İkalenin Geçerliliğinin Denetiminde “Adil Müzakere Şartı” İlkesi

Öz

İkale, her ne kadar karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla oluşan bir sözleşme olsa da, klasik bir borçlar hukuku sözleşmesi olarak değerlendirilmemelidir. Zira tarafların anlaşmasıyla iş sözleşmesinin sona erdirilmesi fesih olarak nitelendirilmediği için, ikale sonucunda iş akdinin feshine bağlanan neticeler doğmamakta ve bu durum işçi aleyhine sonuçların doğmasına neden olabilmektedir. Bu sebeple ikalenin geçerliliğinin denetlenmesi gereklidir. İkalenin geçerliliğinin denetiminde irade sakatlıklarının olup olmadığı ve makul yararın sağlanıp sağlanmadığı araştırılmaktadır. Bununla birlikte, ikalenin geçerliliğinin denetiminde “adil müzakere şartı” ilkesine başvurulup başvurulamayacağı Alman Federal İş Mahkemesi’nin 2019 yılında verdiği bir karar üzerine tartışılmaya başlanmıştır. “Adil müzakere şartı” ilkesi, bir sözleşme ilişkisi içinde taraflardan birinin “karar verme özgürlüğüne haksız müdahale yasağı” olarak nitelendirilmektedir. Bu ilke, işçileri, kendilerine dayatılan sözleşmeleri baskı altında imzalamaktan korumayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla, bu ilke, “ikale” haricinde “sulh sözleşmesi” ve “arabuluculuk anlaşması” bakımından da işlerlik kazanabilir. Ancak, bu makalede “adil müzakere şartı” ilkesi, ikale müessesesi üzerinden ele alınmakta; ilkenin kapsamı ve işlevi, anılan diğer müesseselere de ışık tutacak şekilde incelenmektedir. Bu inceleme sonucunda, ikalenin geçerliliğinin denetiminde “adil müzakere şartı” ilkesine gerek olup olmadığı -özellikle hukukumuz bağlamında- sorgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İkale
• Adil müzakere şartı
• İrade sakatlıkları
• Aşırı yararlanma
• Makul yarar.

The Principle of “Fair Negotiation Clause” in the Review of the Validity of Mutual Rescission Agreement

Öz

As termination by mutual rescission agreement is not considered termination, the consequences associated with the termination of the employment contract do not arise from the settlement. This situation may lead to consequences that are unfavorable for the employee. Therefore, the validity of the contract must be investigated. This involves examining whether there have been any defects of consent and whether reasonable benefit has been provided. However, since a 2019 ruling by the German Federal Labour Court, the question of whether the principle of “fair negotiation conditions” can be invoked in the review of the validity of an agreement has been debated. The principle of “fair negotiation conditions” is defined as “the prohibition of unjust interference with the freedom of decision-making” of one of the parties in a contractual relationship. The aim of this principle is to protect employees from being pressured into signing mutual rescission agreements. Therefore, this principle can also be applied to “compromise agreement” and “mediation agreement” in addition to “mutual rescission”. However, this article examines the “fair negotiation clause” principle through the institution of mutual rescission agreement, examining its scope and function in a way that sheds light on these other institutions.

Anahtar Kelimeler

• Mutual rescission agreement
• Fair negotiation clause
• Defect in consent
• Lesion
• Reasonable benefit.

Kaynakça

1. – Yararlanılan Kitaplar ve Dergiler
2. Akyiğit E, Bireysel İş Hukuku (3. Bası, Seçkin 2023).
3. Alp M, ‘İş Hukukunda İkalenin (Bozma Sözleşmesinin) Geçerlilik Koşulları’ (2008) 5(17) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 26-46.
4. Armbrüster C, Münchener Kommentar zum BGB Band 1 (10th edn, C.H.Beck 2025).
5. Astarlı M, ‘Toplu İşçi Çıkarma Kapsamında Öncelikli Olarak İşten Çıkarılmayı Kabul Eden İşçilerle İşveren Arasında Bir İkale Sözleşmesinin Yapılmış Olduğu Kabul Edilebilir Mi?’ (Mayıs-Ağustos 2007) 20(6) TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi 33-45. (‘Toplu İşçi Çıkarma’)
6. Astarlı M, İş Hukukunda İkale (Bozma Sözleşmesi), (2. Bası, Turhan 2016).
7. Aydın U, ‘İş Sözleşmesinin Anlaşma ile Sona Erdirilmesi’ (Mayıs 2004) 18(3) Çimento İşveren Dergisi 4-9.
8. Aydınlı İ, İşverenin Sosyal Temas ve İş İlişkisinden Doğan Edimden Bağımsız Koruma Yükümlülükleri ve Sonuçları (Seçkin 2004).

9. Bachmann G, Münchener Kommentar zum BGB § 241 (9th edn, C.H.Beck 2022).
10. Baumgärtner A, Beck’scher Online-Kommentar BGB §611a (73rd edn, C.H.Beck 2025).
11. Bayram F ve Yıldırım Coşkun F, ‘Türk İş Hukukunda İkale’ (2023) 2(18) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 425-464.
12. Bengelsdorf P and Reufels M, Münchener Anwalts Handbuch Arbeitsrecht (6th edn, C.H.Beck 2025).
13. Caniklioğlu N, ‘İş İlişkisinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı’ iç Yargıtay’ın İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2017 (On İki Levha 2019) 185-369.
14. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (36. Bası, Beta 2023).
15. Çil Ş, ‘İbra Sözleşmesi ve İkale Sözleşmesinin İş Güvencesine Etkisi’ (Eylül 2007) 2(7) Sicil İş Hukuku Dergisi 25-36.
16. Doğan Yenisey K, İş Hukukunun Emredici Yapısı (Beta 2014).
17. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25. Bası, Yetkin 2020).
18. Eyrenci Ö, Taşkent S, Ulucan D ve Baskan E, İş Hukuku (11. Bası, Beta 2024).
19. Fischinger S.P, ‘Das Gebot fairen Verhandelns als Allzweckwaffe gegen unliebsame Aufhebungsverträge’ (2020) 10 NZA-RR Rn.516-520.
20. Gerek H.N, ‘İş Sözleşmesinin İkale Sözleşmesi İle Sona Erdirilmesi’ (2011) (4) Çalışma ve Toplum Dergisi 43-58.
21. Güzel A, ‘İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Kıdem Tazminatı’ iç Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri’nin İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kararlarının Değerlendirilmesi 2019-2020 (On İki Levha 2022), 189- 371.
22. Hekimler A, ‘Alman İş Hukukunda İş Sözleşmesinin Tarafların Anlaşması – İkale – Yoluyla Sonlandırılması’ (2019) 16(61) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 23-39.
23. Henssler M, Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch (9th edn, C.H.Beck 2023).
24. Holler E.D, ‘Das “Gebot fairen Verhandelns” bei der Loslösung von Aufhebungsverträgen’ (2019) 31 Neue Juristische Wochenschrift (NJW) Rn.2206-2210.
25. Hördt M, ‘Überrumpelung und Druck-Das Gebot fairen Verhandelns und seine Reichweite’ (2019) 12 Arbeitsrecht Aktuell (ArbRAktuell) Rn.289-292.
26. Kabakcı M, ‘Sözleşme Özgürlüğü ve İkale’ (Mart 2012) 7(25) Sicil İş Hukuku Dergisi 121-136.
27. Kamanabrou S, ‘Das Gebot fairen Verhandelns bei Aufhebungsverträgen’ (2020) 4 Recht der Arbeit (RdA) Rn.201-210.
28. Karaç S.T, ‘Türk İş Hukuku Bağlamında İkale Sözleşmelerinin Geçerlilik Ölçütleri ve Makul Yarar Kavramı’ (Nisan 2022) 13(50) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 385-416.
29. Keser H, ‘Yargıtay Kararları Işığında İş Sözleşmesinin İkale (Bozma Sözleşmesi) ve Bildirim Süreli Fesih Yoluyla Sona Erdirilmesi Ayrımına İlişkin Bir Değerlendirme’ (2017) 14(54) Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 633-671.
30. Koç E, ‘Aşırı Yararlanmanın Sulhe Etkisi’ (2021) 11(1) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 307-330.
31. Kurşuni A.S, ‘Aşırı Yararlanma ve Ahlaka Aykırılıkta Taleplerin Yarışması’ (2016) 15(2) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 189-213.
32. Lembke M and Michels H, ‘Das “Gebot fairen Verhandelns” und die “Undue Influence Doctrine” im Arbeitsleben’ (2023) 6 Recht der Arbeit (RdA) Rn.353-361.
33. Linck R, Preis U, Schmidt I and Rolfs C, Kündigungsrecht (7th edn, C.H.Beck 2024).
34. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku (7. Bası, Lykeion 2022).
35. Müller-Glöge R, Erfurter Kommentar zum Arbeitsrecht (25th edn, C.H.Beck 2025).
36. Özdemir E, ‘İkale ve Alternatif Bir Öneri Olarak Sulh Sözleşmesi’ (Mayıs 2013) 27(3) Çimento İşveren Dergisi 32-51.
37. Sarı S, ‘6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Aşırı Yararlanma (Gabin) Hükümlerinde Gerçekleştirdiği Değişiklikler’ iç Tufan Öğüz (ed), Prof. Dr. Mustafa Dural’a Armağan (Filiz 2013) 1026-1041.
38. Schaub G and Linck R, Arbeitsrechts-Handbuch § 122 (20th edn, C.H.Beck 2022).
39. Sevimli K, ‘İş Hukukunda İbra ve İkale Sözleşmelerinin Geçerlilik Koşulları Konusundaki Gelişmeler’ (Haziran 2009) 4(14) Sicil İş Hukuku Dergisi 84-107.
40. Sümer H.H, İş Hukuku (27. Bası, Seçkin 2024).
41. Süzek S ve Başterzi S, İş Hukuku (24. Bası, Beta 2024).
42. Taşkent S, ‘İş Sözleşmesinin İkale Yolu İle Sona Erdirilmesi’ (2011) 11(4) Kamu-İş 1-7.
43. Thüsing G, ‘Angemessenheit durch Konsens-Zu den Grenzen der Richtigkeitsgewährarbeitsvertraglicher Vereinbarungen’ (2005) 5 Recht der Arbeit (RdA) Rn. 257-270.
44. Uşan M. F, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (5. Bası, Seçkin 2024).
45. – Yararlanılan Yargı Kararları
46. -Yargıtay 9 HD, E 2014/14812 K 2015/28673, 15.10.2015, (https://www.lexpera.com.tr/).
47. -Yargıtay 9 HD, E 2015/10327 K 2015/17662, 15.10.2015, (https://www.lexpera.com.tr/).
48. -Yargıtay 9 HD, E 2016/28986 K 2017/17897, 09.11.2017, (https://www.lexpera.com.tr/).
49. -Yargıtay 9 HD, E.2016/34332 K.2018/771, 22.01.2018, (https://www.lexpera.com.tr/).
50. -Yargıtay 9 HD, 2017/15874 K 2020/4507, 01.06.2020, (https://www.lexpera.com.tr/).
51. -Yargıtay 9 HD, E 2017/21980 K 2018/6265, 26.03.2018, (https://www.lexpera.com.tr/).
52. -Yargıtay 9 HD, E 2017/27959 K 2018/15401, 10.09.2018, (https://www.lexpera.com.tr/).
53. -Yargıtay 9 HD, E 2018/4949 K 2019/328, 08.01.2019, (https://www.lexpera.com.tr/).
54. -Yargıtay 9 HD, E 2019/2672, K 2019/6911, 27.03.2019, (https://www.lexpera.com.tr/).
55. -Yargıtay 22 HD, E 2011/18618 K 2012/14136, 21.06.2012, (https://www.lexpera.com.tr/).
56. -Yargıtay 22HD, E 2012/2235 K 2012/16652, 12.07.2012, (https://www.lexpera.com.tr/).
57. -Yargıtay 22 HD, E 2015/1752 K 2015/4234, 09.02.2015, (https://www.lexpera.com.tr/).
58. -Yargıtay 22 HD, E 2017/40475 K 2017/20411, 04.10.2017, (https://www.lexpera.com.tr/).
59. -Ankara 6 BAM, E 2019/3417 K 2020/62, 14.01.2020, (https://www.lexpera.com.tr/).
60. -Ankara 9 BAM, E 2020/2642 K 2020/2787, 09.12.2020, (https://www.lexpera.com.tr/).
61. -İstanbul 27 BAM, E 2017/3263 K 2019/399, 14.02.2019, (https://www.lexpera.com.tr/).
62. -İstanbul 30 BAM, E 2018/1904 K 2019/691, 06.05.2019, (https://www.lexpera.com.tr/).
63. -İstanbul 32 BAM, E 2017/1035 K 2018/1267, 24.10.2018, (https://www.lexpera.com.tr/).
64. -İstanbul 52 BAM, E 2023/2082 K 2024/60, 19.01.2024, (https://www.lexpera.com.tr/).
65. -ArbG Heilbronn, 18.5.2022-2 Ca 60/22, BeckRS 2022, 13202, (https://beck-online.beck.de/).
66. -BAG, 07.02.2019-6 AZR 75/18, NZA 2019, 688, (https://beck-online.beck.de/).
67. -BAG 24.02.2022-6 AZR 333/21, NZA 2022, Rn.779, (https://beck-online.beck.de/).
68. -LAG Köln 23.5.2024-7 Sa 503/23, BeckRS 2024, 25389, (https://beck-online.beck.de/).
69. -California Court of Appeals, “Odorizzi v. Bloomfield School District”, 3rd November 1996, 54 Cal.Rptr. 533,246 Cal.App.2d 123, https://case-law.vlex.com/vid/odorizzi-v-bloomfield-school-893040660.
70. -California Court of Appeals, “Keithley v.Civ. Serv. Bd”, 22nd September 1970, 11 Cal. App. 3d 443, 450, 89 Cal. Rptr. 809, https://law.justia.com/cases/california/court-of-appeal/3d/11/443.html.
71. -United States Court of Appeals For the Ninth Circuit, Martinez-Gonzalez v. Elkhorn Packing Co. LLC, 3rd November 2021, No.19-17311, D.C.No.3:18-cv-05226-EMC, https://cdn.ca9.uscourts.gov/datastore/ opinions/2021/11/03/19-17311.pdf.