Amerika Birleşik Devletleri’nin Tepe Kavramı: Amerikan İstisnacılığı Amerikan İstisnacılığı’na Dair Analitik Bir İnceleme

Abstract

Bu makalede, Amerika Birleşik Devletleri’nin varlık bilinci ile uyumlu öz-benliğini kazanmasına bir dayanak noktası oluşturan Amerikan İstisnacılığı kavramı analiz edilmektedir. Amerikan İstisnacılığı, temelde Amerika Birleşik Devletleri’nin diğer ulus-devletlerden ayrı, eşsiz ve benzersiz özelliklerine vurguda bulunan bir terimler ailesinin şemsiye kavramıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nin benidrakini/öz-benliğini uluslararası sistemin kalbinde, hatta üstünde bir konumda şekillenmesini sağlayan bu kavram, Amerikan kültüründe ve tarihinde özel bir öneme haizdir. Öte yandan bu kavrama verilen önemde, uluslararası ilişkilerin değişken doğasına orantılı kaymalar yaşanmaktadır. Konjonktürel, yani dönemsel ve bağlamsal özellikleri bulunan bu kavramın, Amerikan dış siyasetinde izlenen tutum/davranışlar dizisine göre güç kazandığı veya kaybettiği görülmektedir. Amerikan genel stratejisinde benimsenen idealist tutum/davranışlar Amerikan İstisnacılığı için bir güç kaynağı iken; realist perspektife dayalı atılan adımlar bu kaynağın enerjisini düşürmektedir. Bu enerjiyi liberal değerlerle birlikte canlı tutmak ama aynı zamanda maddi dünyanın sömürü sisteminde yer almak için, bu iki zıt kutbun birleştirilmesi öngörülmüştür. Böylelikle makale, iki zıt kutbun birleştirildiği, Amerikan İdeolojisi adlı sentez dönemde, Amerikan İstisnacılığı’nın güç kaymalarını ve dönüşümlerini incelemek üzere kuramsal çerçevesinde Çıkarların Uyumu İlkesi ve Bağıntı Yaklaşımı’na önemli bir yer vermiştir. Biri idealist, diğeri realist perspektifi ifade eden bu çerçeve, liberal değerlerin defansif görünen ofansif tutumlarına dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Bu perspektifte çalışmanın temel sorunsalı, sömürgecilik politikalarına meşru bir zemin hazırlanması taktirinde bir ulus-devletin, ben-idrakinin ne kadar tehlikeli olabileceğidir.

Keywords

• Amerikan İstisnacılığı
• Çıkarların Uyumu
• Bağıntı
• ABD
• Açık/Kaçınılmaz Yazgı

The United States' Concept of the Top: American Exceptionalism An Analytical Examination of American Exceptionalism

Abstract

This article discusses the concept of American Exceptionalism and its role in shaping the United States' self-identity. American Exceptionalism is a term that highlights the unique characteristics of the United States that set it apart from other nations. It has been influential in American culture and history, positioning the country at the forefront of the international system. However, the importance of this concept varies with changes in international relations. The article notes that American Exceptionalism gains or loses power based on the country's foreign policy approaches. Idealist attitudes and behaviors strengthen American Exceptionalism, while realist perspectives weaken it. To maintain the strength of American Exceptionalism with liberal values while participating in the material world, a balance must be struck. The article examines the power shifts and transformations of American Exceptionalism during the synthesis period, focusing on the Harmony of Interests and the Linkage Approach as key theoretical frameworks. The main concern is the potential dangers when a nation-state's self-consciousness supports colonial policies.

Keywords

• American Exceptionalism
• Harmony of Interests
• Linkage
• USA
• Manifest Destiny

References

1. Arı, T. (2021). Uluslararası İlişkiler Teorileri, (10. Baskı), Aktüel Yayınları, Bursa.
2. Arslan, O. & Arı, S. (2004). Amerika: Özgürlük Havarisi mi Yoksa Günah Keçisi mi?, Platin Yayınları, Ankara.
3. Aşkan, H. (2022). Amerikan İstisnacılığı ve Holywood Sineması, (Ed: Ayhan K., Eşref A.), Literatürk Yayınevi, Konya.
4. Başer, A.G. (2017). İkinci Dünya Savaşı Sonrası Dönemde Avrupa’nın İnşasında ABD’nin Rolü, Yayınlanmış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
5. Benett, G. (2017). ‘’Trump Defends Putin in Super Bowl Interview: ‘You Think Our Country’s So Innocent?’’’ Atlanta Journal-Constitution, February 5, 2017.
6. Brzezinski Z. (1983). Power and Principle, Cambridge University Press, London.
7. Braudel, F. (1993). A History of Civilizations, Penguin: New York.
8. Brown, C. & Ainley, K. (2013). Uluslararası İlişkileri Anlamak, (1. Baskı), (M.G. Ayral, Çev.) Sümer Kitabevi, İstanbul.

9. Bostanoğlu, B. (1999). Türkiye-ABD İlişkilerinin Politikası, İmge Yayınları, Ankara.
10. Baylıs, J. (2008). ‘’Uluslararası İlişkilerde Güvenlik Kavramı’’, Uluslararası İlişkiler Dergisi, 5 (18), 69-85.
11. Bull, H. (1993). ‘’ Does Order Exist in World Politics’’, Eds: Viotti, P.R. & Kauppi, M.V., International Relations Theory: Realism, Pluralism, Globalism, (2nd edition), Macmillan Publishing Company, New York, ss. 119-123.
12. Ceaser, J.W. (2012). ‘’The Origins and Character of American Exceptionalism’’, American Political Thought, 1 (1), 3-28.
13. Carr, E.H. (1972). ‘’Utopian Background’’, Politics and the International System, 2nd edition, Lippincott Company, New York.
14. Carr, E.H. (1946). The Twenty Years’ Crisis 1919-1939: An Introduction to the Study of International Relations, Macmillan, Londra, Basingtoke.
15. Cox, R. W. (1987). Production, Power, And World Order, Columbia University Press, New York.
16. Cox, R.W. (1994). ‘’Rethinking the End of the Cold War’’, Review of International Studies, 20, (2), 187-200.
17. Chomsky, N. (2002). Medya Gerçeği, (3. Basım), (A. Yılmaz & O. Akınhay, Çev.) Everest Yayınevi, İstanbul.
18. Chomsky, N. (1995a). Demokrasi Gerçek ve Hayal, (C.Cevdet, Çev.), Pınar Yayınları, İstanbul.
19. Chomsky N. & Robinson J. N. (2024). The Myth of American Idealism: How U.S. Foreign Policy Endangers the World, Penguin Press, New York.
20. Chilcot, S.J. (2016), The Report of the Iraq Inquiry: Executive Summary, London Publisher, London.
21. Churchwell, S. (2018). Behold, America: A History of America First and the American Dream, Bloomsbury Publishing, London.
22. Çiftçi, K. (2009). ‘’Soğuk Savaş Sonrasında ABD: ‘’Rıza’’ya Dayalı Hegemonya’’dan ‘’İmparatorluk Düzenine, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (10), 203-219.
23. Çelebi, A. (2003). ‘’Inter Arma Silent Leges: ‘Haklı Savaş’ ve Amerikan Entelektüellerinin ‘Sonsuz Adaleti’ ‘’, Düşünen Siyaset, 17, 11-33.
24. Dunn, Charles, W. (2013). American Exceptionalism: The Origins, History, and Future of the Nation’s Greatest Strength. MD: Rowman and Littlefield, Lanham.
25. Daban, E.Z. & Daban, C. (2018). ‘’SADDAM HÜSEYİN DÖNEMİ IRAK DIŞ POLİTİKASI: IRAK-İRAN SAVAŞI, KUVEYT’İN İŞGALİ VE ABD’NİN IRAK’A MÜDAHALESİ’’, Ahi Evran Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2 (1), 83-109.
26. Davutoğlu, A. (2021). Stratejik Derinlik, Türkiye’nin Uluslararası Konumu, 121. Basım, Küre Yayınları, İstanbul.
27. Davutoğlu, A. (1997). ‘’Medeniyetlerin Ben İdraki’’, Divan İlmi Araştırmalar, 1 (3), 1-53.
28. Değirmencioğlu, S.M. (2010). ‘’Napalm Düştüğü Yeri Yakar: Psikoloji Kimin Yanında?’’, Eleştirel Psikoloji Bülteni, 3 (4), 48-62.
29. Everett, B. (2017). American Exceptionalism in The Film Industry of the Middle Twentieth Century. History, Anthropology & Philosophy Theses and Projects 7.
30. Engen, A.C.V. (2020). City on a Hill: A History of American Exceptionalism. Yale University Press, New York.
31. Erhan, Ç. (2001). Türkiye-ABD İlişkilerinin Mantıksal Çerçevesi, 21. Yüzyılın Eşiğinde Türk Dış Politikası, (Der. İdris BAL), Alfa, İstanbul, s.117-129.
32. Erdoğan, İ. (2013). ‘’Küreselleşme olgusu bağlamında yeni güvenlik algısı’’, Gazi Akademik Bakış, 6 (12), 265-292.
33. Erhan, Ç. (1998). ‘’Avrupa’nın İntiharı ve İkinci Dünya Savaşı Sonrası Temel Sorunlar’’, A.Ü. S.B.F. Dergisi, 51 (01), ss.270.
34. Frum, D. (2017). ‘’The Sunset of American Exceptionalism’’, Atlantic, July 3, 2017.
35. Fukuyama, F. (1992). The End of History and the Last Man, The Free Press, New York.
36. Friedman, T.L. (2000). The Lexus and the Olive Tree: Understanding Globalization, Farrar, Straus & Giroux.
37. Guyatt, N. (2007). Providence and the Invention of the United States. Cambridge University Press, New York.
38. Garaudy, R. (2002). Amerikan Efsanesi: ABD’nin Dünyayı Yönetme Felsefesi (C. Aydın Çev), Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları: İstanbul.
39. Gushee, D.P. (2003). ‘’America Is Not God’s Chosen People’’, Union University Institute for Intellectual Discipleship, 2 (3) 10-56.
40. Gözen, R. (1997). ‘’Soğuk Savaş Sonrası Dönemde Uluslararası İlişkiler: Küreselleşme Perspektifi’’, Liberal Düşünce, 2 (7), 74-91.
41. Glassner, M.I. & Blij H.J.D. (1967). Systematic Political Geography, Wiley, New York.
42. Gerger, H. (2012). Kan Tadı: Belgelerle ABD’nin Kara Tarihi, Yordam Kitapevi, İstanbul.
43. Kali, İ. (2017). Zalimlerin Zulmü Bitmiyor, Vansesi Gazatesi.
44. Kissinger, H. (1994). Diplomacy. Simon & Schuster, New York.
45. Hartz, L. (1955). The Liberal Tradition in America, Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company, New York.
46. Hacıbektaşoğlu, A. & Kodaman, T. (2022). ‘’Uluslararası İlişkilerde Güç Olgusu: Sert ve Yumuşak Güç’’, Hakkâri Review, 6 (2), 95-122.
47. Heywood, A. (2018). Siyaset, (10. Baskı), BB101: 21, İstanbul.
48. Heywood, A. (2013). Siyasi İdeolojiler Bir Giriş, (5. Baskı), Adres Yayınları: İstanbul.
49. Hogan, M. J. (1987). The Marshall Plan: America, Britain, and the Reconstruction of Western Europe, 1947-1952, Cambridge University Press.
50. Holsti, K.J. (1974). International Politics, A Framework for Analysis, (2nd edition), Prentice-Hall, London.
51. Holsti, K.J. (2010). ‘’Exceptionalism in American Foreign Policy: Is it Exceptional?’’ European Journal of International Relations 17, (3), 384.
52. Halabi, Y. (2009). US Foreign Policy in the Middle East, From Crisis to Change, Surrey, Ashgate.
53. Haas, Ernst B. (1991). ‘’Words Can Hurt You; or, Who Said What about Regimes,’’ (Ed: Krasner S.D.), International Regimes, Cornell University Press, London, s.23-59.
54. Huntington, S.P. (2004). Biz Kimiz? Amerika’nın Ulusal Kimlik Arayışı, (A. Özer Çev), CSA Global Yayın Ajansı, İstanbul. Huntington, S. P. (1993). ‘’The Clash of Civilizations’’, Foreign Affairs, 72, 35.
55. Ikenberry, G.J. (2001). After Victory, NJ Princeton: University Press, Princeton.
56. James, J. (2013). Seeking the Beloved Community. University of New York, New York.
57. Jones, W.S. (1965). The Logic of International Relations, (5th edition), Little Brown and Company, Boston.
58. Küçükcan, T. (2009). ‘’Terörün Sosyolojisi: Toplumsal Kökenleri Anlama İmkânı’’, Uluslararası İlişkiler Dergisi 6 (24), 33-54.
59. Keohane, R. O. & Nye J. S. (1977). Power and Interdependence: World Politics in Transition, Little, Brown, Boston.
60. Keohane, R.O. (1998). ‘’Power and Interdependence in the Information Age’’, Foreign Affairs, 77 (5), 81-94.
61. Lockhart, C. (2003). The Roots of American Exceptionalism. Palgrave Macmillan, New York.
62. Keohane, R.O. (1984). After Hegemony. Princeton University Press, Princeton.
63. McDougall, Walter A. (1997). Promised Land, Crusader State: The American Encounter with the World since 1776. Houghton Mifflin, Boston.
64. Melissen, J. (2005). “The New Public Diplomacy: between Theory and Practice”, Jan Melissen (der.), The New Public Diplomacy – Soft Power in International Relations, New York, Pallgrave McMillan, 2005, s. 3-28.
65. Miller, E. (1956). Errand Into The Wilderness, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts.
66. Mahncke, D. (1977). ‘’Europe and the United States’’, The Atlantic Community Quarterly, 15 (1), 57-66.
67. Marcuse, H. (1964). One Dimensional Man: Studies in the Ideology of Advanced Industrial Society, MA: Beacon, New York.
68. Morgenthau, H.J. (1948). Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace, Alfred A. Knopf-McGraw Hill, New York.
69. Morgenthau, H.J. (1967). Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace, (4th edition), Alfred A. Knopf-McGraw Hill, New York.
70. Mearsheimer, J.J. (2009) ‘’Reckless States and Realism’’, Internationsl Relations, 23 (2), 241-256.
71. Mearsheimer, J.J. (1990). ‘’Back to the Future: Instability in Europe after Cold War’’, International Security, 15 (1), 1990, 5-56.
72. Marx, K. & Engels F. (1848/1967) The Communist Manifesto, Penguin, Harmondsworth.
73. McGowan, P. (1974). ‘’Problems in the Construction of Postive Foreign Policy Theory’’, (Ed: Rosenau J.N.), Comparing Foreign Policies: Theories, Findings, and Methods, Calif, Sage Publications, Beverly Hills, s.25-44.
74. McClosky, H. (1967). ‘’Personality and Attitude Correlates of Foreign Policy Theory’’, James N. Rosenau, ed., Domestic Sources of Foreign Policy, The Free Press: New York. 51-109.
75. Nye, J.S. (2005). Yumuşak Güç, Dünya Siyasetinde Başarının Yolu (R.İ. Aydın Çev.) Elips Kitap, Ankara.
76. Nye, J.S. (2004). ‘’Soft Power and American Foreign Policy’’, Political Science Quarterly, 119 (2), 255-270.
77. Oğuz, G. (2019). ‘’Amerikan Dış Politikasında Trump Dönemi ve Amerikan İstisnacılığı Anlatısının Sonu’’, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Ek Sayı 2019), 109- 124.
78. Obama, B. (2015a). ‘’Statement on the 2015 National Security Strategy’’ in The White House: National Security Strategy.
79. Özel, M. (1993). Amerikan Yüzyılının Sonu, İz Yayınları: İstanbul.
80. Pease, D.E. (2009). The New American Exceptionalism, University of Minnesota Press: Minneapolis.
81. Perea, A. (2012). Nuclear Deterrence Theory: The Search for Credibility, Cambridge University Press, Cambridge
82. Potter, D.M. (1954). People of Plenty: Economic Abundance and the American Charter, The University of Chicago Press, Chicago, London.
83. Patman, R.G. & Southgate, L. (2016). ‘’Globalization, The Obama Administration And The Refashioning of US Exceptionalism’’, International Politics, 220-238.
84. Patman, R.G. (2006). ‘’Globalisation, the New US Exceptionalism and the War on Terror’’, Third World Quarterly, 27 (6), 963-986.
85. Russet, B. M. & Starr H. (1981). World Politics: The Menu for Choice, W.H. Freeman, San Fransisco.
86. Rosenau, J. N. (1970). The Adaptation of National Societies: A Theory of Political System Behavior and Transformation, McCaleb-Seiler, New York.
87. Rosenau, J. N. (1971). The Scientific Study of Foreign Policy, Free Press, New York.
88. Rosenau, J.N. (1973). ‘’Theorizing Across Systems: Linkage Politics Revisited’’, (Ed: Wilkenfeld J.), Conflict Behavior and Linkage Politics, David McKay Comp, New York, s.25-56.
89. Robinson, W. I. (2005). ‘’Gramsci And Globalisation: From Nation-State To Transnational Hegemony,’’ Critical Review Of International Social and Political Philosophy, 8 (4), 1-16.
90. Robinson, K.K. (2006) ‘’Ideologies of Violence’’, Social Forces, 84 (4), 2009-2026.
91. Tyrell, I. (2021). A New History of an Old Idea: American Exceptionalism, The University of Chicago Press, Chicago and London.
92. Toman, M. & Akman, H. (2014). ‘’Tarihi Süreç İçerisinde Amerikan İmparatorluğu’’, Tarih Okulu Dergisi, 7 (20), 285-331.
93. Tomes, R. R. (2014). ‘’American Exceptionalism in the Twenty-First Century’’, Survival, 56 (1), 27-50.
94. Tharror, I. (2017). The Guardians of the Liberal Order, Now Forsee Its Collapse.
95. Tunç, H. (2009). ‘’Preemption in the Bush Doctrine: A Reappraisal’’ Foreign Policy Analysis, 5, (1), 1-16.
96. Telatar, G. (2012). ‘’Barack Obama’nın Dış Politikasında Demokrasinin Yayılması Misyonu’’, Alternatif Politika Dergisi, 4(1), 54-83.
97. Sullivan, O. (). ‘’The Great Nation of Futurity’’, United States Magazine and Democratic Review, 4 (23), 426-430.
98. Saito, Taylor, N. (2010). Meeting the Enemy: American Exceptionalism and International Law. New York University Press, New York.
99. Sirvent, R. & Haiphong, D. (2019). American Exceptionalism and American Innocence, Skyhorse Publishing, New York.
100. Sneberg, C. (2015). The purpose of American strategic culture: A study of American Exceptionalism and its implications for U.S. grand strategy and America’s global role, Master’s Thesis, University of Oslo, Department of Political Science Faculty of Social Sciences, Oslo.
101. Smith, A. (1776). An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. III., Ch. IV.
102. Stone, A. (1994). ‘’What Is a Supranational Constitution? An Essay in International Relations Theory’’, The Review of Politics 56, (3), 441-473.
103. Sargent, G. (2016). ‘’Trump Defends Putin in Super Bowl Interview: ‘You Think Our Country’s So Innocent?’’ Atlanta Journal-Constitution, February 5, 2017.
104. Sönmezoğlu F. (2019). Uluslararası Politika ve Dış Politika Analizi (7. Baskı), Der Yayınları, İstanbul.
105. Spanos, W. V. (2008). American Exceptionalism in the Age of Globalization: The Specter of Vietnam, SUNY Press, New York.
106. Singer, J. D. (1969). ‘’Inter-Nation Influence: A Formal Model’’, in J.N. Rosenau (Ed.), International Politics and Foreign Policy, A Reader in Research and Theory, Free Press, New York. ss.380-391.
107. Sampson, R. (2003). John L. O O’Sullivan and His Times. Kent State University Press, Kent State.
108. Sümer, G. (2008). ‘’Amerikan Dış Politikasının Kökenleri ve Amerikan Dış Politik Kültürü’’, Uluslararası İlişkiler Dergisi, 5 (19), 119-144.
109. Şener, B. (2014). Uluslararası İlişkilerde Hegemonya Olgusu ve ABD Hegemonyasının Siyasal ve Kültürel Kaynağı: ‘’Amerikan İstisnacılığı’’ Ya Da ‘’Açık/Kaçınılmaz Yazgı’’ The Journal of Academic Social Science Studies, 26 (1), 405-420.
110. Whitaker, U. G. Jr. (1961). ‘’Actors, Ends, and Means: A Coarse-Screen Macro-Theory of International Relations’’, in J.N. Rosenau (Ed.), International Politics and Foreign Policy, A Reader in Research and Theory, The Free Press, New York. ss.438-448.
111. Wooley, J. T. & Peters, G. (2012). ‘’2012 Republican Party Platform’’, American Presidency Project, August 27, 2012. https://www.presidency.ucsb.edu/node/302338.
112. Waltz, K. N. (1993). ‘’The New World Order’’, Millenium, 22 (2), 187- 195.
113. Waltz, K.N. (1954). Man, The State and War: A Theoretical Analysis, Colombia University Press, New York. Waltz, K.N. (1979). Theory of International Politics, MacGraw-Hill, New York.
114. Walt, S.M. (2011). The Myth of American Exceptionalism, Foreign Policy, (189), 72.
115. Williams, H., Wright M. & Evans, T. (1996). Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Teorisi Üzerine Bir Derleme, (der), Haz. Erdaş, T. & Durmuş, F., Siyasal Kitabevi, Ankara.
116. Viorst, M. (1967). The Great Documents of Western Civilization, Chilton Book Company: Philadelphia. Vergin, N. (2003). Siyasetin Sosyolojisi, Bağlam Yayınları, İstanbul.
117. Young, A.L. (2008). Arent Orange: A History of Its Use, Disposition and Environmental Fate, Available from the Armed Forces Pest Manangement Board Literature Retrieval System, Accession: 188312.
118. Yapıcı, U. (2015). ‘’Can Soft Power be Measured?’’, Uluslararası İlişkiler Dergisi, 12 (47), 5-25.
119. Zinnes, D. A. (1967), ‘’An Analytical Study of the Balance of Power Theories’’, Journal of Peace Research, 4 (3), 1967, 270-285.