OSMANLI DEVLETİNDE MİSYONER EĞİTİM KURUMLARININ BİR ÖRNEĞİ: ANTEP MERKEZİ TÜRKİYE KOLEJİ
Abstract
Osmanlı İmparatorluğu’nda Tanzimat (1839) ve Islahat Fermanının (1856) ilanından sonraki süreç, misyonerlik faaliyetlerinin yoğunlaştığı bir dönemi de beraberinde getirmiştir. Bu dönemin yenilikçi eğitim politikası, hem Osmanlı hem de gayrimüslim cemaatlerin çok sayıda okul açmasını hızlandırmıştır. Bununla birlikte Amerika, Fransa, İngiltere, İtalya ve Almanya’nın başı çektiği devletler, 19. yüzyıl boyunca Osmanlı coğrafyasındaki misyonerlik faaliyetlerinin bir parçası olarak çeşitli eğitim kurumları inşa etmiştir. Özellikle Amerika’nın Osmanlı coğrafyasında açtığı okullar, detaylı misyonerlik çalışmasının sonucunda ortaya çıkmıştır. Amerika’nın öncü misyoner heyeti olan Board (The American Board of Comissioners for Foreign Missions) misyonerleri, Anadolu’yu Batı Türkiye Misyonu, Doğu Türkiye Misyonu ve Merkezi Türkiye Misyonu olmak üzere üç temel bölgeye ayırarak, bu bölgeler içinde birçok eğitim kurumu açmıştır. Merkezi Türkiye Misyonunun çekirdeğini oluşturan Antep’te açılan Merkezi Türkiye Koleji (1874), günümüz okullarının öncüsü sayılabilecek kampüs düzeni, bünyesinde açılan tıp bölümü ve hastanesi ile dönemin en önemli eğitim kurumlarından biridir. Kolejin tarihi hakkında pek çok kaynak olmakla birlikte, mimarlık ve sanat tarihi alanında yapılmış herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Bu makalede Merkezi Türkiye Koleji, Osmanlı arşivlerinden elde edilen belge ve verilerden yararlanılarak plan, mimari ve sanat tarihi araştırma yöntemleri çerçevesinde incelenmiştir.
Keywords
Antep,, Amerikan Board, Merkezi Türkiye Misyonu, Merkezi Türkiye Koleji
References
- BOA, Osmanlı Arşivi, İrade-i Maarif (İ. MF.), No: 16, Gömlek No: 33.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Maarif Nezareti Maruzatı (Y. PRK. MF), No: 3, Gömlek No: 30.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Maarif Nezareti Maruzatı (Y. PRK. MF), No:4, Gömlek No: 36.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Yıldız Perakende Evrakı Maarif Nezareti Maruzatı (Y. PRK. MF), No: 4, Gömlek No: 66.
- BOA, Osmanlı Arşivi, Şura-yı Devlet (ŞD.), No: 231, Gömlek No: 1.
- Akgün, S. (1998). 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda Sosyokültürel Etkilerin Amerika Boyutu, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Problemler, Araştırmalar, Tartışmalar: I. Uluslararası Tarih Kongresi, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
- Akyüz, Y. (2019). Türk Eğitim Tarihi (M.Ö. 1000- M. S. 2019), Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
- Alan, G. (2015). Osmanlı İmparatorluğu’nda Amerikan Protestan Okulları, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
- Anonim (1906). General Catalogue of Central Turkey College Aintab, Turkey, Asia, Beirut: American Press.
- Anonim (1910). Bulletion of Central Turkey College at Aintab (1910), Aintab: Cental Turkey College.