Dolandırıcılık Suçunun Hile Unsuru Bakımından Özellik Arz Eden Durumların Değerlendirilmesi

Öz

Teknolojik gelişmeler doğrultusunda, yeni suç işleme tekniklerinin ortaya çıkması sebebiyle günümüzde yaygın olarak işlenen suçlardan biri de dolandırıcılıktır. Bu minvalde, dolandırıcılığı diğer suçlardan ayıran temel kriter olan hile kavramından ne anlaşılması gerektiği açık bir şekilde ortaya konulmalıdır. Türk Ceza Kanunu’nda hilenin tanımı yapılmamış, hilenin fikri muhtevasını belirlemek, öğreti ve uygulamaya bırakılmıştır. Ancak hilenin taşıması gereken özelliklerle ilgili Yargıtay tarafından geliştirilen ölçütler, hilenin kavramsal olarak sınırlarını çizmek noktasında yeterli fikri ve hukuki temelleri sağlamaktan uzaktır. Bu sebeple, çalışmada hilenin dolandırıcılık suçunu oluşturabilmesi için hangi güce sahip olması gerektiğiyle ilgili değerlendirmelere yer verilmiştir. Ayrıca Türk ceza hukuku öğretisinde tartışmalı olan, ihmali davranışla işlenen dolandırıcılığın cezalandırılıp cezalandırılamayacağı meselesine değinilmiş, bu meselenin örneklerle izah edilmesine gayret edilmiştir. Böylece öğreti ve uygulamaya katkı sağlamak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dolandırıcılık
• Hile
• İhmali Davranış
• Dürüstlük Kuralı
• Piramit Sistemler

Evaluation of Special Cases in Terms of the Element of Deception of the Crime of Fraud

Öz

With the emergence of new methods of committing a crime appearing in parallel to technological improvements, fraud has become one of the most prevalent types of crime these days. In this regard, the concept of deception, which serves as the main criteria differentiating fraud from other types of crime, is supposed to be clarified. Deception has not been defined in Turkish Criminal Law, leaving the conceptual content of the term to be specified through legal doctrine and judicial practice. Nevertheless, the criteria developed by the Court of Cassation regarding deception fall short of providing a sufficient conceptual and legal basis as to demarcate the boundaries of deception. Hence, this study includes evaluations regarding the degree of influence deception must possess in order to constitute the offense of fraud. Furthermore, the study addresses the controversial issue in Turkish criminal law doctrine of whether fraud committed through an act of omission can be subject to punishment, and endeavours to explain this matter through examples. In this way, the study aims to contribute to both legal doctrine and practice.

Anahtar Kelimeler

• Fraud
• Deception
• An Act of Omission
• Good Faith
• Pyramid Schemes

Kaynakça

1. Akbulut B, ‘Dolandırıcılık Suçunda Hile ve Hilenin Zamanı’ (2022) 30(4) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2267-2301.
2. Artuk ME, Gökcen A, Alşahin ME ve Çakır K, Ceza Hukuku Özel Hükümler (20. Baskı, Adalet 2022).
3. Aydın D, Yargıtay Kararları Doğrultusunda Dolandırıcılık Suçu (2. Baskı, Yetkin 2025) (Aydın, 2025).
4. Aydın D, ‘Dolandırıcılık Suçu’ (2021) 11(2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 649-705 (Aydın, ‘Hacettepe HFD-2021’).
5. Aydın M, ‘Piramit Satış Sistemlerinin Ceza Hukuku Açısından Değerlendirilmesi’ (2014) 9(100) Terazi Hukuk Dergisi 461-466 (Aydın, ‘Piramit Satış’).
6. Balcı M ve Çakır K, ‘Yapay Zeka Kullanarak İşlenen Dolandırıcılık Suçu ve Dolandırıcılığın Yapay Zeka ile Tespiti’ (2023) 18(52) Ceza Hukuku Dergisi 209-230.
7. Başbüyük İ, ‘Dolandırıcılık Suçunda Hile Unsuru’ (Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi 2019).
8. Beukelmann S, ‘StGB § 263 Betrug’ in Bernd von Heintschel-Heinegg and Hans Kudlich (eds), Beck’scher Online Kommentar (65th edn, C.H. Beck 2025) (Beukelmann, BeckOK StGB § 263).

9. Bıkmaz R, Türk Ceza Hukukunda Dolandırıcılık Suçu (Adalet 2024).
10. Birtek F ve Akpınar E, ‘Belge Kullanılarak İşlenen Dolandırıcılık Suçunda Belgenin Aldatma Yeteneğinin Hileli Davranış Üzerine Etkisi’ (2022) 17(2) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 365-402.
11. Centel N, Zafer H ve Çakmut Ö, Kişilere Karşı İşlenen Suçlar: Cilt: I (5. Baskı, Beta 2021).
12. Doğan K, ‘Paket Tur Sözleşmelerinde İfa Dolandırıcılığı’ (2025) 4(1) İzmir Ekonomi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-27.
13. Dönmezer S, Kişilere ve Mala Karşı Cürümler (16. Bası, Beta 2001).
14. Eisele J and Heinrich B, Strafrecht Besonderer Teil: Betrug § 263 (W. Kohlhammer 2020) (Eisele and Heinrich, Betrug § 263).
15. Eker Kazancı B ve Zeyrek İ, ‘TCK’da Dolandırıcılık Suçu’ (2019) 21(Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 517-583.
16. Ekici M ve Taş B, ‘İhmali Hareketlerle İşlenen Dolandırıcılık Suçunun Cezalandırılması Sorunu’ (2024) 6(2) Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Mustafa Avcı’ya Armağan) 1334 1368.
17. Ekici Şahin M, Dolandırıcılık Suçu (Türk ve Alman Ceza Hukukuna İlişkin Karşılaştırmalı Bir İnceleme) (Adalet 2019) (Ekici Şahin, 2019).
18. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25. Baskı, Yetkin 2020).
19. Esin K, Devlet ve Şahıs Mallarına Karşı İşlenen Suçlar (Yarı Açık Cezaevi Matbaası 1974).
20. Gökcen A ve Balcı M, ‘Dolandırıcılık Suçu (5237 s.l TCK. m. 157-159)’ (2008) 14(1-2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1-55.
21. Gözübüyük M, ‘Yargıtay Kararları Işığında Dolandırıcılık Suçunda Hile Unsuru’ (2024) 14(2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1305-1347.
22. Gündel A, Açıklamalı – İçtihatlı 765 ve 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunlarındaki Hırsızlık ve Dolandırıcılık Suçları (Seçkin 2005).
23. Hacıömeroğlu AO, ‘Sigorta Sözleşmelerinin Kuruluş Safhasındaki Sigorta Ettirenin Beyan Yükümlülüğünün Culpa In Contrahendo Sorumluluğu Açısından Değerlendirilmesi’ (2015) 1(2) Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi 49-70.
24. Hafızoğulları Z ve Özen M, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler: Kişilere Karşı Suçlar (8. Baskı, US-A Yayıncılık 2022).
25. Hakeri H, ‘Zincirleme-Pramitsel Oyunlar Düzenleme Suçu’ (2001) 27(1-2) Yargıtay Dergisi 137-172.
26. Hecker B, ‘Strafrecht: Betrug durch Unterlassen’ (2014) 12 Juristische Schulung (JuS) 1133-1135.
27. Hefendehl R, ‘StGB § 263 Betrug’ in Volker Erb and Jürgen Schäfer (eds), Münchener Kommentar zum StGB: Band 5: §§ 263-297 (4th edn, C.H. Beck 2022) (Hefendehl, MüKoStGB § 263).
28. Heger M, ‘StGB § 263 Betrug’ in Karl Lackner, Kristian Kühl and Martin Heger (eds), Lackner/Kühl/Heger Strafgesetzbuch Kommentar (30th edn, C.H. Beck 2023) (Heger, LKH StGB § 263 Betrug).
29. Hohn K, ‘Grundwissen – Strafrecht: Die Täuschung beim Betrug’ (2025) 6 Juristische Schulung 501-505.
30. Kamışlı G, Dolandırıcılık Suçu (3. Baskı, Seçkin 2023).
31. Kangal ZT, ‘Dolandırıcılık’ iç Köksal Bayraktar (ed), Özel Ceza Hukuku C. IV: Malvarlığına Karşı Suçlar (On İki Levha 2018).
32. Kılıç AŞ, ‘Dolandırıcılık Suçunda Aldatma Unsuru Üzerine Bir İnceleme’ iç Feridun Yenisey, İzzet Özgenç, Ayşe Nuhoğlu, Adem Sözüer ve Faruk Turhan (edr), Dr. Dr. h.c. Silvia Tellenbach’a Armağan (Seçkin 2018).
33. Kılıçarslan İsfen S, ‘Alman Ceza Kanunu’nda Dolandırıcılık Suçunun Maddî Unsuru Olarak Aldatma’ (2015) 4(9) Rechtsbrücke (Hukuk Köprüsü) 81-91.
34. Kılıçoğlu A, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (19. Bası, Turhan Kitabevi Yayınları 2015).
35. Kindhäuser U and Hoven E, ‘StGB § 263 Betrug’ in Urs Kindhäuser, Ulfrid Neumann, Hans-Ullrich Paeffgen and Frank Saliger (eds), Nomos Kommentar Strafgesetzbuch (6th edn, Nomos 2023) (Kindhäuser and Hoven, NK-StGB § 263).
36. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (10. Baskı, Adalet 2024).
37. Korkmaz F, ‘Dolandırıcılık Suçunun Bilişim Sistemlerinin Araç Olarak Kullanılması Suretiyle İşlenmesi’ (2020) 69(3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1415-1436 (Korkmaz, ‘Bilişim Sistemlerinin’).
38. Korkmaz F, Dolandırıcılık Suçu (Yetkin 2022).
39. Maviş V, ‘Dolandırıcılık Suçunun Hile Unsuruna İlişkin Sorunlar’ (2015) 1(Özel Sayı) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 597-626.
40. Nomer HN, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (20. Bası, Beta 2024).
41. Okuyucu Ergün G, ‘Dolandırıcılık Suçunun Susmak Suretiyle İşlenmesi Sorunsalı’ (2021) 12(1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 304-312.
42. Önder A, Şahıslara ve Mala Karşı Cürümler ve Bilişim Alanında Suçlar (Filiz Kitabevi 1994).
43. Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (19. Baskı, Seçkin 2024).
44. Özgenç İ, Ekonomik Çıkar Amacıyla İşlenen Suçlar (Seçkin 2002).
45. Perron W, ‘StGB § 263 Betrug’ in Jörg Eisele (ed), Tübinger Kommentar Strafgesetzbuch (31st edn, C.H. Beck 2025) (Perron, TK StGB § 263).
46. Rengier R, Strafrecht Besonderer Teil I: Vermögensdelikte (24th edn, C.H. Beck 2022).
47. Sarıkaya S, ‘Kripto Varlık Dolandırıcılığı’ (2023) 9(2) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 555-581.
48. Schramm E, Strafrecht Besonderer Teil II: Eigentums – und Vermögensdelikte (2nd edn, Nomos 2021).
49. Selçuk S, Dolandırıcılık (Yasa Yayınları 1982).
50. Serim G, ‘Türk Ceza Hukukunda Hilenin Anlaşılış Biçimleri ve Bazı Ekonomik Suçlara Yansıması’ (2022) 163 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 69-108.
51. Soyaslan D, Ceza Hukuku Özel Hükümler (14. Baskı, Legem Yayınevi 2023).
52. Şare E, ‘Dolandırıcılık Suçu Kapsamında Cezalandırılan Hile’ (2022) XII(2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 669-721.
53. Temel V, ‘Basit (Kaba/Soyut) Yalanın Dolandırıcılık Suçunun Unsuru Olan Hilenin Oluşumuna Etkisi’ (2025) 226 Terazi Hukuk Dergisi 123-135.
54. Tezcan D, Erdem MR ve Önok RM, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku (22. Baskı, Seçkin 2024).
55. Toroslu N ve Toroslu H, Ceza Hukuku Özel Kısım (12. Baskı, Savaş Yayınevi 2024).
56. Tümerkan S, Dolandırıcılık Suçu (Karşılıksız Çek Keşidesi Fiilleri) (Kazancı Hukuk Yayınları 1987).
57. Voigt L, ‘Betrug und verwandte Delikte’ in Klaus Hoffmann-Holland (ed), Strafrecht Besonderer Teil (Mohr Siebeck 2015).
58. Yaşar O, Gökcan HT ve Artuç M, Yorumlu-Uygulamalı Türk Ceza Kanunu: Cilt IV, Madde 147-204 (Adalet 2010).
59. Zieschang F, ‘StGB § 263 Betrug’ in Tido Park (ed), Kapitalmarktstrafrecht (6th edn, Nomos 2024).
60. Lexpera, < https://www.lexpera.com.tr/> Erişim Tarihi 11 Temmuz 2025.
61. TDK Sözlük, Erişim Tarihi 22 Temmuz 2025.
62. Yargıtay, Erişim Tarihi 28 Temmuz 2025.