Review

Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu

Volume: 15 Number: 4 October 24, 2026
EN TR

Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu

Abstract

Bu çalışmada, erken dönem liberal düşünürler olarak kabul edilen Hobbes, Locke, Smith, Kant, Tocqueville ve Mill’in sömürgecilik konusundaki yaklaşımlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Kaynak tarama yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmanın temel tespiti, bu düşünürlerin tamamının, farklı gerekçelerle de olsa, sömürgeciliği destekleyen ve meşrulaştıran tezlerinin bulunduğudur. İncelenen düşünürlerin bir diğer ortak tutumu, toprakları işgal edilen toplumları "barbar", "vahşi" gibi terimlerle nitelendirmeleridir. Bu yaklaşım paralelinde, Tocqueville dışındaki düşünürlerin sömürgeciliğin sömürge halklarına “uygarlık”, “zenginleşme”, “ilerleme” gibi faydalar getireceğini savundukları tespit edilmiştir. Bu iddia, bir yandan eşitlik, adalet, özgürlük, demokrasi gibi temel liberal değerleri savunurken diğer yandan Avrupalı devletlerin temel insan haklarını ihlal eden sömürgecilik uygulamalarını desteklemenin yarattığı gerilimi yumuşatıcı bir işlev görmüştür. Ancak sömürgelere “fayda” getireceği iddiasıyla meşrulaştırmaya da çalışılsa, sömürgeciliğin yerli halkların yaşam hakkı, mülkiyet hakkı, özgürlük ve eşitlik gibi temel insan haklarını ihlal ettiği açıktır. Avrupalılara tanınan haklarla sömürge halklarının layık görüldüğü hakların birbirinden farklı olması, söz konusu düşünürlerin eşitlik, demokrasi, özgürlük gibi temel liberal değerleri Avrupalı toplumlarla sınırlı bir evrensellik anlayışı içinde savunduğunu göstermektedir. Liberal düşünce tarihinin temel tartışma alanlarından birini oluşturan bu çelişki, bu çalışmada “sınırlı evrensellik paradoksu” olarak nitelendirilmiştir. "Sınırlı evrensellik paradoksu" ifadesinin liberalizmin evrensel idealleriyle sömürgeciliğin dışlayıcı pratikleri arasındaki ilişkiyi analiz etmeye yönelik kavramsal bir araç olarak kullanılması amaçlanmıştır.

Keywords

Ethical Statement

“Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

References

  1. Ajei, M., & Flikschuh, K. (2014). Colonial mentality: Kant's hospitality right then and now. In K. Flikschuh & L. Ypi (Eds.), Kant and colonialism (pp. 145–169). Oxford: Oxford University Press.
  2. Aravamudan, S. (2009). Hobbes and America. In D. Carey & L. Festa (Eds.), The postcolonial enlightenment: Eighteenth-century colonialism and postcolonial theory (pp. 37–70). Oxford: Oxford University Press.
  3. Armitage, D. (2012). John Locke: Theorist of empire? In S. Muthu (Ed.), Empire and modern political thought (pp. 84–111). Cambridge: Cambridge University Press.
  4. Arneil, B. (1996). John Locke and America: The defence of English colonialism. Clarendon Press.
  5. Atanassow, E. (2017). Colonization and democracy: Tocqueville reconsidered. American Political Science Review, 111(1), 83–96. https://doi.org/10.1017/S0003055416000630
  6. Azzarà, S. (2011). Settling accounts with liberalism: On the work of Domenico Losurdo. Historical Materialism, 19(2), 92–112. doi: 10.1163/156920611X573815
  7. Bell, D. (2009). Republican imperialism: J. A. Froude and the virtue of empire. History of Political Thought, 30, 166–191. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/26224047
  8. Bell, D. (2014). What is liberalism? Political Theory, 42(6), 682–715. doi: 10.1 177/0090591714535103

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Intellectual History of Politics

Journal Section

Review

Publication Date

October 24, 2026

Submission Date

February 10, 2026

Acceptance Date

October 2, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 15 Number: 4

APA
Varol, S. F. (2026). Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(4), 1707-1727. https://izlik.org/JA36GC64UY
AMA
1.Varol SF. Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MJSS. 2026;15(4):1707-1727. https://izlik.org/JA36GC64UY
Chicago
Varol, Sibel Fügan. 2026. “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15 (4): 1707-27. https://izlik.org/JA36GC64UY.
EndNote
Varol SF (October 1, 2026) Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15 4 1707–1727.
IEEE
[1]S. F. Varol, “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”, MJSS, vol. 15, no. 4, pp. 1707–1727, Oct. 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA36GC64UY
ISNAD
Varol, Sibel Fügan. “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15/4 (October 1, 2026): 1707-1727. https://izlik.org/JA36GC64UY.
JAMA
1.Varol SF. Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MJSS. 2026;15:1707–1727.
MLA
Varol, Sibel Fügan. “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, vol. 15, no. 4, Oct. 2026, pp. 1707-2, https://izlik.org/JA36GC64UY.
Vancouver
1.Sibel Fügan Varol. Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MJSS [Internet]. 2026 Oct. 1;15(4):1707-2. Available from: https://izlik.org/JA36GC64UY

MANAS Journal of Social Studies
 

Published issues, issue files, and article files are licensed under the Creative Commons CC-BY-NC-ND 4.0 license.

The content on our website is licensed under the Creative Commons CC-BY-NC 4.0 license.