Year 2020, Volume 13 , Issue 30, Pages 736 - 744 2020-06-15

BİR HALK HEKİMLİĞİ UYGULAMASI ÖRNEĞİ: “GELİNCİK KESME”
AN EXAMPLE OF FOLK MEDICINE PRACTICE: “GELİNCİK KESME”

Recep DEMİR [1]


Bu çalışma halk hekimliği ve bir halk hekimliği uygulaması örneği olarak Düzce’nin Akçakoca ilçesine bağlı Balatlı Köyü’nde uygulanan “gelincik kesme” tedavisi ve bu tedavide yer alan halkbilimi açısından önem atfeden unsurların değerlendirilmesini içermektedir. Binlerce yıllık deneyimlerle oluşmuş halk hekimliği yöntemleri ve inanmaları halkbilimi çalışmalarında büyük yer tutmaktadır. İnsanoğlu yaratılışından itibaren hastalıklara yakalanmış, bu hastalıkları çeşitli yollarla tedavi edip edindiği birikimleri sonraki nesillere aktararak günümüze kadar sürekli artarak ulaşmış halk hekimliği bilgisine sahip olmuştur. Bu bilgilerin oluşumunda bitkilerin iyileştirici yönlerinin ve etkilerinin zamanla öğrenilmesi, Şamanizm’e ait inançların sonraki dönemlerde kullanılmaya devam edilmesi, İslamiyet’in kabulünden sonra İslami unsurların da tedavilerde yer alması etkili olmuştur. Halk arasında bu bilgilerin uygulanışı konusunda uzmanlaşmış ve belli bir düzeyde saygınlığa sahip, “ocaklı” olarak adlandırılan şifacılar vardır. Çeşitli hastalıkların tedavisinde uzmanlaşan şifacılar ya kısıtlı olanaklar ya utanma gibi sebeplerden ötürü halkın modern tıbbın imkânlarından yararlanma şansı olmadığında ya da modern tıbbın ilgilenmediği metafizik konularda hastalıklara karşı mücadele etmektedirler.

Halk inançlarında kendini değişik biçimlerde gösteren ve oldukça yaygın olan nazarın doğurduğuna inanılan sonuçlarının modern tıp tarafından sağaltılamadığına dair kabuller bulunmaktadır. Saha çalışmasının yapıldığı çevrede nazar sonucu vücudunda yara, çıban, kızarma, şişlik vb. çıkan kadınların “gelincik” olduğuna inanılır ve nazarın kişiden uzaklaştırılması için “gelinciğin kesilmesi” gerektiği inancı hâkimdir. “Gelincik kesme” işlemi sırasında Türk mitolojisi ve modern Türk folkloruyla ilgili halkbilimi açısından değer taşıyan: tedaviyi gerçekleştiren kişinin ustasından el almış bir “ocaklı” olması, hastalığın sebebinin nazar olması, iyileştirme sırasında demirin gücünden yararlanılması, “sol” üzerinde oluşan tabunun bu uygulamada da görülmesi, Türklerdeki önemli sayılardan biri olan 3 sayısının birçok yerde tekrar edilmesi gibi unsurlar bulunmaktadır.

This study includes folk medicine and as an example of folk medicine practice “gelincik kesme treatment” which is applied in Balatllı Village in Akçakoca-Düzce and also evaluation of elements that attach importance to folklore in this treatment. Folk medicine methods and beliefs formed with thousands of years of experience have a great place in folklore studies. Mankind has been suffering from illness since its creation, he has acquired knowledge of folk medicine that has been increasing everyday by transferring his knowledge he has defeated in various ways to the next generations. There are factors such as the learning of the healing powers of the plants in time, the continued use of the beliefs of Shamanism which is the old belief of the Turks, the acceptance of Islam and the inclusion of Islamic elements in the treatment in the formation of this information. There are healers who are called “ocaklı” specializing in the application of this information to the public and who have a certain level of prestige. Healers specializing in the treatment of various diseases, have fought against diseases when people have no chance to benefit from the opportunities of modern medicine due to reasons such as limited opportunities, shame or in the metaphysical issues that modern medicine is not interested in. Evil eye which is widely known among the people and has many beliefs on it is one of the diseases which are not treated by the doctors. It is believed that the women who have wounds, boils, flushing, swelling in their body because of evil eye are "gelincik" and the belief which is necessity of “gelincik kesme” to cure evil eye is widely known in the surrounding area. There are some elements in the process of “gelincik kesme” treatment which have value for Turkish mythology and modern Turkish folklore, such as person performing the treatment is called “ocaklı” authorized from her master, evil eye is the cause of the illness, the usage of power of iron during the treatment, The taboo formed on the "left" is also seen in this practice and the repetition of number 3 which is one of the important numbers in the Turks

  • Acıpayamlı, Orhan. Türkiye’de Doğumla İlgili Âdet ve İnanmaların Etnoljik Etüdü. Erzurum, 1961.
  • ——. “Türkiye Folklorunda Halk Hekimliği ve Özellikleri”, Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi XXVI:1-9, 1969.
  • Bayat, Ali Haydar. Tıp Tarihi. Pınarbaş Matbaacılık, İstanbul, 2016.
  • Bayat, Fuzuli. Türk Kültüründe Kadın Şaman. Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2015.
  • Boratav, Pertev Naili. 100 Soruda Türk Folkloru. BilgeSu Yayıncılık, Ankara, 2013.
  • Doğan, Şaban. “XIV.-XV. Yüzyıl Türkçe Tıp Metinlerinde Halk Hekimliği İzleri”, Millî Folklor, 2011, Yıl 23, Sayı 89, s. 120-132.
  • Duvarcı, Ayşe. “Halk Hekimliğinde Ocaklar”, Millî Folklor,1990, Sayı 7, s. 33-38.
  • Ekici, Metin. Halk Bilgisi (Folklor)Derleme ve İnceleme Yöntemleri. Geleneksel Yayıncılık, Ankara, 2015.
  • Gülbetekin, Evrim. “Sağ=Sol? ‘Sağ-sol’ Kavramları ve Beyin Asimetrisi”, International Journal of Human Sciences, 2015, Vol 12-(2), s. 1279-1295.
  • Hufford, David J. “Halk Hekimleri”, (Çeviren: Mustafa Sever). Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 3, Geleneksel Yayıncılık, Ankara, 2009, s. 382-390.
  • İnan, Abdülkadir. Tarihte ve Bugün Şamanizm. Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2015.
  • Ronan, Colin A. Bilim Tarihi. (Çeviren: Ekmeleddin İhsanoğlu, Feza Günergur). TÜBİTAK, Ankara, 2005.
  • Schimmel, Annemarie. Sayıların Gizemi. (Çeviren: Mustafa Küpüşoğlu). Kabalcı Yayınevi, İstanbul, 2000.
  • Sever, Mustafa. “Halk Tıbbı, Halk Hekimliği”, Gazi Akademik Bakış, 2015, Cilt 9, Sayı 17, s. 181-192.
  • Şar, Sevgi. “Anadolu’da Halk Hekimliği Uygulamaları”, Türkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics, Law and History 13, 2005, s. 131-136.
  • Türkmen, Fikret ve Ferah Türker. “Geleneklerde ve İnançlarda Demir”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 2014, XIV/1, s. 1-8.
Primary Language tr
Subjects Folklore
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-7021-128X
Author: Recep DEMİR (Primary Author)
Institution: ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 15, 2020

APA Demi̇r, R . (2020). BİR HALK HEKİMLİĞİ UYGULAMASI ÖRNEĞİ: “GELİNCİK KESME” . Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 13 (30) , 736-744 . DOI: 10.12981/mahder.671423