Year 2018, Volume 11 , Issue 22, Pages 1 - 12 2018-06-18

“VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN
THREE HEROINS IN LINE WITH “EXISTENCE, CHALLANGES, ENDING”: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN

Aynur KOÇAK [1] , Selma ÇOLAK [2]


Destanlar kaostan kozmosa geçme çabasının kahraman vasıtasıyla yinelendiği anlatılardır. Kahramanı yolculuğa iten sebepler, çözülmesi gereken problemler vardır. Halkının ve ülkesinin zor durumda olması, kişisel merak ve arzu ya da eş arama gibi pek çok sebep sayılabilir. Düzeni kurmakla görevli olan kahraman, gerekli mücadeleyi verir; ardından kurduğu düzen resminde, çoğu zaman düzenin başında, güç ve evlilik ödüllerini de elde ederek yerini alır.

Hakas destan dairesine ait Ak Çibek Arığ, Altın Arığ ve Ay Huucın adlı destanların birincil kahramanları kadındır. Kadın kahramanlar da düzeni kurma peşindedirler. Fakat bunu sağlarken yanlarında ikincil olan erkek bir kahraman vardır. Kadın kahramanların macerası onlar etrafında şekillenir; misyonu onların düzenini sağlamaktır. Kriz anında ortaya çıkıp onları korurlar, onları evlendirirler. Bu özellikleriyle Türk inanç sisteminde ailenin, soyun ve çocukların koruyucusu olan Umay figürüyle düşünülmelidirler. Destan sonundaki kozmos resminde kadın kahramanlar, ödüllerini alıp kurulan kozmosun başına geçmezler. Bu pozisyon ikincil erkek kahramanlara tahsis edilmiştir. 

Sayıca az olsalar da başkahramanı kadın olan destanların, genel kahraman çerçevesi içerisinde eriyip gitmesine izin verilmemelidir. Aksine bu kahramanların yolculukları mercek altına alınıp, kadın kahramanın doğuşu, ne için mücadele ettiği ve nasıl bir sona ulaştığına daha yakından bakılmalıdır. Bu bağlamda kadın kahramanlar, toplumun dinamikleriyle ve inanç sistemiyle okunduklarında, farklı bir kahraman tipi önerirler.  

Epics are the folkloric genres in which heroes give efforts to restore the order, in other words the transmission from chaos to cosmos. Many problems and reasons, like hero’s people and land in danger or personal curiosity and desire or to find a wife, can push him to start journey. The hero who has to create cosmos again, passes trials and challenges. At the end we see the hero as a ruler who has already been awarded by authority and marriage.

The epics Ak Çibek Arığ, Altın Arığ, Ay Huucın belonging to Khakas cultural circle have female heroins. Similar to hero’s journey, they are also chasing for the order. However, while they are trying to create cosmos, there are always secondary heroes with them. The order what we talk about is actually the order of these male heroes, not heroins. The heroins come into existence in crisis and protect secondary male characters and their people and even their families. With these features, the heroins and Umay, the holy mother figure who takes care of family, offspring and children in Turkic belief system, should be considered together.  Thus, when all missions are completed and the order is established, there is no spot for heroins in this cosmos scene as a ruler or being awarded with power and marriage.

Although the number of epics with heroins is limited, we should not let them melt away among common hero’s patterns and general understandings about who hero is. On the contrary, we should be more focused on their births, why or how they fight against their enemies and their endings. Then we can see these heroins offer another hero character which is unique for themselves.

  • AÇA, Mehmet (2000). "Köne Epos (Arkaik Destan) Kavramı ve Türk Halk Hikayelerindeki Âşıklara Mahsus Evlilik Konusunun Kaynaklarından Alplara Mahsus Evlilik". Milli Folklor, 47, 11-21.
  • AÇA, Mehmet (2007). “Güney Sibirya Türklerinde Ava Destancı ve Masalcı Götürme Geleneği”. TÜBAR, XXI, 7-16.
  • AKTAŞ, Erhan (2016). Hakas Destan Geleneği ve Kahramanları. Konya: Kömen Yayınları.
  • ARIKOĞLU, Ekrem (2007). Hakas Destanları 1. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • BAYAT, Fuzuli (2007). Türk Mitolojik Sistemi 2. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  • ÇOBANOĞLU, Özkul (2015). Türk Dünyası Epik Destan Geleneği. Ankara: Akçağ Yayınları.
  • ÇORUHLU, Yaşar (2002). Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  • GÖKALP, Ziya (1976). Türk Töresi. İstanbul: Güneş Matbaacılık.
  • ÖZKAN, Fatma (1997). Altın Arığ. Ankara: Biliğ Yayınları
  • REICHL, Karl (2011). Türk Boylarının Destanları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • TANYU, Hikmet (2007). Türklerde Taşla İlgili İnançlar. Ankara: Elips Kitap.
Primary Language tr
Subjects Literature
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-9555-1088
Author: Aynur KOÇAK
Country: Turkey


Orcid: 0000-0002-9533-6556
Author: Selma ÇOLAK (Primary Author)
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 18, 2018

Bibtex @research article { mahder418432, journal = {Motif Akademi Halkbilimi Dergisi}, issn = {1308-4445}, address = {Derviş Ali Mah. Kariye Yağhanesi Sok. No: 5}, publisher = {Motif Yayıncılık}, year = {2018}, volume = {11}, pages = {1 - 12}, doi = {10.12981/motif.455}, title = {“VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN}, key = {cite}, author = {KOÇAK, Aynur and ÇOLAK, Selma} }
APA KOÇAK, A , ÇOLAK, S . (2018). “VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 11 (22) , 1-12 . DOI: 10.12981/motif.455
MLA KOÇAK, A , ÇOLAK, S . "“VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 11 (2018 ): 1-12 <https://dergipark.org.tr/en/pub/mahder/issue/37581/418432>
Chicago KOÇAK, A , ÇOLAK, S . "“VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 11 (2018 ): 1-12
RIS TY - JOUR T1 - “VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN AU - Aynur KOÇAK , Selma ÇOLAK Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.12981/motif.455 DO - 10.12981/motif.455 T2 - Motif Akademi Halkbilimi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1 EP - 12 VL - 11 IS - 22 SN - 1308-4445- M3 - doi: 10.12981/motif.455 UR - https://doi.org/10.12981/motif.455 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Motif Akademi Halkbilimi Dergisi “VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN %A Aynur KOÇAK , Selma ÇOLAK %T “VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN %D 2018 %J Motif Akademi Halkbilimi Dergisi %P 1308-4445- %V 11 %N 22 %R doi: 10.12981/motif.455 %U 10.12981/motif.455
ISNAD KOÇAK, Aynur , ÇOLAK, Selma . "“VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 11 / 22 (June 2018): 1-12 . https://doi.org/10.12981/motif.455
AMA KOÇAK A , ÇOLAK S . “VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 2018; 11(22): 1-12.
Vancouver KOÇAK A , ÇOLAK S . “VAROLUŞ, MÜCADELE, SON” EKSENLERİNDE ÜÇ KADIN KAHRAMAN: AK ÇİBEK ARIĞ, ALTIN ARIĞ, AY HUUCIN. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 2018; 11(22): 12-1.