Research Article

Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi

Number: 11 October 28, 2026
TR EN

Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi

Abstract

Arapça ilmü’l-firâset, Osmanlıca ilm-i kıyâfet adlarıyla bilinen öğreti, insanın dış görünüşünden iç dünyası ve karakteri hakkında çıkarım yapmak iddiasında olan bir sözde-bilimdir. Kökeni en azından Eski Yunan’a dayanmakla beraber Araplar tarafından benimsenerek dönüştürülmüş, başta Fahrüddîn Râzî olmak üzere bazı Müslüman âlimlerin elinde sistemleştirilmiştir. Osmanlı döneminde ise konuya dair gerek mensur gerek manzum birçok “kıyâfet-nâme” yazılmış, bu suretle bir edebî tür geliştirilmiştir. Bu makalede kıyâfet ilmi, bedenin yazılan ve okunan bir yüzey olarak kavramsallaştırılması bağlamında ele alınmakta; antropolojik, felsefî ve dinî kaynaklardan hareketle bedenin yalnızca biyolojik bir varlık olmadığı, toplumsal olarak inşa edilen ve anlamlarla donatılan bir ürün olarak görülmesi gerektiği savunulmaktadır. Marcel Mauss, Michel de Certeau, Mary Douglas ve Barbara Gross gibi düşünürlerden yararlanılarak bu inşa sürecinde bedenin toplumsal normlar, yasalar ve temsiller aracılığıyla şekillendiği, yani yazılı bir metin teşkil edegeldiği belirtilirken, kıyâfet ilminin bu metni okuyup yorumlamaktan ibaret olduğu önerilmektedir. Yani kıyâfet ilmi temelde insanların fiziksel özelliklerinin imleyen, karakter özelliklerinin ise imlenen işlevi gördüğü göstergebilimsel bir pratik olarak anlaşılabilir. Osmanlı kıyâfet-nâmeleri bu anlayışı “işaret,” “delil,” “alâmet” gibi kelimelerin sıklıkla yenilenmesi suretiyle güçlendirir; böylece dış görünüşün, içsel hakikatleri imâ eden kodlanmış bir yüzey olduğu vurgulanır.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma herhangi bir mali destek alınmadan gerçekleştirilmiştir.

Thanks

Bu makalenin yazılmasında görüşlerinden yararlandığım başta Nathalie Clayer, Alexandre Papas ve Marc Toutant olmak üzere Amila Buturović, Jean-Charles Coulon, Özgen Felek, Servet Gündoğdu, A. Nilüfer İsvan, Pierre Lory, Marinos Sariyannis ve Zeynep Tek’e minnettarım. Metinde bulunacağına kuşku olmayan mebzul hatanın sorumluluğunu paylaşmadıklarını özellikle belirtmek isterim.

References

  1. Althusser, Louis. “Sur la dialectique matérialiste (De l’inégalité des origines).” Pour Marx içinde, 161–224. François Maspero, 1975.
  2. Arık, Şahmurat. “Ahmet Midhat Efendi’nin Romanlarında Kıyafet İlminin Tesirleri.” İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 30 (2003): 43–60.
  3. Atallah, Fouad ve Yves Guillermou. “L’homme et sa douleur: Dimension anthropologique et sociale.” Annales Françaises d’Anesthésie et de Réanimation 23, no. 7 (2004): 722–29.
  4. Atlı, Ferda. “Aşk-ı Memnu Roman Kişilerinde Beden-Ruh İlişkisi: Anasır-ı Erbaa’dan Freud’a.” Turkish Studies 12, no. 15 (2017): 81–134.
  5. Atlı, Ferda. “Halit Ziya Uşaklıgil’in Ferhunde Kalfa Hikâyesinde Beden Yapısı ile Kişilik Özellikleri Münasebeti.” Turkish Studies 9, no. 3 (2014): 145–67.
  6. Avcı, Senanur ve Nuriye Kayar, haz. Bedenin Anlamı ve Sınırları. İlem Kitaplığı / Nobel Yayıncılık, 2015.
  7. Bashir, Shahzad. Fazlallah Astarabadi and the Hurufis. Oneworld Publications, 2005.
  8. Bashir, Shahzad. Sufi Bodies: Religion and Society in Medieval Islam. Columbia University Press, 2011.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

World Languages, Literature and Culture (Other), Literary Studies (Other), Turkish Folk Literature, Classical Turkish Literature

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 28, 2026

Submission Date

June 30, 2026

Acceptance Date

October 8, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 11

APA
Schick, I. C. (2026). Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 11, 1-42. https://doi.org/10.64957/nesir.2065263
AMA
1.Schick IC. Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;(11):1-42. doi:10.64957/nesir.2065263
Chicago
Schick, Irvin Cemil. 2026. “Yazılan Ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi”. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, nos. 11: 1-42. https://doi.org/10.64957/nesir.2065263.
EndNote
Schick IC (October 1, 2026) Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi 11 1–42.
IEEE
[1]I. C. Schick, “Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi”, Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, no. 11, pp. 1–42, Oct. 2026, doi: 10.64957/nesir.2065263.
ISNAD
Schick, Irvin Cemil. “Yazılan Ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi”. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi. 11 (October 1, 2026): 1-42. https://doi.org/10.64957/nesir.2065263.
JAMA
1.Schick IC. Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;:1–42.
MLA
Schick, Irvin Cemil. “Yazılan Ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi”. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, no. 11, Oct. 2026, pp. 1-42, doi:10.64957/nesir.2065263.
Vancouver
1.Irvin Cemil Schick. Yazılan ve Okunan Beden: Osmanlı Kültüründe Kıyâfet İlmi. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi. 2026 Oct. 1;(11):1-42. doi:10.64957/nesir.2065263

Authors retain copyright of the works they submit to Nesir: Journal of Literary Studies, while agreeing to distribute their work under the terms of the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0). Under this license, others may share, reproduce, distribute, and reuse the work, provided that appropriate credit is given to the author(s), the title of the work, and the name of the journal. Nesir holds only the first publishing rights; all copyright remains with the author(s).


Home | Aim & Scope | Boards | Guidelines | Ethics | Peer Review | Price Policy | Indexes | Archive | CfP | Contact

Published by the Association for Thought and Literary Studies↗ (Samsun, Türkiye)
Journal contact: editor@nesirdergisi.com | Publisher contact: info@dedad.org