ARKEOLOJİK BULGULARDAN HALK UYGULAMALARINA EVLİLİK RİTÜELLERİNDE KÜLTÜREL DEVAMLILIK

M.Ö. II. binyılda Anadolu’da güçlü bir uygarlık kuran Hititler, siyasal olduğu kadar toplumsal yaşamı da düzenleyen gelişmiş bir hukuk sistemine sahipti. Hitit yasalarında evlilik, yalnızca bireyler arasında kurulan özel bir birliktelik olarak değil, aynı zamanda ekonomik, hukuki ve toplumsal yönleriyle düzenlenmiş bir kurum olarak yer almaktaydı. Evlilik sürecinde önemli bir rol oynayan kušata (başlık parası) ve ivaru (çeyiz) gibi uygulamalar, taraflar arasındaki hak ve yükümlülükleri dengeleyen hukuki mekanizmalar olarak işlev görmüştür. Kušata, evlilik akdinin teminatı niteliğinde olup taraflardan birinin evlilik kararından dönmesi durumunda ödenecek tazminat miktarını belirlemiş; ivaru ise kadının ekonomik statüsünü güvence altına alarak mülkiyet hakkını korumuştur. Levirat ve sororat gibi evlilik biçimleri, soyun devamını ve aile bütünlüğünün korunmasını sağlamaya yönelik sosyal kurumlar olarak Hitit toplumunda meşru kabul edilmiştir. Arkeolojik buluntular, özellikle Bitik ve İnandık vazoları üzerindeki sahneler, evliliğin yalnızca bir toplumsal sözleşme değil, aynı zamanda tanrısal düzeni ve bereketi temsil eden kutsal bir tören olduğunu göstermektedir. Bu ikonografik betimlemeler, Hitit toplumunda aile kurumunun dini bir anlam taşıdığını da ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Hititlerdeki evlilik kurumunu hukuki, ekonomik ve kültürel yönleriyle ele alarak, bu geleneklerin modern Anadolu halk kültüründeki yansımalarını incelemektedir. Çalışmada çivi yazılı belgeler, ikonografik materyaller ve çağdaş etnografik gözlemler kullanılmış; tarihsel–karşılaştırmalı analiz yöntemi uygulanmıştır. Bulgular, Hitit döneminde görülen evlilik ve bereket ritüellerinin biçimsel değişimlerle birlikte günümüz Anadolu düğünlerinde az da olsa bazı bölgelerde yaşamaya devam ettiğini göstermektedir. Böylece evlilik kurumu, antik çağlardan bugüne hem toplumsal hem de kültürel sürekliliğin bir göstergesi olmuştur.

In the 2nd millennium BCE, the Hittites established a powerful civilization in Anatolia, characterized by an advanced legal system that regulated not only political life but also social relations. Marriage in Hittite law was not regarded merely as a private union between individuals but as a structured institution with economic, legal, and social dimensions. Practices such as kušata (bride-price) and ivaru (dowry) played central roles in this system, functioning as legal mechanisms to balance the rights and obligations of both parties. The kuşata served as a financial guarantee of the marriage contract, ensuring compensation in cases of breach, while the ivaru protected the woman’s economic status and property rights within marriage.Levirate and sororate marriages were also legitimate forms of union, designed to preserve family integrity and lineage continuity. Archaeological evidence—especially the Bitik and İnandık vases—depicts scenes of ritualized marriage ceremonies, indicating that marriage was not only a social agreement but also a sacred event symbolizing fertility and divine order. These visual narratives reveal the deeply religious dimension of family life in Hittite society. This study examines the institution of marriage in Hittite civilization from legal, economic, and cultural perspectives and explores its reflections in modern Anatolian folk culture. Using cuneiform legal texts, iconographic materials, and contemporary ethnographic observations, the study employs a historical–comparative analytical method. The findings suggest that certain elements of Hittite marriage and fertility rituals—though transformed in form—have persisted in some limited regions of Anatolia. Thus, the institution of marriage emerges as a key symbol of social cohesion and cultural continuity, linking ancient Anatolia to its modern cultural landscape.