Year 2020, Volume 13 , Issue 30, Pages 902 - 916 2020-06-15

ADIYAMAN-GERGER AĞIZLARINDA ‘KADIN’ SÖYLEMİ ÜZERİNE BİR ANALİZ
A DISCOURSE ANALYSIS OF WOMAN IN THE DIALECTS OF GERGER

Mehmet YEŞİLKAYA [1]


Toplumdan topluma değişen insan davranışları, kadına ve/veya erkeğe yönelik algıları, çeşitli konulardaki görüşleri, bakış açıları kültürü oluşturur. Bireysel küçük farklılıklar olmakla birlikte bir toplumun genelinin belirli koşullar altındaki tepkileri, söylemleri, eylemleri benzerlik gösterir. Bu benzerlik alanlarından biri de kadına yönelik algıdır. Kadına yönelik olumlu veya olumsuz algının öğrenilebileceği kaynaklardan biri halk ağızlarından derlemelerdir.

Bu çalışmada Adıyaman ili Gerger ilçesi ağızlarında masal, hikâye ve gerçek yaşamdan örneklerde kadına yönelik ifadeler incelenmiş; kadın söylemi üzerinden, kadına yönelik algı analiz edilmiştir. Kadın ile ilgili kullanılan şiddet, çocuk doğurmak, yöneticilik, namus, başlık parası, çok eşlilik, iftira, zulüm, aile içi çekişmeler/kavgalar, öz/üvey annelik, kadın iradesi gibi birçok konu masallarda ve hayat hikâyelerinde tespit edilmiştir. Bu çerçevede derlemeler incelenmiş, tespit edilen kavramların kadın söylemine dair etkileri açıklanmış, erkek ve kadın anlatıcıların kadın söylemi arasındaki farka dikkat çekilmiş, çeşitli ayrıntılar istatistiksel verilerle ortaya konmuştur.

Gerger yöresinde yapılan derlemelerde 39 anlatıcıdan 16 tanesinin hayat hikâyelerinde, masallarında kadına yönelik algının izleri tespit edilmiştir. Bu algılar arasında çok eşlilik, kadının sır saklayamaması, kadının meta olarak görülüp satın alınması, kadının yöneticilik yapamaması ilgi çekici başlıklar olarak ön plana çıkmıştır.

The cultures of societies are comprised of the human behaviors depending on the societies; of the perceptions of the people towards women and/or men; and, of the opinions and perspectives of the people living in them. Taking slight individual differences into consideration, a society’s reactions, statements, and actions are usually similar under certain circumstances. One of the occasions where this similarity applies is the perceptions towards women. One of the efficient sources which can shed light onto whether the perceptions towards women are positive or negative is the compilations of the dialects of the people.

In this study, the examples of the statements towards women from fairy tales, stories and real life in the dialects of the district of Gerger of the city of Adiyaman were studied and the perceptions towards women were analyzed using discourse analysis. Many concepts used when speaking of women such as violence, delivery, administrator, chastity, bride price, polygamy, slander, oppression, parental discord/domestic violence, birth/stepmother, women’s will, etc. were identified in fairy tales and real-life stories. The compilations were studied over those concepts, the reflections of those concepts on women were explained, the difference between the tone of the male and female narrators were emphasized and several other details were statistically analyzed.

As a result of the compilations put together in Gerger region, the traces of perceptions towards women were found in the fairy tales and real-life stories of 16 narrators out of 39. Among those perceptions are the qualities of polygamy, women not being able to keep secrets, women treated as goods and being bought, and not being able administer well stood out as significant.

  • Özdener, K. S. (1988). İslam Öncesi Türklerde Kadının İçtimai Yeri. Sosyoloji Konferansları Dergisi(22), 226-235.
  • Berbercan, M. T. (2017). İslam Öncesi Türk Metinlerinde 'Kız' ve 'Kadın'. Journal of Old Turkic Studies(1), 7-19.
  • Can, Y. (2014). Türk Ailesinde Aile İçi Şiddetin Kültürel Dinamikleri. Journal of Turkish Studies, 9(8), 13-19.
  • Demiryürek, P. M. (2017). Kırk Kız Efsanesinin Yazılı Kültürdeki İki Örneği Üzerine Bir Değerlendirme. Milli Folklor Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi(116), 47-57.
  • Güdekli, A. (2014). Kan Kusup Kızılcık Şerbeti İçtim Diyen Kadınlar: Aile İçi Şiddet Üzerine Göstergebilimsel Bir Çalışma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 78-84.
  • Işık, H. (2017). İlk Türk Devletlerinde Yönetimde Kadının Konumu Üzerine. Araştırma ve Deneyim Dergisi(2), 126-135.
  • Köksal, A. (1980). Dil ile Ekin. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
  • Sami, Ş. (2016). Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat. İzmir: Ottoman-Kum Saati Yayınları.
  • Türkan, K. (2015). Anadolu Masallarında Çok Eşlilik. Milli Folklor Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi(105), 43-58.
  • Tellioğlu, İ. (2016). İslam Öncesi Türk Toplumunda Kadının Konumu Üzerine. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi(55), 209-224.
  • Yeşilkaya, M. (2007). Gerger Merkez ve Köyleri Ağızları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi.
Primary Language tr
Subjects Language and Linguistics, Folklore, Cultural Studies
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-8905-3306
Author: Mehmet YEŞİLKAYA (Primary Author)
Institution: T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Country: Turkey


Dates

Publication Date : June 15, 2020

APA Yeşi̇lkaya, M . (2020). ADIYAMAN-GERGER AĞIZLARINDA ‘KADIN’ SÖYLEMİ ÜZERİNE BİR ANALİZ . Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 13 (30) , 902-916 . DOI: 10.12981/mahder.722368