Year 2019, Volume 12 , Issue 26, Pages 292 - 304 2019-06-17

ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE
ON THE CYCLICITY OF TIME IN THE OLD TURKISH CULTURE

Ekber ENVERİ [1]


En arkaik toplumdan modern topluma birçok kültürde “zaman”a farklı şekillerde de olsa hep bir güç ve kutsiyet atfedilmiştir. Yani kendisinden başka her şeyi yok etme gücüne sahip olduğu gibi her şeyin var olmasını sağlayan da yine “zaman”dır. Özellikle henüz “tanrı” düşüncesinin gelişmediği en eski dönemlerde “zaman”ın tanrının görevini üstlendiğini anlaşılmaktadır. Hatta günümüzde bile halk arasındaki kabullere göre dünyadaki her şeyden sorumlu olan “döngüsel zaman”ın sembolü durumundaki “felek”tir. Dolayısıyla döngüsel zamanın doğa taklidi/benzeri zaman anlayışı da hep doğa yasalarıyla hareket eden halk inanışlarının doğmasını sağlamıştır.

Öte yandan halk düşüncesinde “felek”e bağlı bir “kader” anlayışı vardır. Bu kader de feleğin altında onun yörüngesinde doğal bir yasa sonucu olarak dönmektedir. Ancak istenmeyen bir kaderi değiştirecek ve geleceği mutlu sonla bitirecek olan “kurtarıcı” anlayışıdır. Bir bakıma geçmişten tanıdığımız ulu şaman ruhunun yeniden doğuşu anlayışı tarihsel değil doğanın döngüsel yasalarına uygun tasarımlar olup bu yasaların baskısından kurtulmanın da ilk yolu olmuştur. Yani “kurtarıcı” anlayışı doğal yasalara karşı halk düşüncesinde ortaya çıkmış ilk zihinsel üretim olan bir doğa dışılıktır.

In many cultures from the most archaic to modern society, the concept of time has always been attributed to power and holiness in different ways. In other words, as it had the power to destroy everything except itself, it was also the concept of time which enabled everything to exist. It is understood that in the earliest periods, where God thought was not developed, time took over the task of God. In fact, even today, the public is responsible for everything in the world "cyclic time" as the symbol of the "felek" is. Therefore, the conception of nature-like time of cyclical time has always led to the emergence of folk beliefs acting with the laws of nature.

On the other hand, there is a inde fate inde destiny connected to the pele in folk idea. This fate revolves as a result of a natural law in his orbit beneath the galaxy. However, it is an understanding of the savior that will change an undesirable fate and end the future with a happy ending. In a sense, the understanding of the rebirth of the great shamanic spirit that we know from the past has been designs that are not in a historical, but in accordance with the cyclical laws of nature. In other words, the idea of ​​redemption is natural, the first mental production that has emerged in folk idea against natural laws.

  • ARMSTRONG, Karen. (2006). Mitlerin Kısa Tarihi, (Çev: Dilek Şendil), İstanbul: MK Yayınları.
  • BAYAT, Fuzuli. (2006). Oğuz Destan Dünyası, Oğuznamelerin Tarihi, Mitolojik Kökenleri ve Teşekkülü, İstanbul: Ötüken Yayınları.
  • BAYAT, Fuzuli. (2007). Türk Mitolojik Sistemi, 1 Ontolojik ve Epistomolojik Bağlamda Türk Mitolojisi, İstanbul: Ötüken Yayınları.
  • COLLİNGWOOD, R. G. (1990). Tarih Tasarımı, (Çev: Kurtuluş Dinçer), İstanbul: Ara Yayıncılık.
  • ELİADE, Mircea. (1994). Ebedi Dönüş Mitosu, (Çev.: Ümit Altuğ), Ankara: İmge Kitabevi.
  • ENVERİ, Ekber, (2018). “Zülkarneyn ve Boynuzlu İskender (İskender-Nâmelerin Kökenine Dair)”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, Sayı: 2018/12, ss. 86-97.
  • ENVERİ, Ekber. (2018). “Tarihin Yeniden Tasarlanmasında Halk Anlatılarının Rolü: Kerbela Vakası”, Kültür Araştırmaları Dergisi, 2018, Cilt: 1, Sayı: 1, s. 47-63.
  • ESİN, Emel (1978). İslamiyet’ten Önceki Türk Kültür Tarihi ve İslam’a Giriş, (Türk Kültürü El Kitabı II, Cilt I/b’den Ayrı Basım) İstanbul: İÜ Edebiyat Fakültesi Matbaası.
  • GOODY, Jack. (2011). Yaban Aklın Evcilleştirilmesi, (Çev. Koray Değirmenci), İstanbul: Pinhan Yayınları.
  • GOODY, Jack. (2013). Yazılı ve Sözlü Arasında Etkileşim: Okur-Yazarlık, Aile, Kültür ve Devlet Üzerine İncelemeler, (Çev. Osman Bulut), İstanbul: Pinhan Yayınları.
  • HOOKE, S. H. (1993). Ortadoğu Mitolojisi, Mezopotamya Mısır Filistin Hitit Musevi Hıristiyan Mitosları, (Çev. Alâeddin Şenel), Ankara: İmge Kitabevi.
  • KLOSSOWSKİ, Pierre. (1999). Nietzsche ve Kısırdöngü, (Çev:. Mukadder Yakupoğlu), İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  • LEVİ STRAUSS, Claude. (1994). Yaban Düşünce, (Çev: Tahsin Yücel), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • LEWİS, Bernard. (2008). Babil’den Dragomanlara, (Çev.: Ebru Kılıç), İstanbul: Kapı Yayınları.
  • ONG, Walter J. (2013). Sözlü ve Yazılı Kültür, Sözün Teknolojileşmesi, (Çev: Sema Postacıoğlu Banon), IV. Baskı, İstanbul: Metis Yayınları.
  • ROUX, Jean-Paul (2011). Eski Türk Mitolojisi, (Çev: Musa Yaşar Sağlam), Ankara: Bilge Su Yayınları.
  • TOYNBEE, Arnold J. (1978). Tarihçi Açısından Din, (Çev: İbrahim Cânan), İstanbul: Kayıhan Yayınları.
  • VASARY, Istvan. (2003). Eski İç Asya Tarihi, (Çev: İsmail Doğan), II. Baskı, İstanbul: Ötüken Yayınları.
Primary Language tr
Subjects Folklore
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-8254-7787
Author: Ekber ENVERİ (Primary Author)
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 17, 2019

Bibtex @research article { mahder564841, journal = {Motif Akademi Halkbilimi Dergisi}, issn = {1308-4445}, address = {Derviş Ali Mah. Kariye Yağhanesi Sok. No: 5}, publisher = {Motif Yayıncılık}, year = {2019}, volume = {12}, pages = {292 - 304}, doi = {10.12981/mahder.564841}, title = {ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE}, key = {cite}, author = {ENVERİ, Ekber} }
APA ENVERİ, E . (2019). ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 12 (26) , 292-304 . DOI: 10.12981/mahder.564841
MLA ENVERİ, E . "ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 12 (2019 ): 292-304 <https://dergipark.org.tr/en/pub/mahder/issue/45849/564841>
Chicago ENVERİ, E . "ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 12 (2019 ): 292-304
RIS TY - JOUR T1 - ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE AU - Ekber ENVERİ Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.12981/mahder.564841 DO - 10.12981/mahder.564841 T2 - Motif Akademi Halkbilimi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 292 EP - 304 VL - 12 IS - 26 SN - 1308-4445- M3 - doi: 10.12981/mahder.564841 UR - https://doi.org/10.12981/mahder.564841 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Motif Akademi Halkbilimi Dergisi ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE %A Ekber ENVERİ %T ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE %D 2019 %J Motif Akademi Halkbilimi Dergisi %P 1308-4445- %V 12 %N 26 %R doi: 10.12981/mahder.564841 %U 10.12981/mahder.564841
ISNAD ENVERİ, Ekber . "ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 12 / 26 (June 2019): 292-304 . https://doi.org/10.12981/mahder.564841
AMA ENVERİ E . ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 2019; 12(26): 292-304.
Vancouver ENVERİ E . ESKİ TÜRK KÜLTÜRÜNDEKİ DÖNGÜSEL ZAMAN ÜZERİNE. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. 2019; 12(26): 304-292.