TESCİLLİ YIĞMA YAPILARIN DEPREM HASAR GÖREBİLİRLİK DEĞERLENDİRMESİ: FOÇA ÖRNEĞİ

Assessing the earthquake vulnerability of registered buildings in urban conservation sites is, essential for identifying earthquake risks, ensuring the sustainability of cultural heritage, and enhancing urban resilience. This study analyzes the relative earthquake vulnerability of registered masonry buildings in Foça using the “Sidewalk Survey Method”, a rapid observational assessment technique recognized as the initial stage of earthquake risk evaluation processes. Conducted in the summer of 2023, the analysis covered buildings in the İsmetpaşa, Fevzipaşa, and Atatürk Neighborhoods, located in the urban conservation area. Building Earthquake Scores were calculated based on the parameters such as apparent building quality, the impact of adjacent buildings (pounding effects), elevation solid-to-void ratios, and irregularities in facade openings. Findings indicate that 156 buildings (75%) exhibit low relative earthquake vulnerability, while 52 (25%) have high relative vulnerability. Their vulnerability was also evaluated in relation to their spatial distribution within the urban fabric. The study identifies registered masonry buildings that require prioritization for in-depth investigation using detailed, analytical methods, including on-site interior evaluations, to enhance earthquake safety.

Kültür mirasının bir parçası olan tescilli yapıların, deprem risklerinin belirlenmesi kapsamında hasar görebilirlik analizlerinin yapılması, tarihi mirasın sürdürebilirliğinin ve kentlerin depreme dirençliliğinin sağlanması açısından çok önemlidir. Bu bağlamda, çalışma kapsamında, İzmir’in Foça ilçesinde kentsel sit alanında bulunan, tescilli yığma yapıların depreme karşı göreceli hasar görebilirlikleri analiz edilmiştir. Bu çalışma, parsel-bazında bir alan çalışması olup, analizler risk değerlendirme süreçlerinin ilk aşaması olarak kabul edilen hızlı tarama yöntemlerinden biri olan, gözleme dayalı “Sokak Taraması Yöntemi”yle gerçekleştirilmiştir. 2023 yazında, Foça ilçesi İsmetpaşa, Fevzipaşa ve Atatürk Mahallelerini kapsayan kentsel sit alanında gerçekleştirilen çalışmada toplam 208 tescilli yığma yapı bu yöntemle analiz edilmiştir. Bina Deprem Puanları hesaplanmış ve yapıların göreceli hasar görebilirlik seviyeleri belirlenmiştir. Analiz kapsamında gözle görünen kalite, bitişik yapılardaki çarpışma etkisi, cephelerdeki dolu-boş oranı, dolu-boş düzeni gibi analiz parametreleri değerlendirilmiştir. Tescilli 259 yapı içerisinden analiz edilen 208 yapının, 156 tanesinin (%75) göreceli riski düşük, 52 tanesinin ise (%25) göreceli riski yüksek olarak tespit edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, yapılar göreceli hasar görebilirlik seviyelerine göre sınıflandırılmış ve kentsel doku içindeki konumlarına bağlı olarak kentsel riskleri değerlendirilmiştir. Öncelikli belirlenen yapıların bina içlerine girilerek, detaylı ve hesaplamalara dayalı mühendislik analizlerinin yapılması önerilmiştir. Bu kapsamda, çalışma, tescilli yığma yapıların deprem güvenliğini artırmak için öncelikli olarak hangi yapıların detaylı incelemeye tabi tutulması gerektiğini belirlemektedir. Sonuç olarak, çalışma, deprem risk azaltımı kapsamında kültürel mirasın risk yönetimi ve korunması konusunda önemli bir veri sağlamaktadır. Ayrıca çalışma kapsamında, yapıların restorasyon süreçlerinde, kültürel mirası koruma stratejileriyle deprem güvenliği önlemlerinin bütünleşik bir şekilde ele alınması gerektiği vurgulanmaktadır.