MEVLÂNÂ’NIN MESNEVÎ’SİNDE GEÇEN ARAPÇA İBARELERİN ÇEVİRİ STRATEJİLERİNE GÖRE İNCELENMESİ

Year 2026, Volume: 16 Issue: 1, 155 - 179, 31.01.2026

Mesut Cevher , Osman Anıl Akarsu

Abstract

Eserlerde yazılan diller hiçbir zaman özgün değildir. Daima içlerinde farklı dillerden etkilenmiş ibareler bulunmaktadır. Eser ister yazarın kaynak dili olsun isterse de erek dili yazılacak olan ifadelerde mutlaka yabancı kökenden o dile geçen kelimeler bulunacaktır. Çeviri işlemi bazen kelime kelime çevirmek bazen de kalıpsal ve deyimsel ifadelerin karşılığına gelen kültürel ifadeyi belirtmek demektir. Genel olarak çeviri; kelimeden ziyade verilen ibarenin anlamsal bütünlüğünü koruyarak aktarımını sağlamaktır. Buna en büyük örneklerden biri ise çeviri kuramları ve stratejileri konusu olan yazıdaki ibarelerin anlamsal, kültürel manadaki yapılarını belirtmekte tam ve ya kısmi değerliliğini sunmaktadır. Eserlerdeki en büyük sorunlardan biri olan “bu ibarenin kökeni nedir?” sorusu bazen erek dildeki anlamını tam karşılarken bazen de kısmi ya da hiç karşılamayabilmektedir. Bu çalışmada, kaleme aldığı eserlerin yazıldığı diller bakımından çok tartışmaya sebep olan Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin hayatından, etkilerinden, eserlerinden bahsedilmiştir. Çeviri kuramlarının anlamları, amaçları, eşdeğerliliği ve kullanım şekillerinin stratejilerine göre tahlili yapılmıştır. Özellikle de bu stratejilerden literal, iletişimsel, anlamsal ve skopos açısından incelenmesi verilerek Mesnevî eserinin ikinci defterinde yer alan "26. Bölüm – O Vali'nin, adamı yola dikenli çalı diken kişiyi sökmesi için uyarması" kıssasında geçen Arapça ibarelerin çeviri kuramları açısından tahlili şerh edilmiştir. Bu sayede her dilde her eserde erek dil kökenli kelimelerin yer alabildiği görülmektedir. İbarelerin bazen tamamen aynı kalıpta ve manada bazen de manen de olsa farklı bir yapıda geldiği sonucu öne çıkmaktadır.

Keywords

mesnevî , Mevlânâ Celâleddîn Rûmî , çeviri stratejileri , tahlil

An Analysis of Arabic Phrases in Molānā’s Mathnaw in Light of Translation Strategies

Abstract

Languages used in literary works are never entirely original; they always contain expressions influenced by other languages. Whether the work is written in the author’s native or target language, there will inevitably be words borrowed from foreign origins. Translation, therefore, may involve rendering words literally or expressing the cultural equivalent of idiomatic and formulaic phrases. In essence, translation aims not to reproduce words, but to convey the semantic integrity of the original expression. One of the main challenges in translation studies concerns the question of origin—what is the source of this expression? Sometimes the meaning corresponds fully in the target language, while in other cases it does so only partially or not at all. This study focuses on Mevlânâ Jalāl al-Dīn Rūmī, whose use of multiple languages in his writings has long been a topic of scholarly discussion. It examines his life, influences, and works in relation to translation theory. The research analyzes the meanings, purposes, and equivalence principles of translation theories, as well as the strategies guiding their application. Particular attention is given to literal, communicative, semantic, and Skopos-based strategies through an analysis of the story “Chapter 26 – The Governor’s Warning to His Man to Uproot the Thorns from the Road” from the Second Book of the Mathnawī. The Arabic expressions in this section are interpreted according to these translation theories. The analysis demonstrates that every language and every literary work contains words of foreign origin. Some expressions retain their original structure and meaning, while others appear in altered or semantically adapted forms, reflecting the dynamic interaction between languages within literary and translational contexts.

Keywords

Masnavi , Mevlana Jalaluddin Rumi , translation strategies , analysis

References

• Arpaguş, S. (2007). Mevlânâ Celâleddîn Rumi (1207-1273). İstem, 91-111.
• Avşar, Z. (2007). Mevlânâ 'nın Rubailerinde Müteal Aşk. Marife, 91-103.
• Aytaş, G. (2025). Postkolonyal Çeviri ve Algı Yönetimi: Filistin Sorunu Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 322-341.
• Ceyhan, S. (2004). Mesnevi-i Mevlevi. TDV İslâm Ansiklopedisi, 325-334.
• Çeli̇k, İ. (2002). Mevlânâ 'nın Mesnevi'sinin Tercüme Ve Şerhleri. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 71-93.
• Çiçekler, M. (2004). Mevlânâ. TDV İslâm Ansiklopedisi, 324-325.
• Dağ, P. ve Gümüş, İ. (2018). Delalet Ve Gösterge Kavramlarının Belagat - Göstergebilim İlişkisi Bağlamında Değerlendirilmesi. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature.
• Öngören, R. (2004). Mevlânâ Celâleddin Rûmî. TDV İslâm Ansiklopedisi, 441-448. Şimşekler, N. (1965). Mecalis-i Saba
• Ünver, İ. (1986). Mesnevi. Türk Dili: Aylık Dil Dergisi, 430-563.
• Yerdemir, Ş. (2023). Bosnalı Sûdî’nin Gülistân Şerhi’ndeki Farsça Deyimlerin Türkçeye Aktarımlarının Mona Baker Çeviri Stratejilerine Göre İncelenmesi. Söylem Filoloji Dergisi, 540-559. http://www.masnavi.net/1/50/tur/2/1227/ (erişim 05.06.2025)