TOPLUMSAL DEĞER VE NORMLARIN AKTARIMINDA LAYLALARIN İŞLEVİ
Abstract
Sözleri,
müziği, bestesi ve icrası annelere özgü olan laylalar (ninniler) temelde; annelerin,
bebeklerini sakinleştirmek ya da uyutmak amacıyla, belli bir ritim ve ahenkle
söyledikleri manzumelerdir. Kendine has bir ezgi, konu ve şekil özelliklerine
sahip olan bu beşik nağmelerine benzer olarak, Azerbaycan folklorunda okşamalar/nazlamalar,
azizlemeler, beslemeler de bulunmaktadır. Ancak bu sözlü edebiyat ürünleri,
bebeğe yakın olan diğer kadınlar -nineler, teyzeler- tarafından, bebek
uyanıkken ve onu severken söylenebildiği hâlde, laylalar, bebeğe en yakın kişi
olan annenin terennümleridir. Bu bağlamda, laylayı “layla” yapan, annenin
sözleri, ezgisi ve performansıdır. Bebeğin duyduğu ilk ritmik sözler olan
laylalar, toplum hayatının belli bir düzen ve uyum içerisinde sürdürülebilmesi
için gerekli olan birtakım değer ve normları da bünyesinde barındırmaktadır. Dolayısıyla
layla söyleyen kadın, bebeğini sakinleştirmek, gevşetmek ve uykusunu getirmenin
yanı sıra, bazı toplumsal değer ve normları da bebeğine aktarmaktadır. Diğer
bir ifadeyle, dünyayı, çevresini ve toplumu annesinin ezgili sözleriyle
algılamaya, tanımaya ve anlamlandırmaya başlayan bebek, ilk günden, benimsemek
ve uymak zorunda olduğu toplumsal değerleri ve normları duymakta,
içselleştirmektedir. Makalede, Azerbaycan Türkleri laylalarının, toplumsal
değer ve normları aktarma işlevi üzerinde, örnek metinlerden hareketle,
durulmuştur. İnceleme sonucunda, Azerbaycan laylalarının; annenin bebeğine
karşı sevgisi, onunla ilgili arzu ve isteklerinin yanı sıra, değerler ve
normlar sisteminin öğretilmesi noktasında önemli bir işleve sahip olduğu
görülmüştür. Aileye bağlılık, anne-baba sevgisi, anne-babaya saygı, ilgi,
destek, yardım, hizmet, evlenip yuva kurma, çocuk sahibi olma, anne hakkı,
yiğit, sabırlı, tok gözlü, ahlaklı olma gibi temaların laylalarda ön plana
çıkarıldığı tespit edilmiştir.
Keywords
References
- ABDULLA, Bәhlul (2001). Azәrbaycan Şifahi Xalԛ Әdәbiyyatı (Antologiya) Birinci Kitab. Bakı: XXI- Yeni Nәşrlәr Evi.
- ABDULLA, Bәhlul (2005). Azәrbaycan Folkloru (Mәktәblilәr üçün seçmәlәr). Bakı: “Şәrq-Qәrb”.
- ADLER, Alfred (1994). İnsan Tabiatını Anlama. (Çev.: Ayda Yörükân), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- ALTAYLI, Seyfettin (1994). Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
- ARSLANTÜRK, Zeki ve AMMAN, M., Tayfun (2008). Sosyoloji Kavramlar-Kurumlar Süreçler-Teoriler. İstanbul: Çamlıca Yayınları.