Research Article

Orta Bizans Dönemi'nde Başkent Konstantinopolis'ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği

Volume: 3 Number: 1 June 25, 2020
  • İlkgül Zenbilci *
TR EN

Orta Bizans Dönemi'nde Başkent Konstantinopolis'ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği

Abstract

Thessaloniki (Selanik), Byzantium ile batı arasındaki bağlantıyı sağlayan iki ana karayolundan birinin üzerinde, jeopolitik açıdan önemli bir konumda bulunuyordu. Kent, başkent Konstantinopolis'ten sonra, Bizans İmparatorluğunun "symvasilevousa" olarak adlandırılan en önemli ikinci kentiydi. Bizans döneminde kentte, çoğu Konstantinopolis'in (İstanbul) metropolitan yapılarının plan şeması ve dış tasarım özelliklerini yansıtan, özellikle yapı malzemesi olarak tuğlanın ağırlıklı olarak kullanıldığı kiliseler inşa edilmişti. Günümüzde bu yapılardan erken evreye ait beş yapı, karanlık dönemden ve Orta Bizans Döneminden birer yapı, geç dönemden ise sekiz yapı olmak üzere, toplam on beş tanesi ulaşmıştır. Bu yapılardan en önemlisi, kentin uzun süre katholikon'u da olan, Hagia Sophia Kilisesi'dir. Bu çalışma Bizans İmparatorluğu'nun başkenti Konstantinopolis'in mimari anlayışının taşra yapılarına aktarımı bağlamında Thessaloniki'deki Panagia ton Khalkeon Kilisesi'nin mimari özelliklerine odaklanmaktadır. Panagia ton Khalkeon Kilisesi imparatorluğun ikinci önemli kentinde Orta Bizans Dönemine (843-1204), bir başka söylemle 'Makedonyalı Rönesansı' olarak adlandırılan döneme ait tek ve en önemli yapıdır. Kilise, biri batı girişindeki mermer lentonun ön yüzünde, diğeri ise naostaki bir beşik tonozun kemeri üzerinde yer alan iki kitabeye göre, Thessaloniki, Bulgaria ve Longobardia katepano'su, epi tou koitonos ve protospatharios unvanlı Khristophoros, eşi Maria ve çocukları Nikephoros, Anna ve Katakali tarafından finanse edilerek 1028'de inşa edilmiş ve Meryem'e adanmıştır. Yapı, Bizans dönemi kent surlarının içinde, MS geç 2.-erken 3. yüzyıl dolaylarında şekillenmiş Roma agora'sının batısında, Bizans dönemi kentinin aşağı kesimindeki merkezî bir noktada bulunmaktaydı. Kilisenin Bizans dönemindeki adı bilinmemekle birlikte, Panagia ton Khalkeon (Bakırcıların Meryem'i) adının kilisenin etrafındaki bakır zanaat atölyeleri ile ilişkili olarak Türkçe bir söylemle 'Kazancılar' ya da 'Bakırcılar'dan kaynaklandığı düşünülmektedir. Dahası, yapı muhtemelen Konstantinopolis'teki Panagia ton Khalkoprateia Kilisesi gibi, aynı adla anılmıştı. Panagia ton Khalkeon Kilisesi plan şeması açısından kubbeli-kapalı Yunan haçı planlı bir örnektir. Yapının çekirdek planının şematik olarak benzerlerinin çoğu Orta Bizans Dönemine ait yapılardır. Yapının dış görünüşü, pilasterler, nişler, kemerli pencereler, pencereleri çevreleyen kademeli kemerler, çokgen ve yüksek kubbe kasnakları, testere dişi frizleri, Orta Bizans Dönemi yapılarının tuğla ağırlıklı tipik dış cephe özelliklerini yansıtır.

Keywords

References

  1. Referans 1 Almaç, U. (2011). Zeyrek Camii (Pantokrator Kilisesi) Kuzey Bölüm Strüktür Analizi ve Sağlamlaştırma Önerileri. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı (yayımlanmamış doktora tezi), İstanbul.
  2. Referans 2 Baldwin, B. (çev.) (1984). Timarion, Translated with Introduction and Commentary. Detroit: Wayne State University Press.
  3. Referans 3 Barker, J. (2003). Late Byzantine Thessalonike: A Second City's Challenges and Responses. Dumbarton Oaks Papers, 57, 5-33.
  4. Referans 4 Bouras, C. (1974). Houses and settlements in Byzantine Greece. Ekistics, 38(228), 336-344.
  5. Referans 5 Bouras, C. (1998-1999). Middle Byzantine Cruciform Churches on the Greek Islands, Zograf 27, 7-16.
  6. Referans 6 Bouras, C. (2018). The Architecture of Hosios Loukas Monastery. Atina: Melissa Publishing House.
  7. Referans 7 Bréhier, L. (1919). Les Monuments Chrétiens de Salonique. Revue Archéologique, Cinquième Série, T. 9 (Mai-Juin), 1-36.
  8. Referans 8 Brown, A. R. (1999). Middle Byzantine Thessaloniki: Art, Architecture, and History of the Ninth through Twelfth Century. Princeton Üniversitesi (yayımlanmamış lisans tezi), Princeton, New Jersey.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

İlkgül Zenbilci * This is me
0000-0001-8106-656X
Türkiye

Publication Date

June 25, 2020

Submission Date

May 5, 2020

Acceptance Date

June 23, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 3 Number: 1

APA
Zenbilci, İ. (2020). Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 3(1), 193-215. https://izlik.org/JA75FD34XP
AMA
1.Zenbilci İ. Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği. OAD. 2020;3(1):193-215. https://izlik.org/JA75FD34XP
Chicago
Zenbilci, İlkgül. 2020. “Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 3 (1): 193-215. https://izlik.org/JA75FD34XP.
EndNote
Zenbilci İ (June 1, 2020) Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 3 1 193–215.
IEEE
[1]İ. Zenbilci, “Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği”, OAD, vol. 3, no. 1, pp. 193–215, June 2020, [Online]. Available: https://izlik.org/JA75FD34XP
ISNAD
Zenbilci, İlkgül. “Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi 3/1 (June 1, 2020): 193-215. https://izlik.org/JA75FD34XP.
JAMA
1.Zenbilci İ. Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği. OAD. 2020;3:193–215.
MLA
Zenbilci, İlkgül. “Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği”. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, vol. 3, no. 1, June 2020, pp. 193-15, https://izlik.org/JA75FD34XP.
Vancouver
1.İlkgül Zenbilci. Orta Bizans Dönemi’nde Başkent Konstantinopolis’ten Taşraya Aktarılan Mimari Anlayış: Panagia Ton Khalkeon Kilisesi Örneği. OAD [Internet]. 2020 Jun. 1;3(1):193-215. Available from: https://izlik.org/JA75FD34XP

16263  open-access-logo.png   COPE.jpg  32977


Articles published in Ortaçağ Araştırmaları Dergisi are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0). Ortaçağ Araştırmaları Dergisi provides immediate open-access to its content, reflecting its conviction in advancing global knowledge exchange. The opinions presented in the articles are the sole responsibility of their respective authors and do not present the view or opinions of Ortaçağ Araştırmaları Dergisi. Terms of Use & Privacy Policy