TOPLUM BİREY VE DİN BAĞLAMINDA TÜKETİM DAVRANIŞLARI: İNSAN YÜCELİĞİNİ GERÇEKLEŞTİRME DERNEĞİ ÖRNEĞİ

Tüketim davranışlarını etkileyen en önemli unsurlardan biri din/kültürdür. Dinler tüketim kültürü açısından helal-haram ve makul makul olmayan gibi aleyhte sınırlar çizerler. Araştırmanın temel amacı orta ve alt sınıf katmanlarında kendini dindar olarak niteleyen kişilerde bir tüketim melekesinin ne düzeyde ortaya çıktığını ve yaşam tarzlarında modern tüketim kültürünü ne ölçüde taşıdıklarını tespit etmektir. Bu amaçla nitel yöntem temelinde saha araştırması bağlamında toplam 23 kişi ile yarı yapılandırılmış mülakat ve katılımlı gözlem yapılmıştır. Bu bağlamda nitel araştırmanın neticesinde grupla ilgili olarak üç bulgu tespit edilmiştir. Birincisi araştırmanın katılımcıları, orta düzeyde bir tüketim melekesi geliştirmişlerdir. İkincisi katılımcılar “endişeli tüketiciler”dir. Endişelerinin kaygılarının üç kaynağı vardır. Birincisi tüketim değerlerin dini değerleri aşındırma endişesi, yanı modern refah değerlerini ile dini değerler arasındaki örtüşmeme halidir. İkincisi gündelik hayatın refah değerlerini yaşayamamanın ve “anı yaşamanın” bağlamında gelir gider dengesi tutturma kaygısı ve üçüncüsü ise gelecek kaygısıdır. Üçüncü ise, gelecek kaygısın çözümü olarak fon sistemini uygulanmasıdır. Bu bağlamda tasarruf söyleminin ve fon sisteminin zorunlu ihtiyaçlardan dinî, sosyal ve grup harcamalar için para biriktirmeye dönük bir tüketim söylemi ve uygulaması olduğu söylenebilir. Sonuç olarak materyalist ve hedonist hazlar üzerine kurulmuş modern tüketimin imgelerine karşıt olarak din, tüketim davranışları üzerinde etkisini belirli düzeyde koruyabilmiştir.