Research Article

Hatay ili yüzey akış potansiyelinin coğrafi bilgi sistemleri ile belirlenmesi

Volume: 27 Number: 3 December 1, 2022
EN TR

Hatay ili yüzey akış potansiyelinin coğrafi bilgi sistemleri ile belirlenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışmada, Hatay ili için 24 saatlik maksimum yağış verilerinden SCS-CN yöntemi ve CBS kullanılarak yağışların meydana getirebileceği yüzey akış potansiyellerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.

Yöntem ve Bulgular: Hatay ili sınırları içerisin 6530 km2 alanda yürütülen çalışmada, 14 yağış istasyonundan 2, 5, 10, 25, 50 ve 100 yıllık yinelenmeli, 24 saatlik maksimum yağış verileri kullanılmıştır. Bu yağışların oluşturacağı potansiyel yüzey akışlar SCS-CN yöntemi ile belirlenmiştir. Toprak grupları, arazi kullanımı, bitki örtüsü ve farklı yinelenme yıllarına göre yağışların ve yüzey akışların alansal dağılımlar ILWIS CBS yazılımı ile sınıflandırılarak haritalanmıştır.
Hatay ili sınırları içerisinde yer alan 14 meteoroloji istasyonu ve istasyonlara ait farklı yinelenme yıllarına ait 24 saatlik maksimum yağışların alansal dağılımı CBS ile hızlı ve doğru bir şekilde haritalanmıştır. Sayısal yükseklik haritasından akarsu ağı belirlenmiş ve akarsu kollarına göre alt havzaların sınırları belirlenmiştir. ILWIS harita hesap menüsü ile havzaların CN değerleri belirlenmiş ve yüzey akışlar hesaplanabilmiştir. Böylece, akım gözlem istasyonlarına sahip olmayan veya yeterli akım kaydı olmayan çok sayıdaki alt havza için yüzey akış verileri, yağış verilerinden ampirik olarak tahmin edilebilmiştir.

Genel Yorum: Bu çalışmada, Hatay ili için 24 saatlik maksimum yağış verileri kullanılarak SCS-CN yöntemi kullanılarak yüzey akış potansiyeli belirlenmiştir. Farklı tekrarlama aralıklarına sahip yağış verileri, toprak grupları, arazi kullanımı ve bitki örtüsü verileri haritalandı ve potansiyel yüzey akışının tahmini için girdi verileri olarak kullanıldı. Sonuç olarak, çalışma alanında 24 saatlik maksimum yağışın oluşturacağı akış miktarı belirlenmiştir. 2, 5, 10, 25, 50 ve 100 yıllık tekrarlama aralıkları için yağıştan kaynaklanan akış sırasıyla 103.4, 179.6, 240,8, 330, 405 ve 487,3 hm3 olarak hesaplanmıştır.

Çalışmanın Önemi ve Etkisi: Bu çalışmada, Asi havzasında meydana gelen ve olabilecek taşkınların anlaşılması, yüzey drenaj kriterlerinin belirlenmesi ve yüzey akış hesaplarında kullanılmak üzere bir veri CBS veri tabanı oluşturulmuştur. Oluşturulan veri tabanından, farklı tekrarlı yağış verilerine göre çalışma alanı için akış potansiyeli tahmin edilmiş ve akış potansiyel haritası elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Thanks

Bu çalışma Mehmet Akif KESKİNKILIÇ’ın yüksek Lisans tezinden üretilmiştir.

References

  1. Apaydın, A. (2007). Yeraltısuyu besleniminin eğri numarası (SCS-CN) yöntemi ile hesaplanması: Çakıloba-Karadoruk akifer sisteminde (Beypazarı-Ankara) örnek uygulama. Hacettepe YUVAM Der. 28 (3): 159-172.
  2. Arnold JG, Williams JR, Srinivasan R, King KW (1996). SWAT: soil and water assessment tool. Texas: USDA-ARS, Grassland. Soil and Water Research Laboratory, Texas. pp 506.
  3. Baga, İ., (1999). Coupling of numerical modeling and GIS in flood analysis Çaybogazi stream case. Yüksek Lisans Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Fen Bil. Ens., İnşaat Mühendisliği ABD, 125s.
  4. Chandrmohan T, Durbude DG (2001). Estimation of runoff usings small watershed models. Hydrol. J. 24 (2): 45-53.
  5. Kadıoğlu M (2008). Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri, In: Sel, Heyelan ve Çığ İçin Risk Yönetimi(Eds. Kadıoğlu M, Özdamar E), JICA Türkiye Ofisi Yayınları, Ankara. pp 251-276.
  6. Keskinkılıç, M. A., (2015). Hatay ili yüzey akış potansiyelinin Coğrafi Bilgi Sistemleri ile belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Fen Bil. Ens., Biyosistem Mühendisliği ABD, 55 s.
  7. McCuen RH (1982). A Guide to Hydrologic Analysis Using SCS Methods. Englewood Cliffs, New Jersey. pp 145.
  8. Mockus V (1949). Estimation of total (and Peak Rates of) sufrace runoff for individual storms: exhibits a, appendix b, ınterim survey report, Grand (Neosho) River Watershed. Washington, DC: US Department of Agriculture.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Agricultural Engineering

Journal Section

Research Article

Authors

Mehmet Akif Keskinkılıç This is me
0000-0001-5399-2486
Türkiye

Publication Date

December 1, 2022

Submission Date

May 17, 2022

Acceptance Date

June 21, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 27 Number: 3

APA
Keskinkılıç, M. A., & İrvem, A. (2022). Hatay ili yüzey akış potansiyelinin coğrafi bilgi sistemleri ile belirlenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 27(3), 457-468. https://doi.org/10.37908/mkutbd.1117347