Büyük Buhran Döneminde İzmir Limanı’nda Fiziksel Durum ve Yolcu Taşımacılığı

Abstract

Doğu Akdeniz’in önde gelen ticaret merkezlerinden İzmir Limanı’nın önemi, özellikle 19. yüzyılda Osmanlı Devleti ile Avrupa arasındaki ticarî ilişkilerin gelişmesi ile artmıştır. Bu yüzyılda Batı Anadolu’nun tarım ürünlerinin Avrupalı ülkelerin sanayi merkezlerine aktarılması hızlanmış ve bölgede altyapı yatırımları başlamıştır. İzmir Limanı’nda 1876 yılında dönemin şartlarına göre yeni bir rıhtım inşa edilmesi de bu çerçevede gerçekleşmiştir. 1920’li yıllarda ise şehrin büyümesi ve dış ticaret faaliyetlerinin artması sonucunda limanın modernleştirilmesi, dahası Alsancak’ta yeni bir liman inşa edilmesi gündeme gelmiştir. Fakat Ekim 1929’da ABD’de başlayıp Avrupa’ya yayılan ve Türkiye’yi de etkileyen Büyük Buhran (1929 Dünya Ekonomik Krizi), liman ile ilgili projelerin önüne geçmiştir. Ekonomik kriz, 1930’ların başlarında dünyada tarımsal ürün fiyatlarını düşürmüş ve dış ticaret faaliyetlerini daraltmıştır. Bu da tarımsal ürünlere dayanan İzmir Limanı ihracatını geriletmiştir. Aynı zamanda Türkiye, 1929-1930 yıllarından itibaren ithalatın kısıtlanmasını içeren devletçilik politikalarına geçiş yapmıştır. Devletçilik politikalarının bir başka boyutu da demiryolu ve fabrika gibi iç piyasayı güçlendirmeye yönelik yatırımlara öncelik verilmesidir. Tüm bunların ortak sonucu, yeni liman inşaatı gibi dış ticarete yönelik yatırımların ikinci plana düşmesi olmuştur. Diğer yandan Büyük Buhran 1930’ların başlarında limandaki yolcu sayısının azalmasında da rol oynamıştır. Bunda, ekonomik kriz nedeniyle şehirde işsizliğin artması ve İzmir Liman ve Körfez Şirketinin vapur tarifeleri etkili olmuştur. Şirketin halk tarafından tepki gören yüksek tarifelerinin arka planında ise ekonomik kriz sebebiyle şirket gelirlerinin azalması bulunmaktadır. Sonuç olarak Büyük Buhran’ın İzmir Limanı’ndaki modernleşme çabalarını ve yolcu taşımacılığı faaliyetlerini dolaylı bir şekilde olumsuz etkilediğini söylemek mümkündür.

Keywords

• İzmir Limanı
• Büyük Buhran
• Devletçilik
• Denizyolu Taşımacılığı

Physical Condition and Passenger Transportation at the Port of İzmir During the Great Depression

Abstract

The importance of the Port of İzmir, one of the leading trade centers in the Eastern Mediterranean, increased particularly in the 19th century with the development of commercial relations between the Ottoman Empire and Europe. During this century, the transfer of agricultural products from Western Anatolia to the industrial centers of European countries accelerated, and infrastructure investments began in the region. The construction of a new pier at the Port of İzmir in 1876, according to the conditions of the time, also took place within this framework. In the 1920s, as a result of the city’s growth and the increase in foreign trade activities, the modernization of the port and the construction of a new port in Alsancak were on the agenda. However, the Great Depression (1929 World Economic Crisis), which began in the United States in October 1929 and spread to Europe, affecting Türkiye as well, prevented the port-related projects from being realized. The economic crisis caused agricultural product prices to fall worldwide in the early 1930s and reduced foreign trade activities. This also reduced the exports of the Port of İzmir, which relied on agricultural products. At the same time, Türkiye transitioned to state-led policies that included restrictions on imports from 1929-1930 onwards. Another aspect of state-led policies is the prioritization of investments aimed at strengthening the domestic market, such as railways and factories. The combined result of all this has been that investments aimed at foreign trade, such as new port construction, have been relegated to the background. On the other hand, the Great Depression also played a role in the decline in passenger numbers at the port in the early 1930s. This was due to rising unemployment in the city as a result of the economic crisis and the ferry fares charged by the İzmir Port and Gulf Company. The high fares charged by the company, which were met with public backlash, were due to a decline in the company’s revenues as a result of the economic crisis. As a result, it is possible to say that the Great Depression indirectly had a negative impact on modernization efforts and passenger transportation activities at the Port of İzmir.

Keywords

• The Port of İzmir
• The Great Depression
• Statism
• Maritime Transportation

References

1. Anadolu gazetesi
2. Avcı, R. (2015). Sömürünün Ulaşım Aygıtları: Bağdat Demiryolu Özelinde Alman Emperyalizmi. Mukaddime, 6(2), 263-282.
3. Arı, K. (2023). Büyük Mübadele. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
4. Atilla, A. N. (2014). İzmir Demiryolları. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayını.
5. Aygüneş, F. M. (2024). Vali Kazım Dirik Dönemi İzmir’de İmar Faaliyetleri (1926-1935) (Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
6. Baran, H. & Atay, Ç. (2010). İzmir Alsancak Limanı’nın Etki Alanı ve İzmir Kentinin Ekonomik Yapısı ile Bağı. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 2(2), 67-81.
7. Cumhuriyet gazetesi
8. Demirtürk, S. & Kaya, M. (2013). 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nda İzmir’de Kaçakçılık, Yankesicilik, Gasp, Hırsızlık Faaliyetleri ve Kökenleri. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 2(6), 163-181.

9. Durgun, B. (2012). Erken Cumhuriyet Döneminde İzmir Ekonomisi 1923-1938. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayını.
10. Emrence, C. (2006). 90 Günlük Muhalefet: Serbest Cumhuriyet Fırkası. İstanbul: İletişim Yayınları.
11. Gözcü, A. (2013). 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve Türkiye. İstanbul: Libra Kitapçılık ve Yayıncılık.
12. Işık, N. & Duman, E. (2012). Reel ve Finansal Göstergeler Açısından 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve 2008 Küresel Krizi: Karşılaştırmalı Bir Analiz. Manisa Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 19(2), 239-260.
13. Hizmet gazetesi
14. Karabulut, U. (2005). Cumhuriyetin İlk Yıllarında İzmir Limanı ve Limanın Bölge Üzerindeki Etkileri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4(11), 127-144.
15. Kurmuş, O. (2021). Emperyalizmin Türkiye’ye Girişi. İstanbul: Yordam Kitap.
16. Kurt, S. (2012). İzmir’de Kamusal Hizmetler 1850-1950. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayını.
17. Kütükoğlu, M. (2000). İzmir Tarihinden Kesitler. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayını.
18. Néré, J. (1980). 1929 Krizi (Çev. V. Toprak). Ankara: Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayınları.
19. Oran, T. (2009). 1929 Ekonomik Krizinin İstanbul, İzmir ve Ankara Üzerindeki Etkileri (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
20. Pamuk, Ş. (2017). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
21. Resmî Gazete
22. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA).
23. T.C. İzmir Vilayeti İstatistik Müdürlüğü, (1936). İstatistik Yıllığı 1933-1934. İzmir: Meşher Basımevi.
24. T.C. Başbakanlık İstatistik Umum Müdürlüğü (1940). İstatistik Yıllığı 1939-1940. Ankara.
25. Tekeli, İ. & İlkin, S. (1977). 1929 Dünya Buhranında Türkiye’nin İktisadi Politika Arayışları. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları.
26. Tezel, Y. S. (2015). Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923-1950). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
27. Varlık, B. (1981). Ahmet Hamdi Başar’da Buğday Meselesi. Ekonomik Yaklaşım Dergisi, 2(6), 85-105.
28. Yeni Asır gazetesi
29. Yılmaz, F. (2008a). İzmir Ticaret Odası İdare Heyeti Defterleri I-II (1926-1930). İzmir: İzmir Ticaret Odası Kültür, Sanat ve Tarih Yayınları.
30. Yılmaz, F. (2008b). İzmir Ticaret Odası Meclis Karar Defterleri I-II (1926-1930). İzmir: İzmir Ticaret Odası Kültür, Sanat ve Tarih Yayınları.
31. Yılmaz, F. (2008c). İzmir Ticaret Odası Meclis Zabıt Defterleri I-II (1926-1930). İzmir: İzmir Ticaret Odası Kültür, Sanat ve Tarih Yayınları.
32. United Nations Statistics Division (1962). International Trade Statistics 1900-1960.