlu tarihi (1451-1469) (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Mimar Sinan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Allen, T. (1983). Timurid Herat. Wiesbaden: Dr. Ludwıg Reıchert Verlag.
• Anonim. (1970). Hudūd al-‘Ālam: The Regions of The World. Çev. V. Minorsky. Londra.
• Aydınlı, O. (2009). “Semerkant” Diyanet İslâm Ansiklopedisi XXXVI, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 481-484.
• Aydınlı, O. (2011). Semerkant tarihi (fethinden Sâmâniler’in yıkılışına kadar 93-389/711-999). İstanbul: İsam Yayınları.
• Barthold, V. V. (2015). Uluğ Beg ve zamanı. Çev. İsmail Aka. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Bunbury, E. (1987). A history of ancient geography. London: Cambridge University.
• Ca’feri, b. M. el-Hüseynî. (2011). Târîh-i Kebîr (Tevârih-i Enbiyâ ve Mülûk). Çev. İsmail Aka. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Ch’ang Ch’un. (2020). Cengiz Han’ın ölümsüzlük arayışı Taoist simyacı bir keşişin Türkistan seyahatnamesi (1221-1224). Çev. Gülşah Hasgüçmen. İstanbul: Kronik Yayınları.
• Cüveynî, A. A. M. (2013). Tarih-i Cihan Güşa. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Çeşmeli, İ. (2002). Semerkand şehrinin antik dönemden 19. yüzyıla kadar olan fiziksel gelişimi”. İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi Yıllığı, XV, 57-90.
• Çin kaynaklarında Türkler: Han hanedanı tarihinde batı bölgeleri. (2012). Çev. Ayşe Onat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Çoruhlu, Y. (2009). “Semerkant (Mimari)” Diyanet İslâm Ansiklopedisi XXXVI, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 484-486.
• Dale, S. F. (2018). Babur Timurid Prince and Mughal Emperor, 1483-1530. Cambridge: Cambridge University Press.
• Donuk, A. (1988). Eski Türk devletlerinde idarî ve askerî unvan ve terimler. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
• el-Fuşencî. (2021). Emîr Timur (İbretu’n-Nâzırîn). Çev.-Yay. Ahmet Özturhan. İstanbul: Efe Akademi Yayınevi.
• Gıyâseddin Ali-i Yezdî. (1379 h.ş.). Saâdetnâme ya Ruznâme-i Gazavât-ı Hindustan. Yay. İrec Afşar. Tahran: Miras-ı Mektub.
• Gökçe, M ve Tombuloğlu, T. (2018). 10. ve 15. yüzyıl seyyahlarının izlenimlerinde Semerkand. History Studies, X(X), 131-144.
• Göksu, E. (2019). Türk kültüründe silah. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Hâfız-ı Ebrû. (1395 h.ş.). Zübdetü’t- Tevârih-i Baysungurî. C. II-III. Yay. Seyyid Kemal Hac Seyyid Cevâdî. Tahran: İntişarat-ı Esatir.
• Hândmîr. (1380 h.ş.). Habibü’s-Siyer fî Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer. C.IV. Yay. Muhammed Debir Siyâkî. Tahran: İntişarat-ı Hayyam.
• Hasan-ı Rumlu. (2006). Ahsenü’t-Tevârîh. Çev. Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Hinz, W. (1990). İslâm’da ölçü sistemleri. Çev. Acar Sevim. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
• İbn Battûta, Ebû Abdullah Muhammed Tancî. (2004). İbn Battûta seyahatnamesi. C.I. Çev. A. Sait Aykut. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• İbn Fakîh. (2013). Kitâbü’l-Büldân, Ortaçağ Müslüman Coğrafyacılarından Seçmeler. Çev. Yusuf Ziya Yörükkan. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 191-243.
• İbn Havkal. (2014). Sûrat el-Arz (Yerin Haritası). Çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınları.
• İbn Hurdâzbih. (2008). Yollar ve ülkeler kitabı. Çev. Murat Ağarı. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• İskender Bey Münşî-yi Türkmen. (2019). Târîh-i Âlem-Ârâ-yi Abbâsî. C.I. Çev. A. Genceli. Haz. İ. Aka. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kalkan, T. (2016). Herât ve çevresinin tarihi coğrafyası (Mirza Şâhruh dönemi) (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara.
• Koçak, M. E. (2020). Siyasi ve sosyal hayatta etkin bir güç: Timurlu hanedan kadınları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Koçak, M. E. (2024). Timurlularda ordu ve askerî organizasyon (1370-1447) (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara.
• Macit, E. (2021). Timurlular. İstanbul: Selenge Yayınları.
• Manz, B. F. (1985). The office of Darugha under Tamerlane. Journal of Turkish Studies, IX, 59-69.
• Mau-Tsai, L. (2019). Çin kaynaklarına göre Doğu Türkleri. Çev. Ersel Kayaoğlu- Deniz Banoğlu. İstanbul: Selenge Yayınları.
• Minhâc-ı Sirâc el-Cûzcânî. (2016). Tabakât-ı Nâsırî (Moğol İstilasına Dair Kayıtlar). Çev. Mustafa Uyar. İstanbul: Ötüken Neşriyat
• Mîr Caferî, H. (1375 h.ş.) Târîh-i Timurîyân ve Türkmânân. İsfahan: İntişarat-ı Dânişgâh-ı İsfahan.
• Mîrhând. (1385 h.ş.). Ravzâtü’s-Safa fi Sîreti’l-Enbiyâ ve’l-Mülük ve’l-Hülefâ. C. X-XI. Yay. Cemşîd Keyânfer. Tahran: İntişarat-ı Esatir.
• Mirza Muhammed Haidar Duglath. (1972). Tarikh-i-Rashidi. Çev. Denison Ross. London: Curzon Press.
• Muineddin-i Natanzî. (1335 h.ş.). Müntehabü’t-Tevârih-i Muinî. Yay. Jean Aubin. Tahran: Kitabfuruş-i Hayyam.
• Nizâmeddin-i Şâmî. (1363 h.ş.). Zafernâme. Yay. Penahî Simnânî. Tahran: İntişarat-ı Bamdad.
• Özdemir, E. (2022). Ruy Gonzalez Clavijo’nun seyahatnamesi ve kritiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Roux, J.-P. (2018). Babur. Çev. Lale Özcan. İstanbul: Dergâh Yayınları.
• Semerkand 1400-1500 Timur’un vaha kenti: bir imparatorluğun ve rönesansın kalbi. (2005). Der. V. Fourniau. Çev. A. Berktay. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Semerkandî, D. (1977). Devletşâh Tezkiresi (Tezkire-i Devletşâh). C. IV. Çev. Necati Lugal. İstanbul: Kervan Yayıncılık.
• Semerkandî. A. (1383 h.ş.). Matla’-ı Sadeyn ve Mecma’-ı Bahreyn. C. II/1-II/2. Yay. Abdülhüseyn-i Nevâî. Tahran: Pejûhişgâh-ı Ulum-i İnsanı ve Muta’alat-ı Ferhengi.
• Şahin, M. (2013). Orta Çağda Herât bölgesi (Gaznelilerin kuruluşundan Timurluların yıkılışına kadar 961-1507) (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Tokat.
• Şahin, M. (2015). Timurlu sarayında nüfûzlu bir Emîr Hasan Sûfî Tarhan. Münir Atalar Armağanı Ortaçağ Tarihi Yazıları (303-314) içinde P. Ülgen-A. Demir-M. Serdar (Ed.) İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Şahin, M. (2022). Sedidîler Mar‘aşîler ve Kara Tatarlar örneğinde Emîr Timur’un göç ve iskân politikasının değerlendirilmesi. S. Nurdan- M. Özler (Haz.) XVIII. Türk Tarih Kongresi bildiriler kitabı içinde (C. V, 193-215). Şerefeddin Ali-i Yezdî. (1336 h.ş.). Zafernâme. C.I. Yay. Muhammed Abbasî. Tahran: Çap-ı Rengin.
• Tacü’s-Selmânî. (1999). Tarihnâme. Çev. İsmail Aka. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Tez, Z. (2010). Patlayıcı, silah ve savaş tekniğinin kültürel tarihi. İstanbul: Doruk Yayınları.
• Tombuloğlu, T. (2021). Timurlularda şehircilik ve sosyal hayat: Semerkand ve Herat örneği. F. Korkmaz (Ed.) IX. Milletlerarası Türkoloji Kongresi bildiriler kitabı içinde (C. IX, 1031-1045).
• Uyar, M. (2020). İlhanlı (İran Moğolları) Devleti’nin askerî teşkilatı (Ortaçağ Moğol ordularında gelenek ve dönüşüm). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Vladimirtsov, B. Y. (1995). Moğolların içtimaî teşkilâtı (Moğol Göçebe Feodalizmi). Çev. Abdülkadir İnan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Yakûbî. (2002). Kitâbü’l-Büldân. Çev. Murat Ağarı. İstanbul: Ayışığı Yayınları.
• Yakubovskiy, A. (2018). Timur ve Timurîler devrinde Semerkand. Çev. S. Rasol. Haz. İ. Kemaloğlu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları
• Yüksel, M. Ş. (2017). Ortaçağlarda beyin göçü ve etkileri: Timurlular örneği. OTAM, XLI, 283-302.
• Z. M. Babür. (2000). Baburnâme, (Babur’un hatıratı). C.I. Çev. Reşit Rahmeti Arat. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.