Z Kuşağının Dini Dünya Görüşleri ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Ampirik Bir Analiz

Year 2026, Volume: 15 Issue: 2 , 445 - 462 , 28.04.2026

İhsan Çapcıoğlu , Ayça Yıldırım

https://doi.org/10.33206/mjss.1776867

https://izlik.org/JA89DS85CG

Abstract

Bu çalışma, Z kuşağının sürdürülebilir tüketim davranışları ile dini dünya görüşleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Günümüzde çevresel krizler ve iklim değişikliği, sürdürülebilir tüketimi yalnızca ekonomik bir tercih değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel bir mesele haline getirmiştir. Dini dünya görüşleri ise bireylerin değerler sistemini, yaşam tarzını ve tüketim pratiklerini yönlendiren önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, Z kuşağına ait genç bireylerin söz konusu iki değişken üzerinden değerlendirilmesi hem kuşak çalışmalarına hem de tüketim sosyolojisine katkı sağlayacak niteliktedir. Araştırma, nicel yöntemle yürütülmüş olup 385 katılımcıya uygulanan anket verileri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Sürdürülebilir tüketim davranışları ve dini dünya görüşlerini ölçmeye yönelik ölçekler kullanılmış, veriler bağımsız örneklem t-testi, ANOVA ve korelasyon analizleriyle test edilmiştir. Bulgular, bazı demografik değişkenler (örneğin cinsiyet, eğitim ve konut türü) açısından anlamlı farklar bulunduğunu ortaya koymuştur. Ancak iki ölçek arasında genel olarak istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç olarak, bu çalışma Z kuşağında dini dünya görüşlerinin sürdürülebilir tüketim davranışlarını doğrudan belirleyici olmadığını, ancak belirli demografik koşullara göre farklılaşmaların ortaya çıkabileceğini göstermektedir

Keywords

Z Kuşağı , sürdürülebilir tüketim , dini dünya görüşü , tüketim sosyolojisi , ampirik analiz

Ethical Statement

“Z Kuşağının Dini Dünya Görüşleri ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Ampirik Bir Analiz” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Gerekli olan etik kurul izinleri Ankara Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’nun 06.06.2024 tarih ve 15 sayılı toplantısında alınmıştır. Araştırmacıların Katkı Oranı Beyanı: Yazarların çalışmadaki katkı oranları eşittir. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimizi beyan ederiz.

The Religious Worldviews and Sustainable Consumption Behaviors of Generation Z: An Empirical Analysis

https://izlik.org/JA89DS85CG

Abstract

This study aims to examine the relationship between Generation Z’s sustainable consumption behaviors and their religious worldviews. In the contemporary context, environmental crises and climate change have transformed sustainable consumption from a mere economic choice into a social and cultural issue. Religious worldviews, on the other hand, play a significant role in shaping individuals’ value systems, lifestyles, and consumption practices. Therefore, analyzing Generation Z through these two variables contributes to both generational studies and the sociology of consumption.The research was conducted using a quantitative method and is based on survey data collected from 385 participants. Scales measuring sustainable consumption behaviors and religious worldviews were applied, and the data were analyzed through independent sample t-tests, ANOVA, and correlation analyses. The findings revealed significant differences in both sustainable consumption and religious worldviews across certain demographic variables (such as gender, education, and housing type). However, no statistically significant overall relationship was identified between the two scales.In conclusion, the study demonstrates that religious worldviews do not directly determine sustainable consumption behaviors among Generation Z, though certain demographic contexts may generate differences. The results highlight the need for further qualitative and mixed-methods research to better understand the complex relationship between values and consumption practices.

Keywords

Generation Z , sustainable consumption , religious worldview , sociology of consumption , empirical analysis

Ethical Statement

During the writing process of the study “The Religious Worldviews and Sustainable Consumption Behaviors of Generation Z: An Empirical Analysis” scientific rules, ethical and citation rules were followed. No falsification was made on the collected data and this study was not sent to any other academic publication medium for evaluation. In addition, permission was obtained from the Ankara University Social and Humanities Sciences Ethics Committee (Date: 06/06/2024 and Decision no: 15) to conduct the research. Statement of Contribution Rate of Researchers: The contribution rates of the authors in the study are equal. Declaration of Conflict: There is no potential conflict of interest in the study. Funding: No funding was received from any institution or organization for this study. Statement of Use for Artificial Intelligence and Its Types: Artificial intelligence and its various types were not used in the writing of this article. Data Sharing Statement: We declare that, upon reasonable request for the purpose of verifying the findings, we can share the data of this study according to the conditions specified in the relevant section of the "ethical principles and publication policy".

References

• Alma Savaş, D. (2022). Sürdürülebilir Tüketim ve Çevre Araştırmalarına Yönelik Bir Analiz. Akademik İzdüşüm Dergisi, 7(2), 81-100.
• Akgül, A. ve Cevik O. (2005). İstatistiksel Analiz Teknikleri "SPSS'te İşletme Yönetimi Uygulamaları"(2. Baskı). Emek Ofset.
• Akgün, A. A. ve Umud, H. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Sergileme Düzeylerinin İncelenmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 20(78), 249-266. https://doi.org/10.19168/jyasar.1590371
• Altın, S. (2023). Sürdürülebilir Tüketimi Sağlamak İçin Çevresel Duyarlılık Etkili bir Faktör müdür? Erciyes Akademi, 37(3), 1062-1083. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1343768
• Altın, S. ve Ok, Ş. (2023). Z Kuşağı Tüketicilerde Yeşil Reklam Tutumu ve Çevresel Duyarlılık İlişkisi, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(1), 97-117
• Çapcıoğlu, İ. (2022). Gelenek ve Modernite Arasında Sıkışmış Bir Kurum: Aile içinde Kuşaklar Arası İletişimin İmkânı ve Sınırları: Z Kuşağı Örneği (ss.50-62) Kitap Dünyası Yayınları
• Dişli Bayraktar, E. (2024). Kültür Boyutları ile İslami Dindarlık Düzeyinin Çevre Dostu Ürün Satın Alma Davranışına Etkisi. Alanya Akademik Bakış, 8(3), 716-734. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1415789
• Deniz, C., Fetthalıoğlu, H. S. ve Çildir Ç. (2025). Z kuşağının yeşil pazarlama algısı ve yeşil satın alma davranışı, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1), 67- 80.
• Doğan, O., Bulut, Z. ve Kökalan Çımrın, F. (2015). Bireylerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışlarının Ölçülmesine Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 29(4).
• Essoo, N. ve Dıbb, S. (2004). Religious Influences on Shopping Behaviour: An Exploratory Study, Journal of Marketing Management, Vol. 20, pp. 683-712.
• Francis, T. ve Hoefel, F. (2018). True Gen: Generation Z and its implications for companies. Erişim Adresi: https://innovationinsider.com.br/wp- content/uploads/2019/05/Generation-Z-and-its-implication-for- companies.pdfGoogle Scholar
• Goplen, J. ve Plant, A. (2015). A Religious worldview: Protecting One’s Meaning System Through Religious Prejudice. Personality and Social Psychology Bulletin, 41(11), 1-14.
• Gökşan, İ. (2023). Geleceğin hekimlerinin sürdürülebilir tüketim davranışlarının ve ekolojik ayak izi farkındalıklarının belirlenmesi [Uzmanlık tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi
• Jackson, T. ve Michaelis, L. (2003, May 20). Policies for sustainable consumption (Rapor). Sustainable Development Commission. Erişim: https://research-repository.st- andrews.ac.uk/bitstream/handle/10023/2237/sdc-2003-consumption- policy.pdf
• Hayta, A. (2009). Sürdürülebilir tüketim davranışının kazanılmasında tüketici eğitiminin rolü. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 143-151.
• Haider, M., Shannon, R. ve Moschis, G. P. (2022). Sustainable consumption research and the role of marketing: A review of the literature (1976–2021). Sustainability, 14(7), 1-36. https://doi.org/10.3390/su14073999
• Hassan, L. M., Shiu, E. ve Shaw, D. (2016). Who Says There is an Intention–Behaviour Gap? Assessing the Empirical Evidence of an Intention–Behaviour Gap in Ethical Consumption. Journal of Business Ethics, 136(2), 219–236. https://doi.org/10.1007/s10551-014-2440-0
• Kabadayı F. ve Çapcıoğlu İ. (2024). Çevre-merkezci, İnsan-merkezci ve Antipatik Tutumlar Ekseninde Sürdürülebilirlik Din İlişkisinin Ekolojik Yansımaları, Sürdürülebilirlik ve Din: Teorik Yaklaşımlar ve Uygulama Örnekleri, Çapcıoğlu İhsan, Apaydın Fadime, Editör, Nobel Yayınları, ss.190-215.
• Kalamas, M., Cleveland M. ve Laroche, M. (2014) “Pro-Environmental Behaviors for Thee but Not for Me: Green Giants, Green Gods, and External Environmental Locus of Control,” Journal of Business Research, Vol. 67, No. 2, 12-22.
• Karasar, N. (2023). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar İlkeler Teknikler, İstanbul: Nobel Akademik Yayıncılık
• Koehrsen, J. (2015). Does religion promote environmental sustainability? Exploring the role of religion in local energy transitions. Social Compass, 62(3), 296–310. https://doi.org/10.1177/0037768615587878
• Kuşat, A., ve Bulut, M. B. (2016). Dini dünya görüşleri ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(43), 2502-2509.
• Lee, C. K., Levy, D. S. ve Yap, C. S. F. (2015). How does the theory of consumption values contribute to plac eidentity and sustainable consumption? International Journal of Consumer Studies, 39(6), 597– 607.
• Lebel, L . (2005), Transitions to Sustainability in Production- Consumption Systems, Journal of Industrial Ecology, Vol.9, No.1-2;11-13.
• Mokhlis, S. (2009). Relevancy and Measurement of Religiosity in Consumer Behavior Research. International Business Research, 2, (3). 75-84.
• Nielsen. (2015). The sustainability imperative: New insights on consumer expectations. The Nielsen Company. https://www.nielsen.com/us/en/insights/report/2015/thesustainability- imperative
• Özdemir, Ş. (2021). Sosyal Medya Çağında Kuşakların Medya Kullanım Alışkanlıklarının . İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 9(20), 281-308.
• Prensky, M. (2001). Digital Natives, Digital Immigrants. On the Horizon, Vol:9, No:5, October.
• Raven P. H., Berg, L. R. ve Hassenzahl D. M. (2012). Environment (8th edition). John Wiley & Sons.
• Revuelta, M. B. (2017) Mineral Resources: From Exploration to Sustainability Assessment. Springer International Publishing.
• Sarigöllü, E. (2009) “A Cross-Country Exploration of Environmental Attitudes”, Environment and Behavior, 41(3), ss.365-386.
• Seemiller, C. ve Grace, M. (2016). Generation Z Goes To College. Jossey-Bass
• Tekelli, İ . (2001), Sürdürülebilirlik Kavramı Üzerine İrdelemeler, Mülkiyeliler Birliği Yayınları.
• Ünal, V. (2010). Çevre Sorunları ve Dindarlık İlişkisi “Kayseri Örneği” [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. T.C. Selçuk Üniversitesi.
• White, L.(1967). “The Historical Roots of Our Ecologic Crisis”. Science. 155/3767 (1967):1203-1207.
• Yemez, İ. (2022). Dini Bağlılık, Çevre Bilinci ve Dışa Dönüklüğün Yeşil Ürün Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Z Kuşağı Üzerine bir Uygulama. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi(34), 97-116. https://doi.org/10.18092/ulikidince.939010