PİERRE BOURDİEU’NÜN SERMAYE KURAMI BAĞLAMINDA TÜRK MÜZİĞİNDE ŞARKI FORMUNUN DÖNÜŞÜMÜ

Year 2026, Volume: 16 Issue: 1, 180 - 193, 31.01.2026

Volkan Kaptan

Abstract

Pierre Bourdieu sosyal ilişkileri ve farklılıkları ortaya koyabilmek adına habitus, alan ve sermaye kavramlarına başvurur. Bourdieu’ye göre habitus ve alanı belirleyen sermayedir. Bourdieu perspektifinden sermaye, bireylerin içtimai sahada nasıl konumlandığını belirleyen kaynaklardır ve ekonomik, kültürel, sosyal, sembolik olmak üzere dört farklı sermaye kaynağı vardır. Bourdieu’ye göre toplumsal yaşam, birbirinden özerk alanlardan oluşur ve aktörler sahip oldukları sermayeye göre alanda konumlanır. Her alan, özgül kurallar ve sermaye biçimleri üzerinden işleyen bir mücadele zeminidir ve bireyler alana habitus olarak ifade edilen tutum ve yatkınlık kalıplarını beraberinde getirir. Bourdieu’nün kavram setleri ekseninde müzik de bir mücadele alanı sunar ve bu bağlamda Türk müzik kültüründe şarkı formu tarihsel süreç içinde farklı sermaye türlerini içinde barındırır. Şarkı formu tarihsel olarak 19. yüzyıla kadar kültürel sermayeye dayalı özerk bir yapıda iken 19. yüzyıldan itibaren bilhassa Hacı Arif Bey ile birlikte ekonomik sermayeye bağımlı heteronomik bir yapıya evrilir, bu evrim sürecinde ticarileşir, doxa yeniden tanımlanır, bu doğrultuda aktörlerin illusio’su dönüşerek yön değiştirir ve görece yozlaşma olarak nitelendirilen bir biçimsel standardizasyona maruz kalır. 21. yüzyıl ile birlikte dijital ortamlarda yayınlanan eserlerin dinlenme sayısının yüksek olması ekseninde bir ölçüt ortaya çıkar ve doxa popüler olan değerlidir şekline dönüşür. İllusio ise, dijital görünürlükle, izlenme/tıklanma sayısıyla, sosyal medya etkileşimleriyle tanımlanır bir noktaya gelir. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması yöntemi kullanılarak Bourdieu’nün perspektifinden şarkı formunun kültürel sermayeden ekonomik sermayeye doğru olan yöneliminin nedenleri ve sonuçlarının ortaya konulması amaçlanmaktadır.

Keywords

Müzik , Şarkı Formu , Pierre Bourdieu , Kültürel Sermaye

THE TRANSFORMATION OF SONG FORM IN TURKISH MUSIC IN THE CONTEXT OF PIERRE BOURDIEU'S CAPITAL THEORY

Abstract

Pierre Bourdieu employs the concepts of habitus, field, and capital to explore social relations and differences. According to Bourdieu, capital determines habitus and field. From Bourdieu's perspective, capital is the resource that determines how individuals are positioned in the social sphere, and there are four distinct sources of capital: economic, cultural, social, and symbolic. According to Bourdieu, social life consists of autonomous spheres, and actors are positioned within the sphere according to the capital they possess. Each sphere is a terrain of struggle operating through specific rules and forms of capital, and individuals bring to the field patterns of attitudes and dispositions, referred to as habitus. Within the framework of Bourdieu's conceptual framework, music also presents a terrain of struggle, and in this context, the song form in Turkish musical culture has historically encompassed different types of capital. While the song form historically possessed an autonomous structure based on cultural capital until the 19th century, it evolved into a heteronomous structure dependent on economic capital, particularly with the rise of Hacı Arif Bey. During this evolution, it became commercialized, its doxa was redefined, and the actors' illusio was transformed and shifted, resulting in a formal standardization characterized as relative degeneration. In the 21st century, a criterion emerged based on the high number of listens to works published digitally, and doxa evolved into the notion that what's popular is valuable. Illusio, on the other hand, has reached a point where it's defined by digital visibility, views/clicks, and social media interactions. This study, using literature review, a qualitative research method, aims to reveal the reasons and consequences of the song form's shift from cultural capital to economic capital from Bourdieu's perspective.

Keywords

Music , Song Form , Pierre Bourdieu , Cultural Capital

References

• Akçura, G. (2022). Zaman ötesi İstanbul. Oğlak Yayınları.
• Akgün, E. (2021). Türk makam müziği sözlü eser besteciliğinin 17-19. yüzyıl arasındaki değişiminin form ve makam açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
• Akgün, E., & Giray, M. Z. (2023). Musikide dönüşümün somut örneği şarkı formu. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 9(1), 156-162.
• Aktüze, İ. (2003). Müziği Anlamak Ansiklopedik Müzik Sözlüğü. Pan Yayıncılık.
• Albiz, Ü. (2022). Habitusu, kültürel ve sembolik sermayesiyle eleştirmen-yazar ve çevirmen: Nurullah ATAÇ. Erdem, 82, 1-24.
• Aldemir, A. (2023). Sosyal medya kullanımı ve yaratıcılık: sanatçı odağında bir perspektif. Yeni Medya, 15, 209-225. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1253170
• Ayas, G. (2015). Müzik sosyolojisi sorunlar-yaklaşımlar-tartışmalar. İstanbul: Doğu Kitabevi.
• Aydemir, M. A. (2011). Toplumsal ilişkilerin sosyal sermaye değeri: topluluk duygusu ve sosyal sermaye üzerine bir araştırma (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Bahadır, M. (2020). Kültürel sermayenin yeniden üretimi bağlamında Pierre Bourdieu ve sosyolojisi; Atatürk Üniversitesi intern doktorları üzerine bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
• Baloğlu, B. Ş., Büyükduman, B. (2021). Fasıl tarihinde dönüşüm ve direklerarası fasıl refakat gelenekleri. Rast Müzikoloji Dergisi, 9(2), 2783-2804.
• Behar, C. (2020). Orada bir musiki var uzakta. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. J. G. Richardson (Edt.), Handbook of theory and research for the sociology of education içinde (ss. 241-258). Greenwood Press.
• Bourdieu, P. (1993/1980). Sociology in question. Sage Publications.
• Bourdieu, P. (1999). Sanatın kuralları: yazınsal alanın oluşumu ve yapısı (Çev: N. K. Sevil). İstanbul: YKY Yayınları.
• Bourdieu, P., & Wacquant, L. (2014). Düşünümsel bir antropoloji için cevaplar (Çev: N. Ökten). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Eren, O. (2016). Eril tahakkümün gölgesinde bir sanatçı: Alma (Mahler). Sosyoloji Dergisi, 34, 223-242.
• Eren, O. (2017). Türkiye’de 1960’larda müzik alanı ve protest müziğin ilk nüveleri: Anadolu pop akımı. Sosyoloji Dergisi, 38(1), 131–162.
• Günaydın, N. (2018). Türk makam müziği’nde taksim ve çalışma yöntemi olarak şarkı formunun kullanımı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Gündüz, A. (2022). Bourdieucu oyun hissi/strateji kavramları ışığında bozkırdaki çekirdek romanını okumak. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 30, 1045-1060. doı: 10.29000/rumelide.1188786.
• Hunyadvarı, F. S. (2019). Bir eğitim sosyoloğu olarak Bourdieu (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Kaçar, G. Y. (2012). Türk mûsikîsi rehberi. Ankara: Maya Akademi Yayınları.
• Özalp, N. (1992). Türk mûsikîsi beste formları. Ankara: TRT Yayınları.
• Özsöz, C. (2007). Pıerre Bourdieu’nün temel kavramlarına giriş. Sosyoloji Notları, 1, 15-21.
• Öztuna, Y. (1976). Türk musikisi ansiklopedisi II. (2. Kısım). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Palabıyık, A. (2011). Pierre Bourdieu sosyolojisinde habitus, sermaye ve alan üzerine. Liberal Düşünce Dergisi, 16(61-62), 121 – 141.
• Şenocak, E. (2012). Tarihi süreç içinde Türk müziğinde şarkı formu (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Tohumcu, A. (2009, 10-15 Eylül). Türk müziği terminolojisinde yozlaşma/örnek olay analizi: şarkı formu [Konferans sunumu]. 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Ankara. https://ayk.gov.tr/baglantilar/icanas-38/
• Türkçe Sözlük. (1988). Ankara: Türk Dil Kurumu.
• Ünal, A. Z. (2004). Sosyal tabakalaşma bağlamında Pierre bourdieu’nün kültürel sermaye kavramı (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Ünsal, N. (1992). Hacı Arif Bey'in şarkı formu açısından musikimizdeki yeri (Sanatta Yeterlik Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Yavaşça, A. (2002). Türk mûsıkîsi'nde kompozisyon ve beste biçimleri. İstanbul: Türk Kültürüne Hizmet Vakfı Yayınları.