Dijital Finansallaşma Sürecinde Hanehalkı Geçim Maliyetleri: Fourier ve Toda-Yamamoto Analizlerinden Kanıtlar

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: Özel Sayı, 2224 - 2242, 30.12.2025

Ayşe Ergin Ünal , Ayşe Akboz Caner

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1762770

Öz

Türkiye’de yaşam maliyetinin göstergesi olan geçinme endeksi hızla artmakta iken hanehalkının alternatif ödeme araçlarına olan yönelimi dikkat çekmektedir. Nakitsiz toplum olarak nitelendirilen bu süreçte dijital ödeme araçlarına talep artmış ve harcama davranışlarında değişiklikler gözlemlenmiştir. Bu çalışma geçinme indeksindeki değişimlerin, dijital ödeme araçları kullanımı üzerindeki etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Hanehalkının artan geçim yükü ile beraber dijital araç eğilimlerini belirlemek üzere 2015-03-2025-06 dönemleri arasında Fourier ADL yöntemi kullanılarak geçinme endeksi ve kredi kartı kullanım tutarı, kartlı ödeme endeksi, mobil bankacılık kullanan müşteri sayısı, otomatik vezne makine sayısı arasındaki eşbütünleşme ilişkisi beş farklı modelde incelenmiştir. Analiz bulguları, geçinme endeksindeki olası artışın dijital göstergeler üzerinde pozitif ve anlamlı etkiler yarattığını ortaya koymakta olup bu sonuç geçinme endeksinin nakitsiz toplum üzerinde belirleyici rolünü destekler niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Geçinme Endeksi , Fourier ADL , Dijital Ödeme Araçları.

Household Living Costs in the Process of Digital Financialization: Evidence from Fourier and Toda-Yamamoto Analyses

Öz

This study investigates how Türkiye’s rising cost of living index influences the use of digital payment tools, reflecting the move toward a cashless society. Covering the period from March 2015 to March 2025, it explores the relationships between the cost of living index and credit card usage, the card payment index, the number of mobile banking users, and the number of ATMs through the Fourier ADL method across five models. The results show that increases in the cost of living index significantly and positively impact digital payment indicators. Findings indicate that rising living expenses not only increase households’ economic burden but also speed up the adoption of digital financial tools, highlighting a strong connection between economic pressure and cashless payment uptake in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

Cost of Living Index , Fourier ADL , Digital Payment Instruments.

Kaynakça

• Adriana, D. (2014). Revisiting the relationship between unemployment rates and shadow economy: A Toda–Yamamoto approach for the case of Romania. Procedia Economics and Finance, 10, 227–236.
• Ay, İ. C., & Daşdemir, E. (2022). Serbest bankacılık teorisi örneği olarak kripto para piyasaları. Öneri Dergisi, 17(57), 1–20.
• Aytekin, A., & Yücel, Y. B. (2017). Yeni ödeme teknolojilerinin iş hayatına etkileri. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(12), 11–33.
• Banerjee, P., Arčabić, V., & Lee, H. (2017). Fourier ADL co-integration test to approximate smooth breaks with new evidence from the crude oil market. Economic Modelling, 67, 114–124.
• Ben Romdhane, Y., Kammoun, S., & Loukil, S. (2024). The impact of fintech on inflation and unemployment: The case of Asia. Arab Gulf Journal of Scientific Research, 42(1), 161–181.
• Bankalararası Kart Merkezi. (2024). Yerli kredi kartlarının yurt içi ve yurt dışı bireysel/ticari kullanımı. https://bkm.com.tr/yerlikartlarin-yurt-ici-ve-yurt-disi-bireyselticari-kullanimi/
• Bankalararası Kart Merkezi. (2025). 2025 yılı Ağustos ayı basın bülteni. https://bkm.com.tr/wp-content/uploads/2025/09/BKM-Agustos-2025-Basin-Bulteni.pdf
• Ekşioğlu, E. (2025). Türkiye’de kredi kartına dayalı ödemeler ve ihtiyaç kredisi faizinin enflasyona etkisi üzerine bir uygulama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1).
• Enders, W., & Lee, J. (2012). The flexible Fourier form and Dickey–Fuller type unit root tests. Economics Letters, 117(1), 196–199.
• Göv, A., & Salihoglu, E. (2020). Türkiye’de ekonomik göstergeler ve para arzının bireysel kredi kartı kullanımına etkileri. The Journal of International Scientific Researches, 5(1), 50–63.
• Jiang, S., Qiu, S., & Zhou, H. (2021). Will digital financial development affect the effectiveness of monetary policy in emerging market countries? Economic Research–Ekonomska Istraživanja, 1–36.
• Kahveci, E., & Wolfs, B. (2018). Digital banking impact on Turkish deposit banks performance. Banks and Bank Systems, 13(3), 48–57.
• Keskin, Ö. (2025). Geçinme Endeksi ile kişi başına ortalama bireysel kredi kartı riski arasındaki nedenselliğin analizi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 188–200.
• Ma, Y., Wu, X., & Shui, J. (2023). The impact of the digital economy on the cost of living of the population: Evidence from 160 cities in China. Cogent Economics & Finance, 11(2), 2246007.
• Mike, F., & Alper, A. E. (2020). Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için işsizlik histerisinin incelenmesi: Fourier ADF test bulguları. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 1–14.
• Müldür, G. T. (2019). Geleneksel ve davranışsal finans: Tarihsel ve kavramsal çerçeve. Artıbilim Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 37–45.
• Naimoğlu, M., Sahabi, A. M., & Özbek, S. (2022). Macaristan ekonomisinde enerji verimliliğini etkileyen faktörlerin Fourier ADL eşbütünleşme yaklaşımıyla belirlenmesi. Sosyoekonomi, 30(53), 487–507.
• Oluç, İ., & Gövdere, B. (2024). Türkiye’de hanehalkı tüketim harcamalarının analizi. Social Sciences Studies Journal, 6(54), 166–176.
• Özbek, S., & Naimoğlu, M. (2022). Çevre kalitesi–ekonomik karmaşıklık ilişkisi: Türkiye ekonomisi üzerine Fourier eşbütünleşme analizi. İstanbul İktisat Dergisi, 72(1), 407–431.
• Öztürk, S., & Pehlivan, Ö. S. (2020). Türkiye’de demokrasi ve doğrudan yabancı sermaye yatırımları ilişkisi: Toda–Yamamoto nedensellik analizi (1974–2018). Balkan Journal of Social Sciences, 9(17), 113–118.
• Phillips, P. C., & Hansen, B. E. (1990). Statistical inference in instrumental variables regression with I(1) processes. The Review of Economic Studies, 57(1), 99–125.
• Reddy, Y. V. (2002). Report of the working group on electronic money. Reserve Bank of India.
• Safdar, S., & Khan, A. (2013). Financial innovation and monetary policy transmission mechanism in Pakistan. International Journal of Development and Sustainability, 2(1), 390–397.
• Sönmezler, G., Gündüz, İ. O., & Torun, M. (2019). Türkiye’de kredi kartı harcamaları ile tüketici güven endeksi ve enflasyon arasındaki ilişki üzerine ampirik bir çalışma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(1), 17–29.
• Toraman, Y. (2022). Dijital Türk lirasının (DTL) kullanım kabulü: Teknoloji kabul modeli (TKM) ve planlı davranış teorisi (PDT) çerçevesinde incelenmesi. Sosyoekonomi, 30(54), 357–376.
• Tunay, K. B. (2023). Türkiye’de kredi kartı harcamalarının belirleyicileri ve enflasyon beklentilerinin bu harcamalar üzerindeki etkileri. Journal of Banking and Financial Research, 10(2), 100–122.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve geçinme endeksi raporu. TÜİK Yayınları.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Hanehalkı tüketim harcaması, 2023 [Basın bülteni]. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2023-53801