Derleme

Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu

Cilt: 15 Sayı: 4 24 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu

Öz

Bu çalışmada, erken dönem liberal düşünürler olarak kabul edilen Hobbes, Locke, Smith, Kant, Tocqueville ve Mill’in sömürgecilik konusundaki yaklaşımlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Kaynak tarama yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmanın temel tespiti, bu düşünürlerin tamamının, farklı gerekçelerle de olsa, sömürgeciliği destekleyen ve meşrulaştıran tezlerinin bulunduğudur. İncelenen düşünürlerin bir diğer ortak tutumu, toprakları işgal edilen toplumları "barbar", "vahşi" gibi terimlerle nitelendirmeleridir. Bu yaklaşım paralelinde, Tocqueville dışındaki düşünürlerin sömürgeciliğin sömürge halklarına “uygarlık”, “zenginleşme”, “ilerleme” gibi faydalar getireceğini savundukları tespit edilmiştir. Bu iddia, bir yandan eşitlik, adalet, özgürlük, demokrasi gibi temel liberal değerleri savunurken diğer yandan Avrupalı devletlerin temel insan haklarını ihlal eden sömürgecilik uygulamalarını desteklemenin yarattığı gerilimi yumuşatıcı bir işlev görmüştür. Ancak sömürgelere “fayda” getireceği iddiasıyla meşrulaştırmaya da çalışılsa, sömürgeciliğin yerli halkların yaşam hakkı, mülkiyet hakkı, özgürlük ve eşitlik gibi temel insan haklarını ihlal ettiği açıktır. Avrupalılara tanınan haklarla sömürge halklarının layık görüldüğü hakların birbirinden farklı olması, söz konusu düşünürlerin eşitlik, demokrasi, özgürlük gibi temel liberal değerleri Avrupalı toplumlarla sınırlı bir evrensellik anlayışı içinde savunduğunu göstermektedir. Liberal düşünce tarihinin temel tartışma alanlarından birini oluşturan bu çelişki, bu çalışmada “sınırlı evrensellik paradoksu” olarak nitelendirilmiştir. "Sınırlı evrensellik paradoksu" ifadesinin liberalizmin evrensel idealleriyle sömürgeciliğin dışlayıcı pratikleri arasındaki ilişkiyi analiz etmeye yönelik kavramsal bir araç olarak kullanılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

“Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu” başlıklı çalışmanın yazım sürecinde bilimsel kurallara, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Bu araştırma da etik kurul kararı zorunluluğu bulunmamaktadır. Çatışma Beyanı: Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir. Finansman: Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan destek alınmamıştır. Yapay Zeka ve Türleri Kullanım Beyanı: Bu makalenin yazımında yapay zeka ve türleri kullanılmamıştır. Veri Paylaşım Beyanı: Bu çalışmanın verilerini bulguların doğrulanması amacıyla makul bir talep üzerine “etik ilkeler ve yayın politikası”nın ilgili kısmında belirtilen şartlara göre paylaşabileceğimi beyan ederim.

Kaynakça

  1. Ajei, M., & Flikschuh, K. (2014). Colonial mentality: Kant's hospitality right then and now. In K. Flikschuh & L. Ypi (Eds.), Kant and colonialism (pp. 145–169). Oxford: Oxford University Press.
  2. Aravamudan, S. (2009). Hobbes and America. In D. Carey & L. Festa (Eds.), The postcolonial enlightenment: Eighteenth-century colonialism and postcolonial theory (pp. 37–70). Oxford: Oxford University Press.
  3. Armitage, D. (2012). John Locke: Theorist of empire? In S. Muthu (Ed.), Empire and modern political thought (pp. 84–111). Cambridge: Cambridge University Press.
  4. Arneil, B. (1996). John Locke and America: The defence of English colonialism. Clarendon Press.
  5. Atanassow, E. (2017). Colonization and democracy: Tocqueville reconsidered. American Political Science Review, 111(1), 83–96. https://doi.org/10.1017/S0003055416000630
  6. Azzarà, S. (2011). Settling accounts with liberalism: On the work of Domenico Losurdo. Historical Materialism, 19(2), 92–112. doi: 10.1163/156920611X573815
  7. Bell, D. (2009). Republican imperialism: J. A. Froude and the virtue of empire. History of Political Thought, 30, 166–191. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/26224047
  8. Bell, D. (2014). What is liberalism? Political Theory, 42(6), 682–715. doi: 10.1 177/0090591714535103

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyasi Düşünce Tarihi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

24 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

10 Şubat 2026

Kabul Tarihi

2 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Varol, S. F. (2026). Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(4), 1707-1727. https://izlik.org/JA36GC64UY
AMA
1.Varol SF. Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MJSS. 2026;15(4):1707-1727. https://izlik.org/JA36GC64UY
Chicago
Varol, Sibel Fügan. 2026. “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15 (4): 1707-27. https://izlik.org/JA36GC64UY.
EndNote
Varol SF (01 Ekim 2026) Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15 4 1707–1727.
IEEE
[1]S. F. Varol, “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”, MJSS, c. 15, sy 4, ss. 1707–1727, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36GC64UY
ISNAD
Varol, Sibel Fügan. “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 15/4 (01 Ekim 2026): 1707-1727. https://izlik.org/JA36GC64UY.
JAMA
1.Varol SF. Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MJSS. 2026;15:1707–1727.
MLA
Varol, Sibel Fügan. “Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 15, sy 4, Ekim 2026, ss. 1707-2, https://izlik.org/JA36GC64UY.
Vancouver
1.Sibel Fügan Varol. Erken Dönem Liberal Düşünürlerin Sömürgeciliğe Bakışı: Sınırlı Evrensellik Paradoksu. MJSS [Internet]. 01 Ekim 2026;15(4):1707-2. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36GC64UY

MANAS Journal of Social Studies (MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi)     

Yayınlanan sayılar, sayı dosyaları ve makale dosyaları creative commons CC-BY-NC-ND 4.0 lisanslıdır. 

Sitemiz içerikleri ise creative commons CC-BY-NC 4.0 lisanslıdır.