Mommies, Grannies and Aunts at Home: Old Female Figures’ Relationship with Sacred in the Early Republican Era Turkish Novels

Abstract

This study examines the relationship between second and third generation female figures, who do not usually play dominant roles in the novels published between 1920 and 1950, and the relationship with the sacred sphere.This examination is carried out in the context of the secularization theses of “religious decline,” “differentiation,” and “privatization,” using selected examples from the novels. Accordingly, the positive or negative characteristics and levels of religiosity of the analyzed novel figures reflect the various contradictions and concerns of the implied authors against the modernization processes. One of the main arguments of this study is that secularization is a dominant trend in the novels examined, and that the sacred is not based on an authentic understanding of religion before secularization in any way. Another argument put forward in this study is that the attitudes of the implied authors towards the analyzed novel figures reveal not only an ideological approach, but also a genuine internal conflict. Thus, general information about the scope, method and aims of the study is given in the “Introduction,” and the representations of religiosity of old women in the novels of this period are analyzed based onthe example of Mademoiselle Noraliya's Seatin the first section. In the second and third sections, the aim is to reach holistic results by dealing with these representations of religiosity with different dimensions. While analyzing the characters, a narratological approach is adopted and the distance and identification relations between the implied authors and the characters of the novels are taken into consideration.

Keywords

• Early Republican era Turkish novels
• secularisation
• public sphere
• private sphere
• narratology

Evdeki Nineler, Halalar, Teyzeler: Erken Cumhuriyet Dönemi Romanında Yaşlı Kadın Figürlerinin Kutsal ile İlişkisi

Abstract

Bu çalışmada 1920-1950 yılları arasında yayımlanmış romanlar arasından seçilen örnekler üzerinden, romanlarda çoğunlukla başat roller üstlenmeyen ikinci üçüncü nesilden kadın figürlerin kutsalla kurdukları ilişki sekülerleşmenin “gerileme”, “farklılaşma” ve “hususileşme” tezleri bağlamında irdelenmektedir. Buna göre analiz edilen roman figürlerinin olumlu ya da olumsuz nitelikler taşımaları ve dindarlık düzeyleri, zımni yazarların da modernleşme süreçleri karşısındaki çeşitli çelişki ve endişelerini yansıtmaktadır. Çalışmanın temel argümanlarından biri incelenen romanlarda sekülerleşmenin başat bir akım olduğu, kutsalın hiçbir biçimiyle sekülerleşme öncesi otantik din anlayışına dayanmadığıdır. Çalışmada ileri sürülen bir başka argüman ise zımni yazarların analiz edilen roman figürlerine dair tutumlarının salt ideolojik bir yaklaşımı değil aynı zamanda sahici bir iç çatışmayı da açığa çıkardığı yönündedir. Buna göre “Giriş”te çalışmanın kapsam, yöntem ve amaçlarına dair genel bilgiler verilmiş, ilk alt başlıkta Matmazel Noraliya’nın Koltuğu örneğinden hareketle bu dönem romanlarında görülen yaşlı kadınların dindarlık temsilleri analiz edilmiştir. İkinci ve üçüncü alt başlıklarda ise bu dindarlık temsilleri farklı boyutlarıyla ele alınarak bütüncül sonuçlara ulaşmak hedeflenmiştir. Karakterler analiz edilirken özellikle anlatı bilimsel bir yaklaşım benimsenerek zımni yazarların roman kişileriyle aralarındaki mesafe ve özdeşleşme ilişkileri göz önünde bulundurulmuştur.

Keywords

• Erken cumhuriyet dönemi romanı
• sekülarizm
• kamusal alan
• özel alan
• anlatı bilim

References

1. Adıvar, Halide Edib. Sinekli Bakkal. İstanbul: Can Yayınları, 2010.
2. Adıvar, Halide Edib. Zeyno’nun Oğlu. İstanbul: Can Yayınları, 2010.
3. Adıvar, Halide Edib. Ateşten Gömlek. İstanbul: Can Yayınları, 2012.
4. Agamben, Giorgio. Kutsal İnsan. Çeviren İsmail Türkmen. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2020.
5. Aksakal, Hasan. Türk Politik Kültüründe Romantizm. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
6. Arendt, Hannah. İnsanlık Durumu. Çeviren Bahadır Sina Şener. İstanbul: İletişim Yayınları, 2016.
7. Asad, Talal. Sekülerliğin Biçimleri: Hıristiyanlık, İslamiyet ve Modernlik. Çeviren Ferit Burak Aydar. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
8. Bell, Daniel. “Kutsalın Dönüşü.” Laik ama Kutsal içinde, derleyen Ali Köse, 57-70. İstanbul: Etkileşim Yayınları, 2006.

9. Booth, C. Wayne. Kurmacanın Retoriği. Çeviren Bülent O. Doğan. İstanbul: Metis Yayınları, 2012.
10. Calhoun, Craig. “Sekülerizm, Vatandaşlık ve Kamusal Alan.” Laikliği Yeniden Düşünmek içinde, derleyenler Craig Calhoun, Mark Juergensmeyer ve Jonathan VanAntwerpen, 115-139. Ankara: Nika Yayınevi, 2017.
11. Casanova, José. Modern Dünyada Kamusal Dinler. Çeviren Mehmet Murat Şahin. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları, 2014.
12. Davison, Andrew. Türkiye’de Sekülarizm ve Modernlik. Çeviren Tuncay Birkan. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
13. Enginün, İnci. Halide Edib Adıvar’ın Eserlerinde Doğu Batı Meselesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1978.
14. Esendal, Memduh Şevket. Ayaşlı ile Kiracıları. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1988.
15. Gökçek, Fazıl. Bir Tartışmanın Hikâyesi: Dekadanlar. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2007.
16. Göle, Nilüfer. Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
17. Göle, Nilüfer. Seküler ve Dinsel: Aşınan Sınırlar. İstanbul: Metis Yayınları, 2012.
18. Güntekin, Reşat Nuri. Kızılcık Dalları. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, Tarihsiz.
19. Güntekin, Reşat Nuri. Eski Hastalık. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 1976.
20. Güntekin, Reşat Nuri. Miskinler Tekkesi. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2013.
21. Gürbilek, Nurdan. “Çocuk Ülke Edebiyatı.” Kör Ayna Kayıp Şark içinde, 169-194. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
22. Gürpınar, Hüseyin Rahmi. Cehennemlik (Orijinal Metin). İstanbul: Everest Yayınları, 2010.
23. Gürpınar, Hüseyin Rahmi. Dirilen İskelet (Orijinal Metin). İstanbul: Everest Yayınları, 2010.
24. Hisar, Abdülhak Şinasi. Ali Nizami Beyin Alafrangalığı ve Şeyhliği. İstanbul: Hilmi Kitabevi, 1952.
25. Hisar, Abdülhak Şinasi. Fahim Bey ve Biz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2005.
26. Jameson, Fredric. “Çokuluslu Kapitalizm Çağında Üçüncü Dünya Edebiyatı.” Modernizm İdeolojisi içinde, çevirenler Kemal Atakan ve Tuncay Birkan, 365-397. İstanbul: Metis Yayınları, 2008.
27. Karaosmanoğlu, Yakup Kadri. Yaban. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1960.
28. Mardin, Şerif. “Tanzimat’tan Sonra Aşırı Batılılaşma.” Türk Modernleşmesi Makaleler 4, derleyenler Mümtaz’er Türköne, Tuncay Önder, 21-79. İstanbul: İletişim Yayınları, 2007.
29. Moran, Berna. Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış I. İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.
30. Ocak, Ahmet Yaşar. Türkler, Türkiye ve İslâm-Yaklaşım, Yöntem ve Yorum Denemeleri. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.
31. Ostwalt, Conrad. “Seküler Çan Kuleleri.” Laik Ama Kutsal içinde, derleyen Ali Köse, 35-55. İstanbul: Etkileşim Yayınları, 2006.
32. Parla, Jale. Babalar ve Oğullar: Tanzimat Romanının Epistemolojik Temelleri. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008.
33. Parla, Jale. Türk Romanında Yazar ve Başkalaşım. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
34. Sabahattin Ali. Kuyucaklı Yusuf. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2005.
35. Safa, Peyami. Matmazel Noraliya’nın Koltuğu. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2004.
36. Shayegan, Daryush. Yaralı Bilinç: Geleneksel Toplumlarda Kültürel Şizofreni. Çeviren Haldun Bayrı. İstanbul: Metis Yayınları, 2012.
37. Taylor, Charles. Seküler Çağ. Çeviren Dost Körpe. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
38. Taylor, Charles. “Batı Sekülerliği.” Laikliği Yeniden Düşünmek, derleyenler Craig Calhoun, Jonathan VanAntwerpen ve Mark Juergensmeyer, 51-83. Ankara: Nika Yayınevi, 2017.
39. Tesal, Ö. Dürrü. Bir Kış Gecesi Sohbeti ve Ruhlarla Hasbıhâl. İstanbul: Kendi Yayını, 1954.
40. Tura, Saffet Murat. Şeyh ve Arzu. İstanbul: Metis Yayınları, 2002.
41. Türkeş, A. Ömer. “Muhafazakâr Romanlarda Muhafaza Edilen Neydi?” Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce: Muhafazakârlık içinde, hazırlayanlar Tanıl Bora ve Murat Gültekingil, 590-603. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.
42. Watt, Ian. Romanın Yükselişi. Çeviren Ferit Burak Aydar. İstanbul: Metis Yayınları, 2007.
43. Weber, Max. “Meslek Olarak Bilim.” Sosyoloji Yazıları içinde, çeviren Taka Varla, 200-236. İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.