Year 2018, Volume 11 , Issue 24, Pages 282 - 295 2018-12-12

- (I)IşkIn SUFFIX IN TUVA TURKISH
TUVA TÜRKÇESİNDE–(I)IşkIn EKİ

İlker TOSUN [1]


From the beginning of 20th century, science and technology have experienced a great leap. Because of the this Information Explosion, a great number of new terms emerged in this period. Every language has its own ways of deriving new terms. In Turkish language, there are some ways of making new terms: derivation, acronyms, blendings, compundings, borrowings, loan translations (calques), analogy and etc. New terms should be transparent, systematic, consistent, monosemous, context free, actual, economical.

Tuvan Turkish is spoken by over 300.000 people in Republic of Tuva, Northhern Mongolia and China. Tuvan Turkish belongs to the Siberian branch of the Turkic languages. The Tuvans have been living under Russian domination since the early 20th century. During the period of the Soviet Union, a plenty of terms about communism and other scientific terms entered the Tuvan language. And also In Tuvan language, there are a plenty of loan words from Mongolian, Russian and other languages and withal new terms can be derived by the aid of some denominal and deverbal suffixes, for example –(I)IşkIn.

This deverbal suffix can derive new terms from echo words, loan words and it derive tool names, abstract nouns; it can takes another suffixes from itself.  For this reasons, we can accept the suffix  –(I)IşkIn is so productive deverbal suffix.         

20. yüzyılın başından itibaren, bilim ve teknoloji büyük bir sıçrama yaşamış, bu “Bilgi Patlaması” nedeniyle, bu dönemde çok sayıda bilimsel terim ortaya çıkmıştır. Her dil, kendine özgü yeni terim türetme yollarına sahiptir. Türk dilinde, yeni terim türetmek için şu yollar kullanılmaktadır: türetme, başlık kısaltma, karma, birleştirme, kopyalama, anlam aktarması, örnekseme vb. Yeni terimlerden beklenen nitelikler saydam, sistematik, tutarlı, tek anlamlı, bağlamsız, güncel ve ekonomik olmalarıdır.

Tuva Türkçesi; Tuva Cumhuriyetinde, Kuzey Moğolistan’da ve Çin’de 300000’in üzerinde kişi tarafından konuşulmaktadır. Tuva Türkçesi, Türk dilinin Sibirya grubuna dâhildir. Tuvalar 20. yüzyılın başından itibaren Rus egemenliğinde yaşamaktadır. Sovyetler Birliği döneminde, komünizme ve diğer bilimlere ilişkin terimler Tuva Türkçesine girmiştir. Dahası Tuva Türkçesinde Moğolcadan ve Rusça ile diğer dillerden alınmış pek çok terim bulunmaktadır. –(I)IşkIn gibi çeşitli isim ve fiil türetme ekleri ile bu sahada yeni terimler türetilebilmektedir.

Bu ek yansımalardan, başka dillerden alınmış sözcüklerden yeni sözcükler; alet-edevat isimleri ve soyut isimler türetebilir. Bu ekten sonra başka ekler gelebilir. Bu nedenle biz bu eki üretken bir ek olarak kabul edebiliriz.    

  • BAUER, L. (2001), Morphological Productivity, Cambridge: Cambride University Press
  • ILGIN, A. (2015), Tarihi-Karşılaştırmalı Tofa (Karagas) Türkçesi- Biçim Bilgisi, Ankara: TDK Yay.
  • İMER, K. (vd.) (2011), Dilbilim Sözlüğü, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  • İSHAKOV, F. G.; Pal’mbah, A. A. (1961), Grammatika Tuvinskogo Yazıka, Fonetika i Morgologiya, Moskva.
  • KARAAĞAÇ, G. (2013), Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü, Ankara: TDK Yay.
  • KARAMAN, B. İ. (2017), Terimbilimi, İstanbul: Bilge Kültür-Sanat
  • KLEIN, E. (1966), A Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language, Volume I A-K, Amsterdam, London, New York: Elsevier Publishing Company.
  • KOÇOĞLU GÜNDOĞDU, V. (2012), Günümüz Tuva Türkçesi (Giriş-Dil Özellikleri-Metinler Söz Dizini), Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, SOBE, Türk Dili ve Lehçeleri Anabilim Dalı.
  • ÖLMEZ, M. (2007), Tuwinischer Wortschatz Mit Alttürkischen Und Mongolischen Parallelen / Tuvacanın Sözvarlığı - Eski Türkçe ve Moğolca Denkleriyle”, Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
  • RAGAGNİN E. (2011), Dukhan, a Turkic Variety of Northern Mongolia, Wiesbaden, Harrassowitz-Verlag
  • RASSADIN, V. İ. (1978), Morgologiya Tofalarskogo Yazıka vi Sravnitel’nom Osveşçenniy, Moskva: Nauk.
  • SAT, Ş. Ç; SALZIŊMA E. B. (1980), Amgı Tıva Literaturlug Dıl, Kızıl: Tıvanıŋ Nom Ündürer Çeri
  • TOSUN, İ., (2018a), “Tuva Türkçesinde Başlık Kısaltmalar ve Karmalar”. 1. Uluslararası Rumeli (Dil, Edebiyat, Çeviri) Sempozyumu Bildirileri, RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi Özel Sayısı, (12), 162-178.
  • TOSUN, İ., (2018b), “Söz Yapımı Bağlamında Tuva Türkçesinde Bot Dönüşlülük Zamiri”. Türk Bitig, Türklük Bilimi Araştırmaları, Kırklareli Üniversitesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Yıllığı, ss 89-102, Çanakkale: Paradigma-Akademi
  • VARDAR, B. (2002), Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Multilingual
  • VASMER, M. (1987), Etimologiçeskiy Slovar Russkogo Yazıka, CIII, Moskva: Progress
Primary Language tr
Subjects Literature
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-1428-4772
Author: İlker TOSUN (Primary Author)
Institution: KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : December 12, 2018

APA TOSUN, İ . (2018). TUVA TÜRKÇESİNDE–(I)IşkIn EKİ. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 11 (24) , 282-295 . DOI: 10.12981/mahder.473627