KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ

Aynur Koçak; Sümeyye Kübra Gündoğdu

doi:10.20322/littera.356882

KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ

Öz

Çalışmada Karaçay-Malkar Nart destanlarından en bilinen altı kahramanın erginlenme yolculuğunda yaratıkların ve doğa-üstü varlıkların etkileri dişil varlıklar üzerinden incelenecektir. Yapılan incelemeye göre dişil tanrısal varlıklar kahramanın yolculuğuna üç ana noktada etki eder. Kutsal dişinin kahramanın hayatına dokunduğu ilk an doğumdur. Destanlarda Nart kahramanlarının annelerinin mutlaka kozmik anne figürünün bir tezahürü olduğu ve kahramanın anne tarafından soyunun hayatına etki bakımından daha önemli olduğu gözlemlenmiştir. Dişil varlıkların kahramanın hayatına ikinci ana etkisi kut vermedir. Dişil varlıklar kahramanları erginlenmenin yaşanacağı ana aksiyondan önce kutsarlar ve ona güç bahşederler. Diğer bir deyişle kahraman, doğuştan gelen yeteneğinin uyanması için bir “doğa-üstü dişi”den yardım, tılsım, kut alır ve zirve aksiyondan önce metafizik dünyaya adım atmış olur. Ayrıca kutsal bir dişi figürü kahramanı aksiyona hazırlar ve onu amacına doğru yönlendirir. Yani “maceraya çağrı”yı yapan bir rehber konumundadır. Son olarak Nart Destanlarında kahramanı sınayarak onun erginlenmesine etki eden varlıkların Mitolojik Ana kompleksine bağlı, kutsal dişi figürünün bir parçası olduğu gözlemlenmiştir. Kahramandan kutsal dişiyi alt etmesi, bir atakta bulunması ya da en azından atağı savuşturması beklenmektedir. Bunun yanında sırra-erme ve erginlenmeden sonra da kutsal dişiler kahramanın hayatından çekilmez. Kahramanı eğitmek ve gerektiğinde ona akıl vermek üzere her daim hazırdır. Bu bildiride yukarıdaki plan doğrultusunda kahramanın başarılı olabilmesi için dişil varlıkların etkisi senkronik olarak analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Karaçay Malkar Nart destanları,erginlenme,dişi figür,mitolojik ana.

Kaynakça

ARMSTRONG, K. (2014). Mitlerin Kısa Tarihi. çev. Dilek Şendil. İstanbul: Alfa Yayıncılık.
ATEŞ, M. (2012). Mitolojiler ve Semboller-Ana Tanrıça ve Doğurganlık. İstanbul: Milenyum.
BAYAT, F. (2015). Ana Hatlarıyla Türk Şamanlığı. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
BAYAT, F. (2015). Türk Kültüründe Kadın Şaman. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
BAYAT, F. (2016). Türk Mitolojik Sistemi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
BERKTAY, F. (2016). Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın. İstanbul: Metis.
CAMPBELL, J. (2013). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. çev. Sabri Gürses. İstanbul: Kabalcı.
CAMPBELL, J., & MOYERS, B. (2009). Mitolojiler ve Hikayeler, Mitolojinin Gücü. çev. Z. Yaman. İstanbul: Mediacat.

ÇORUHLU, Y. (2013). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı.
ELİADE, M. (2014). Dinler Tarihine Giriş. çev. L. Arslan. İstanbul: Kabalcı Yayncılık.
ELİADE, M. (2014). Şamanizm. çev. İ. Birkan. Ankara: İmge Kitabevi.
İNAN, A. (2006). Tarihte ve Bugün Şamanizm, Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
İNAYET, A. (2010). Yalmavuz-Celmoğuz. İstanbul: Bilge Kültür-Sanat.
KOÇAK, A. (2016). Mitlerle Varoluş Yolculuğu. İstanbul: Alfa Basıl Yayın Dağıtım.
KORKMAZ, E. (2008). Eski Türk İnançları ve Şamanizm Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Anahtar Kitaplar.
MASCETTİ, M. D. (2000). İçimizdeki Tanrıça. Çev. B. Çorakçı. İstanbul: Doğan Kitapçılık.
RADLOFF, W. (2012). Türklük ve Şamanlık. İstanbul: Örgün Yaınları.
RANK, O. (2016). Kahramanın Doğuşu Miti. çev. G. Yavaş. İstanbul: Pinhan.
ROUX, J. P. (2011). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. çev. A. Kazancıgil. İstanbul: Kabalcı.
TANZİLA, Hacılanı, Hapçalanı TATYANA, Gelelanı ARİUVKA. Karaçay-Malkar Edebiyatı. Başlangıçtan Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi. C:22. Kültür Bakanlığı Yayınları (e-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/TR,78553/karacay--malkar-edebiyati-22-cilt.html).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Aynur Koçak
Yıldız Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi
Türkiye

Sümeyye Kübra Gündoğdu ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Ocak 2018

Gönderilme Tarihi

22 Kasım 2017

Kabul Tarihi

4 Ocak 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 4 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.20322/littera.356882

IZ

https://izlik.org/JA74HW32PE

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Koçak, A., & Gündoğdu, S. K. (2018). KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 4(1), 101-125. https://doi.org/10.20322/littera.356882

AMA

1.Koçak A, Gündoğdu SK. KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2018;4(1):101-125. doi:10.20322/littera.356882

Chicago

Koçak, Aynur, ve Sümeyye Kübra Gündoğdu. 2018. “KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 4 (1): 101-25. https://doi.org/10.20322/littera.356882.

EndNote

Koçak A, Gündoğdu SK (01 Ocak 2018) KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 4 1 101–125.

IEEE

[1]A. Koçak ve S. K. Gündoğdu, “KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 4, sy 1, ss. 101–125, Oca. 2018, doi: 10.20322/littera.356882.

ISNAD

Koçak, Aynur - Gündoğdu, Sümeyye Kübra. “KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 4/1 (01 Ocak 2018): 101-125. https://doi.org/10.20322/littera.356882.

JAMA

1.Koçak A, Gündoğdu SK. KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2018;4:101–125.

MLA

Koçak, Aynur, ve Sümeyye Kübra Gündoğdu. “KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 4, sy 1, Ocak 2018, ss. 101-25, doi:10.20322/littera.356882.

Vancouver

1.Aynur Koçak, Sümeyye Kübra Gündoğdu. KAHRAMANIN YOLCULUĞUNDA DİŞİL VARLIKLAR: KARAÇAY-MALKAR NART DESTANLARI ÖRNEĞİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 01 Ocak 2018;4(1):101-25. doi:10.20322/littera.356882

Cited By

KÖROĞLU DESTANI’NIN KAZAK VERSİYONUNDA CADININ FİZİKSEL İMAJINA AİT BİR UNSUR: KULAK

International Journal Of Turkish Literature Culture Education

https://doi.org/10.7884/teke.1285217

DEMONİK VARLIKLARA DİŞİLLİĞİN ATFEDİLMESİ ÜZERİNE MÜLAHAZALAR

Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi

https://doi.org/10.12981/mahder.1558057