Öğretmen ve yöneticilerin görüşlerine göre öğrencilerin okuma, yazma ve okuduğunu anlama güçlüklerinin nedenlerine ilişkin bir vaka çalışması

Abstract

Okuryazarlık, kritik erken yıllarda kazanıldığında bireylerin yaşamları boyunca birçok alanda başarılı olmasını sağlayan temel bir beceridir. Ancak ilkokul döneminde okuryazarlık becerilerini kazanamayan öğrenciler, sonraki akademik ve sosyal yaşamlarında ciddi güçlüklerle karşılaşmaktadır. Bu çalışma, okuryazarlık gelişiminde kritik bir dönem olan birinci sınıfta okuma yazma becerilerini edinemeyen ve sonraki sınıflarda okuma ve yazmada güçlük yaşadığı belirlenen öğrencilerin okuryazarlık ve okuduğunu anlama güçlüklerinin altında yatan nedenleri, öğretmen ve okul yöneticilerinin bakış açılarına dayanarak incelemektedir. Çalışma, nitel araştırma deseninde bir durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Katılımcılar, maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle seçilen, ilkokul ve ortaokul kademelerinde görev yapan 15 öğretmen ve 8 okul yöneticisinden oluşmaktadır. Veriler, 2023–2024 eğitim-öğretim yılı boyunca yarı yapılandırılmış görüşmeler, aylık gelişim raporları ve sistematik sınıf içi gözlemler yoluyla toplanmış ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Veriler yazıya dökülmüş, ardından anlamlı birimlerin belirlenmesi için açık kodlama yapılmış; elde edilen kodlar kategoriler altında gruplandırılmış ve kapsayıcı temalar altında organize edilmiştir; süreç boyunca sürekli karşılaştırma yöntemi uygulanmıştır. Analiz sonucunda, öğrencilerin okuryazarlık edinim güçlüklerine katkıda bulunan dört ana tema ortaya çıkmıştır: (1) bilişsel ve duygusal özellikleri kapsayan bireysel faktörler; (2) aile, okul ve sosyo-ekonomik bağlamı içeren çevresel faktörler; (3) müfredat ve öğretim materyalleriyle ilişkili bağlamsal faktörler ve (4) öğretmen değişiklikleri ve aile krizleri gibi öngörülemeyen faktörler. Bu dört tematik alan, okuryazarlık güçlüklerinin çok boyutlu ve birbiriyle bağlantılı doğasını ortaya koymakta, etkili müdahale stratejilerinin bireysel, çevresel ve bağlamsal faktörleri eş zamanlı ele alması gerektiğini göstermektedir. Bulgular, erken tanılama ve destek mekanizmalarının önemini vurgulamakta ve öğretmen eğitimi programlarına yönelik çıkarımlar sunmaktadır.

Keywords

• Okuryazarlık edinimi
• Okuma güçlükleri
• Erken okuryazarlık müdahalesi
• Durum çalışması

A case study on the causes of students’ reading, writing, and reading comprehension difficulties according to teachers’ and administrators’ views

Abstract

Literacy is a fundamental skill that, when acquired during the critical early years, enables individuals to succeed across multiple domains throughout life. However, students who fail to acquire literacy skills during primary school often face significant challenges in their subsequent academic and social lives. This study investigates the underlying causes of literacy and reading comprehension difficulties among students who failed to acquire literacy skills in first grade—a critical period for literacy development—and who were later identified as struggling with reading and writing in subsequent grades, based on the perspectives of teachers and school administrators. The study employed a qualitative case study design. Participants consisted of 15 teachers and 8 school administrators working at primary and lower secondary school levels, selected through maximum variation sampling. Data were collected throughout the 2023–2024 academic year using semi-structured interviews, monthly progress reports, and systematic classroom observations, and were analyzed using content analysis. Data were transcribed, followed by open coding to identify meaningful units; the resulting codes were grouped into categories and organized under overarching themes, with the constant comparative method applied throughout. The analysis revealed four main themes contributing to students' literacy acquisition difficulties: (1) personal factors, encompassing cognitive and emotional characteristics; (2) environmental factors, including family, school, and socio-economic context; (3) contextual factors, related to curricula and instructional materials; and (4) unforeseen factors, such as teacher changes and family crises. These four thematic domains highlight the multidimensional and interconnected nature of literacy difficulties, indicating that effective intervention strategies should simultaneously address individual, environmental, and contextual factors. The findings underscore the importance of early identification and support mechanisms and offer implications for teacher education programs.

Keywords

• Literacy acquisition
• Reading difficulties
• Early literacy intervention
• Case study

References

1. Adams, M. J. (1990). Beginning to read: Thinking and learning about print. MIT Press.
2. Akyol, H. (2010a). Okuma bozukluğu olan bir öğrencinin okuma ve yazma becerisinin geliştirilmesine yönelik bir durum çalışması [A case study on improving the reading and writing skills of a student with reading disorder]. Education Sciences, 5(4), 1690–1700. https://dergipark.org.tr/en/pub/nwsaedu/issue/19822/212236
3. Akyol, H. (2010b). Türkçe ilkokuma yazma öğretimi [Teaching initial literacy in Turkish]. PegemA.
4. Akyol, H. (2019). Türkçe öğretim yöntemleri [Turkish teaching methods]. Pegem Akademi. https://depo.pegem.net/9786053640011.pdf
5. Akyol, H., & Yıldız, M. (2010, May). Okuma bozukluğu olan bir öğrencinin okuma ve yazma becerisinin geliştirilmesine yönelik bir durum çalışması [A case study on improving the reading and writing skills of a student with reading disorder]. Paper presented at the 9th National Classroom Teacher Education Symposium, Elazığ, Turkey.
6. Altun, T., Ekiz, D., & Odabaşı, M. (2011). Sınıf öğretmenlerinin sınıflarında karşılaştıkları okuma güçlüklerine ilişkin nitel bir araştırma [A qualitative research on reading difficulties encountered by classroom teachers in their classes]. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (17), 1–18. https://dergipark.org.tr/en/pub/zgefd/issue/47948/606654
7. Altunkaya, H. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin dinleme ve okuma kaygıları [Listening and reading anxieties of learners of Turkish as a foreign language]. Education Sciences, 12(3), 107–121. https://dergipark.org.tr/en/pub/nwsaedu/issue/30288/300770
8. Bailet, L. L., Repper, K. K., Piasta, S. B., Murphy, S. P., & Zettler-Greeley, C. M. (2009). Emergent literacy intervention for prekindergarteners at risk for reading failure. Journal of Learning Disabilities, 42(4), 336–355. https://doi.org/10.1177/0022219409335218

9. Balcı, A., Fırat, Z., & Kök, M. (2019). Okuma yazma bilerek ilkokula başlayan çocuklar hakkında ilkokul öğretmenlerinin görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 48-63. https://doi.org/10.33418/ataunikkefd.569763
10. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
11. Başar, M. (2013). Okuma yazma öğrenerek ilkokula başlayan çocukların karşılaştıkları sorunların değerlendirilmesi [Evaluation of the problems encountered by children who start primary school by learning literacy]. Sosyal Bilimler Ekev Akademi Dergisi, 17(56), 275–294. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2539037
12. Bingöl, N. (2019). 1. sınıf öğrencilerinin okuma ve yazmaya geçiş sürecini etkileyen faktörler [Factors affecting the literacy acquisition process of first-grade students] [Unpublished master's thesis]. Bingöl University.
13. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
14. Catts, H. W., & Kamhi, A. G. (2005). The connections between language and reading disabilities. Psychology Press.
15. Chall, J. S. (1983). Stages of reading development. McGraw-Hill.
16. Chall, J. S., Jacobs, V. A., & Baldwin, L. E. (1990). The reading crisis: Why poor children fall behind. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctvjhzs0b
17. Chmiliar, L. (2010). Multiple-case designs. In A. J. Mills, G. Eurepas, & E. Wiebe (Eds.), Encyclopedia of case study research (pp. 582–583). SAGE Publications.
18. Çakır, Y., & Kumcağız, H. (2024). Aile içi şiddetin ergenlerin akademik motivasyonu üzerine etkisi [The effect of domestic violence on adolescents' academic motivation]. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(31), 712–739. https://doi.org/10.38155/ksbd.1111013
19. Çamalan, V. F., & Demirbaş, E. (2024). Çocuklarda teknolojinin getirdiği risklerden kaçınma ve bilinçli internet kullanımını destekleyen çalışmalar [Studies supporting the avoidance of risks brought by technology and conscious internet use in children]. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, (13), 31–58. https://doi.org/10.54557/karataysad.1519907
20. Çaycı, B., & Demir, M. K. (2006). Okuma ve anlama sorunu olan öğrenciler üzerine karşılaştırmalı bir çalışma [A comparative study on students with reading and comprehension problems]. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(4), 437–456. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/256361
21. Çelik, C., Erden, G., Özmen, S., & Hesapçıoğlu, S. T. (2018). Okuma becerisi ve özgül öğrenme güçlüğü belirtilerinin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda değerlendirilmesi [Evaluation of reading skills and specific learning disability symptoms in attention deficit and hyperactivity disorder]. Klinik Psikoloji Dergisi, 2(2), 65–76. https://dergipark.org.tr/en/pub/klinikpsikoloji/issue/76353/1271018
22. Çetinkaya, M., & Üzümcü, M. (2021). Taşımalı eğitim üzerine yapılan çalışmaların incelenmesi [A review of studies on bussed education]. Siirt Eğitim Dergisi, 1(2), 1–16. https://dergipark.org.tr/en/pub/sedder/issue/67464/1051671
23. Çınar, Z., & Yıldırım, K. (2020). Öğretmenlerin gözünden ilkokul birinci sınıf öğrencilerin okuma yazma becerilerini öğrenme süreçlerine ailelerin katılımı [Family involvement in the literacy learning process of first-grade primary school students from the teachers' perspective]. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 447–468. https://doi.org/10.16916/aded.693167
24. Dağlı, A. & Gençdal, G. (2018). Öğretmenlerin okul binalarının fiziksel koşullarına ilişkin algılarının bazı değişkenlere göre incelenmesi [Examination of teachers' perceptions of the physical conditions of school buildings according to some variables]. Tarih Okulu Dergisi, 2, 38–69. https://doi.org/10.14225/Joh1490
25. Demirtaş, Ç. P., & Ergül, C. (2020). Düşük okuma başarısı gösteren çocuklarda okuma, ses bilgisel farkındalık, hızlı isimlendirme ve çalışma belleği becerilerinin incelenmesi [Investigation of reading, phonological awareness, rapid naming, and working memory skills in children with low reading achievement]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 53(1), 209–240. https://doi.org/10.30964/auebfd.479111
26. Düke, NK ve Cartwright KB (2021). The Science of Reading Progresses: Communicating Advances Beyond the Simple View of Reading. Reading Research Quarterly, 56(S1), S25–S44. https://doi.org/10.1002/rrq.411
27. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
28. Esmaeeli, S., & Wagner, A. K. H. (2022). The importance of home environment in early age for later literacy development. Lirdef, (1). https://doi.org/10.34745/numerev_1792
29. Foorman, B. R., Francis, D. J., Fletcher, J. M., Schatschneider, C., & Mehta, P. (1998). The role of instruction in learning to read: Preventing reading failure in at-risk children. Journal of Educational Psychology, 90(1), 37–55. https://doi.org/10.1037/0022-0663.90.1.37
30. Gough, P. B., & Tunmer, W. E. (1986). Decoding, reading, and reading disability. Remedial and Special Education, 7(1), 6–10. https://doi.org/10.1177/074193258600700104
31. Gökdemir, M., & Yakut, A. D. (2021). Özgül öğrenme güçlüğü olan öğrencilerinin okuma becerilerinin incelenmesi [Investigation of reading skills of students with specific learning disabilities]. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 330–342. https://doi.org/10.16916/aded.806983
32. Göksel, A. (2022). Okumayı etkileyen psikolojik faktörler [Psychological factors affecting reading]. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 946–962. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1149354
33. Gönülal, H., & Aslan, M. (2023). Kırsalda görev yapan sınıf öğretmenlerinin ilk okuma-yazma öğretimine ilişkin görüşleri [Views of classroom teachers working in rural areas on initial literacy teaching]. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(2), 390–412. https://doi.org/10.16916/aded.1211195
34. Green, A. B., & Hennefield, L. (2023). The relationship between early life adversity and academic competence in early childhood. Psi Chi journal of psychological research, 28(3), 168–179. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10853994
35. Gül, G. (2007). Okuryazarlık sürecinde aile katılımının rolü [The role of family involvement in the literacy process]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 17–32. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000105
36. Güneş, F. (2013). Okuma Yazma Öğrenme Yaşı [Age for Learning Literate]. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(4), 280-298. https://dergipark.org.tr/en/pub/eku/article/74014
37. Hannum, E., Liu, Z., & Liu, Y. (2022). Estimating the effects of educational system consolidation on school outcomes: Evidence from a natural experiment in rural China [Preprint]. arXiv. https://arxiv.org/abs/2203.17101
38. Hayes, J. R., & Flower, L. S. (1980). Identifying the organization of writing processes. In L. W. Gregg & E. R. Steinberg (Eds.), Cognitive processes in writing (pp. 3–30). Lawrence Erlbaum Associates.
39. İlker, Ö., & Melekoğlu, M. A. (2017). İlköğretim döneminde özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin yazma becerilerine ilişkin çalışmaların incelenmesi [A review of studies on writing skills of students with specific learning disabilities in primary education]. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(3), 443–469. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.318602
40. Kahraman, M. S., & Çokamay, G. (2016). Aile içi şiddet ve çocuklar üzerindeki etkileri: Temel kavramlar, güvenlik planı hazırlama ve alternatif tedavi model örnekleri [Domestic violence and its effects on children: Basic concepts, safety planning and alternative treatment model examples]. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 8(4), 321–336. https://doi.org/10.18863/pgy.253438
41. Kan, M. O., & Yeşiloğlu, F. (2017). İlk okuma yazma öğretiminde izlenen aşamalarda iki dilli çocukların yaşadıkları sorunlar ve bu sorunlara dair çözüm önerileri [Problems experienced by bilingual children in the stages of initial literacy teaching and solution proposals for these problems]. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(3), 519–533. https://doi.org/10.16916/aded.331270
42. Kirsch, I., de Jong, J., Lafontaine, D., McQueen, J., Mendelovits, J., & Monseur, C. (2002). Reading for change: Performance and engagement across countries. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264099289-en
43. Klauda, S.L., Guthrie, J.T. (2015). Comparing relations of motivation, engagement, and achievement among struggling and advanced adolescent readers. Reading & Writing 28, 239–269. https://doi.org/10.1007/s11145-014-9523-2
44. Lyon, G. R. (1998). Why reading is not a natural process. Educational Leadership, 55(6), 14–18. https://www.buddies.org/articles/extlyon.pdf
45. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber [Qualitative research: A guide to design and implementation] (S. Turan, Ed., 3rd ed.). Nobel Yayın Dağıtım.
46. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). PIRLS 2021 Türkiye ön raporu. https://www.meb.gov.tr/bakan-ozer-pirls-2021-sonuclarina-gore-turkiye-puanini-en-cok-artiran-ikinci-ulke/haber/29923/tr
47. Neuman, S. B., & Dickinson, D. K. (Eds.). (2006). Handbook of early literacy research (Vol. 2). Guilford Press.
48. OECD. (2019). Skills matter: Additional results from the Survey of Adult Skills. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1f029d8f-en
49. Öztürk, H. B., İlgar, M. Z., & Öztürk, E. E. (2021). Aile içi şiddetin akademik başarı ve saldırganlıkla ilişkisi [The relationship between domestic violence and academic achievement and aggression]. İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3(5), 115-168. https://hdl.handle.net/20.500.12436/162
50. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). Sage publications.
51. Perfetti, C. A. (1999). Comprehending written language: A blueprint of the reader. In C. M. Brown & P. Hagoort (Eds.), The neurocognition of language (pp. 167–208). Oxford University Press.
52. Polat, A. (2018). Yabancılara (Suriyeli Göçmen Çocuklara) okuma yazma öğretimi sürecine ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri [Classroom teachers' views on the process of teaching literacy to foreigners (Syrian migrant children)] [Unpublished master's thesis]. Necmettin Erbakan University.
53. Ronfeldt, M., Loeb, S., & Wyckoff, J. (2013). How Teacher Turnover Harms Student Achievement. American Educational Research Journal, 50(1), 4-36. https://doi.org/10.3102/0002831212463813
54. Salman, M., & Günay, O. (2023). Dünyada ve Türkiye’de okul beslenme programları [School nutrition programs in the world and in Turkey]. Halk Sağlığı Araştırma ve Uygulamaları Dergisi, 1(1), 17–26. https://doi.org/10.5281/zenodo.10430044
55. Sarıpınar, E. G., & Erden, G. (2010). Okuma güçlüğünde akademik beceri ve duyusal-motor işlevleri değerlendirme testlerinin kullanılabilirliği [The usability of academic skill and sensorimotor function assessment tests in reading difficulty]. Türk Psikoloji Dergisi, 25(26), 56–66. https://www.proquest.com/openview/e039809c5c05949b7092a3f53b3e7fce/1?pq-origsite=gscholar&cbl=28562
56. Sidekli, S. (2005). İlköğretimde okuma-yazma öğretimi [Teaching literacy in primary education]. Pegem Akademi.
57. Sirem, Ö. (2020). Okuma destek programının ilkokul öğrencilerinin okuma güçlüğü sağaltımına etkisi [The effect of a reading support program on the remediation of reading difficulties in primary school students] [Unpublished doctoral dissertation]. Hacettepe University.
58. Snow, C. E., Burns, M. S., & Griffin, P. (Eds.). (1998). Preventing reading difficulties in young children. National Academy Press.
59. Street, B. V. (1984). Literacy in theory and practice. Cambridge University Press.
60. Susar Kırmızı, F., Özcan, E., & Şencan, D. (2016). Türkçenin az konuşulduğu bölgelerde ilk okuma yazma sürecinde karşılaşılan sorunlara ilişkin öğretmen görüşleri [Teachers' views on the problems encountered in the initial literacy process in regions where Turkish is less spoken]. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(1). https://doi.org/10.7884/teke.555
61. Susar, F. (2020). Ana dili Türkçe olmayan öğrencilerde okul öncesi eğitimin ilk okuma yazma öğrenme sürecine etkisi [The effect of preschool education on the initial literacy learning process of students whose mother tongue is not Turkish]. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 105–129. https://doi.org/10.9779/pauefd.509817
62. Şahin, M., & Baştuğ, M. (2020). Okuma güçlüğünü gidermede nörolojik etki yönteminin rolü [The role of the neurological impress method in remediating reading difficulties]. Academy Journal of Educational Sciences. https://doi.org/10.31805/acjes.814139
63. Şahin, E., & Çıldır, B. (2023). Göçmen Çocukların Okuma Kültürlerine Yönelik Bir İnceleme. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 971-985. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1346409
64. Şengönül, T. (2019). Anne-baba ilgisinin çocukların okul başarısı üzerindeki etkisi [The effect of parental attention on children's school success]. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(04), 268–292. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.549463
65. Tanış Özçelik, F., Yılmaz, A., & Özmaldar, S. (2024). Çocuklar için Gıda ve Beslenme Okuryazarlık Ölçeği (ÇİGBOO) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Development of the Food and Nutrition Literacy Scale for Children (ÇİGBOO): A validity and reliability study]. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(3), 1857–1876. https://doi.org/10.37217/tebd.1513748
66. Torgesen, J. K. (2009). prevents reading failure. American Educator, 28(3), 1–15. https://keystoliteracy.com/wp-content/pdfs/orc-genlit/Preventing%20Early%20Reading%20Failure.pdf
67. Türkben, T., & Temizyürek, F. (2017). Okuduğunu anlama becerisinin geliştirilmesinde etkileşimsel okuma öğretiminin rolü. Kesit Akademi Dergisi(7), 374-388. https://dergipark.org.tr/en/pub/kesitakademi/article/864738
68. Twenge, J., & Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Preventive Medicine Reports, 12, 271–283. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2018.10.003
69. UNESCO. (2017). Fostering a culture of reading and writing: examples of dynamic literate environments; selected case studies. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000257933
70. UNESCO. (2020). Kız çocuklarının eğitime erişiminde ilerleme: UNESCO'nun yeni verileri neler ortaya koyuyor? [Progress in girls' access to education: What do UNESCO's new data reveal?]. https://www.unesco.org/en/articles/progress-girls-access-education-what-new-unesco-data-reveals
71. Ünal, K., & Yanpar Yelken, T. (2016). Turkish students’ demotivation to study English: A scale development. Croatian Journal of Education, 18(3). https://doi.org/10.15516/cje.v18i3.1661
72. Ürün Karahan, B. (2016). 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin okumaya karşı tutum ve motivasyonlarının okuduğunu anlama becerileri ile ilişkisi [The relationship between 5th and 6th grade students' attitudes and motivations towards reading and their reading comprehension skills]. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 5(2). https://doi.org/10.7884/teke.596
73. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
74. Yazanoğlu, G. (2011). İlköğretim birinci sınıf öğrencilerinde kelime dağarcığı gelişiminin ilkokuma yazma başarısı ve sosyoekonomik düzey ile ilişkisi [The relationship between vocabulary development, initial literacy success and socioeconomic level in first grade primary school students] [Unpublished master's thesis]. Uludağ University.
75. Yıldırım Doğru, S. (2015). Öğrenme güçlükleri [Learning difficulties]. Eğiten Kitap.
76. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences] (8th ed.). Seçkin Yayınları.
77. Yıldız, M. (2010). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki [The relationship between reading comprehension, reading motivation and reading habits of 5th grade primary school students] [Unpublished doctoral dissertation]. Gazi University.
78. Yurdabakan, İ., & Tektaş, M. (2013). Taşımalı ilköğretim çalışmalarının taşımalı eğitime ilişkin faaliyetleri yürütülmektedir [Bussed primary education studies carry out activities related to bussed education]. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(3), 511–527. https://dergipark.org.tr/en/pub/deusosbil/issue/4632/63149