Research Article

“Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler

Volume: 13 Number: 1 June 28, 2026
TR EN

“Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler

Abstract

Osmanlı topraklarına nasıl geldiği hususunda sınırlı bilgiye sahip olduğumuz İbrahim Paşa’nın (ö. 1536) Şehzade Süleyman’la (ö. 1566) Manisa’da tanıştığı ve çocukluk yıllarından itibaren şehzadenin hizmetinde olduğu kabul edilmektedir. Kânûnî Sultan Süleyman tarafından sadaret makamına layık görülen İbrahim Paşa, bu makamda bulunmuş ya da bulunacak hiçbir kimsenin erişemediği bir iktidar ve ihtişama sahip olarak on üç yıl boyunca Osmanlı Devleti’ne hizmet etmiştir. Siyasî ve idarî alandaki nüfuzunun yanı sıra ilmî ve edebî sahadaki geniş himaye politikasıyla Osmanlı kültür hayatının gelişmesinde önemli bir rol oynayan İbrahim Paşa’nın Mart 1536’da ansızın idam edilmesi onu seven şair ve diğer mahmîlerin gönlünde derin bir üzüntü ve hayrete sebep olmuştur. Başta İbrahim Paşa’dan belki de en büyük himayeyi gören Hayâlî Bey (ö. 1557) olmak üzere Kabûlî (ö.?) ve mahlasını gizlemek isteyen bir şair, bu ani infaza mersiyeler aracılığıyla tepki göstermişlerdir. Bununla birlikte, söz konusu mersiyelerde padişaha “çarh/felek” metaforu üzerinden sert bir itiraz gösterildiği ve bu infaz kararının protesto edildiği görülmektedir. Makalenin ilk bölümünde, İbrahim Paşa’nın hayatı ve onu idama götüren süreç kronolojik bir çerçevede ele alınmış, ikinci bölümde ise Türk edebiyatında sadrazamlar için yazılan mersiyelere değinilmiştir. Üçüncü bölümde İbrahim Paşa’nın katli üzerine yazıldığı tespit edilen üç mersiye edebî ve tarihî bağlamda ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Son olarak, şairler patronu olan İbrahim Paşa için yazılan mersiyeler değerlendirilerek ölümünden sonra şairlerin ona yönelik bakış açıları ve akıbetine verdikleri tepkiler ilk kez kapsamlı olarak ortaya konulmuştur.

Keywords

References

  1. Açıkgöz, Namık, Riyâzü’ş-Şu’arâ, Müellifi: Riyâzî Mehemmed Efendi, Kültür Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2017.
  2. Akgün, Ahmet, Hoca-zâde Mehmed Efendi’nin İbtihâcü’t-Tevârîh’i, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 1994.
  3. Aydın, Ayşegül, Kanuni Döneminde Bir Veziriazam: Pargalı İbrahim Paşa, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa 2019.
  4. Bozkurt, Firuze, 16. Yüzyıla Ait Bir Şiir Mecmūası, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde 2007.
  5. Bozyiğit, Esra, Taşlıcalı Yahyâ Bey Divanı (İnceleme-Tenkitli Metin-Nesre Çeviri-Sözlük), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul 2021.
  6. Bragadin, Pietro, “Sommario Della Relazione Di Pietro Bragadin Bailo a Costantinopoli”, Le Relazioni Degli Ambasciatori Veneti Al Senato, ed. Eugenio Alberi, Societa Editrice Fiorentina, Firenze 1855.
  7. Canım, Rıdvan, Tezkiretü’ş-Şu῾arâ ve Tabsıratu’n-Nuzamâ (İnceleme-Metin), Müellifi: Latîfî Efendi, Kültür Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2018.
  8. Clot, Andre, Suleiman the Magnificent, Saqi Books, 2012.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Classical Turkish Literature of Ottoman Field

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 28, 2026

Submission Date

July 23, 2025

Acceptance Date

October 9, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 13 Number: 1

APA
Çelik, B. (2026). “Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 13(1), 73-99. https://doi.org/10.16985/mtad.1749068
AMA
1.Çelik B. “Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler. MUJOT. 2026;13(1):73-99. doi:10.16985/mtad.1749068
Chicago
Çelik, Büşra. 2026. “‘Kanı Benimle Ahdin Pâdişâhım’: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler”. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 13 (1): 73-99. https://doi.org/10.16985/mtad.1749068.
EndNote
Çelik B (June 1, 2026) “Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 13 1 73–99.
IEEE
[1]B. Çelik, “‘Kanı benimle ahdin pâdişâhım’: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler”, MUJOT, vol. 13, no. 1, pp. 73–99, June 2026, doi: 10.16985/mtad.1749068.
ISNAD
Çelik, Büşra. “‘Kanı Benimle Ahdin Pâdişâhım’: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler”. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 13/1 (June 1, 2026): 73-99. https://doi.org/10.16985/mtad.1749068.
JAMA
1.Çelik B. “Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler. MUJOT. 2026;13:73–99.
MLA
Çelik, Büşra. “‘Kanı Benimle Ahdin Pâdişâhım’: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler”. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, vol. 13, no. 1, June 2026, pp. 73-99, doi:10.16985/mtad.1749068.
Vancouver
1.Büşra Çelik. “Kanı benimle ahdin pâdişâhım”: Pargalı İbrahim Paşa’nın İdamı Üzerine Yazılan Mersiyeler. MUJOT. 2026 Jun. 1;13(1):73-99. doi:10.16985/mtad.1749068

MUJOT publishes scientific studies such as research articles, review articles; historiographic studies, archival and monographic source publications, scholarly translation and transcriptions, bibliography and chronologies, book and thesis reviews, interviews and obituary studies along with announcements about related subjects about Turkic World particularly in the fields of language, culture, literature, history, folklore, geography and art.