Dijital Oyun Bağımlılığı Bağlamında Öğrencilerin Akademik Motivasyonu ve Öğrenme Sorumluluğuna İlişkin Öğretmen Görüşleri

Abstract

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin dijital oyun bağımlılığının öğrencilerin akademik motivasyonları ve öğrenme sorumlulukları üzerindeki etkilerine ilişkin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma kapsamında yapılan bu çalışmanın çalışma grubu amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. Çalışmanın katılımcılarını, 2024-2025 eğitim öğretim yılında görev yapan 25 öğretmen oluşturmaktadır. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışmasının kullanıldığı araştırmada, veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, dijital oyun bağımlılığı öğrencilerin akademik motivasyonunu düşürmekte, dikkat dağınıklığına yol açmakta ve ders dışı etkinliklere yönelimlerini artırmaktadır. Öğrencilerin dijital oyun oynadıkları zamanlarda ödev ve ders sorumluluklarını erteledikleri, derse karşı ilgisizlik gösterdikleri belirlenmiştir. Ayrıca dijital oyunların, öğrencilerin sosyal-duygusal gelişimini olumsuz etkilediği, iletişim becerilerinde zayıflamalara ve saldırgan davranışlarda artışa neden olduğu saptanmıştır. Öğretmenler, bu olumsuz etkileri azaltmak amacıyla öğrencileri sportif ve sosyal etkinliklere yönlendirdiklerini ve rehberlik hizmetlerini artırdıklarını ifade etmiştir. Sonuç olarak, dijital oyun bağımlılığı öğrencilerin hem akademik başarılarını hem de sosyal becerilerini olumsuz etkilemektedir. Bu doğrultuda, öğrencilere yönelik dijital farkındalık çalışmaları yapılmalı, aile-okul iş birliği artırılmalı ve dijital oyun kullanımını dengeleyici stratejiler geliştirilmelidir.

Keywords

• Dijital oyun bağımlılığı
• öğrenme sorumluluğu
• akademik motivasyon
• öğretmen.

Teacher Opinions on Students' Academic Motivation and Learning Responsibility in the Context of Digital Game Addiction

Abstract

The aim of this study is to examine teachers’ views on how digital game addiction affects students’ academic motivation and sense of learning responsibility. The study was conducted using a qualitative design and employed criterion sampling—a form of purposive sampling—to select the study group. The participants consisted of 25 teachers during the 2024–2025 academic year. Using a case study design, data were collected through a semi-structured interview form and analyzed by means of content analysis. Findings revealed that digital game addiction lowered students’ academic motivation, led to distraction, and increased their tendency to engage in out-of-class activities. It was observed that while playing digital games, students postpone homework and course responsibilities and show disinterest in lessons. In addition, digital games negatively affected students’ social–emotional development, weakening communication skills and contributing to more aggressive behavior. Teachers reported that to reduce these adverse effects, they directed students toward sports and social activities and strengthen guidance and counselling services. In conclusion, digital game addiction has detrimental effects on both students’ academic achievement and their social skills. Therefore, it is recommended that digital awareness programs be organized for students, school–family cooperation be strengthened, and strategies be developed to help balance digital game use.

Keywords

• Digital game addiction
• learning responsibility
• academic motivation
• teacher

References

1. Aksel, N. (2018). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ile öz denetim ve sosyal eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ordu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. AMATEM. (2008). Bilgisayar ve İnternet. Ankara.
3. Anderson, C. A., ve Dill, E.K. (2000). Video games and aggressive thoughts, feelings and behavior in the laboratory and in life. Journal of Personality and Social Psychology, 78(4), 772-790.
4. Bayır, İ, (2023). Z kuşağının dijital oyun bağımlılığı ve fiziksel aktiviteye katılım düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisanüstü Eğitim Enstitüsü.
5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (28. Baskı). Pegem Akademi.
6. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications
7. Evcin, S. (2010). Bilgisayar oyunlarının ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin saldırganlık eğilimine etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Gökçearslan, Ş., ve Durakoğlu, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinin bilgisayar oyunu bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(14), 419-435.

9. Griffiths M. D., ve Davies, M. N. O. (2005). Videogame addiction: Does ıt exist? handbook of computer game studies. J. Goldstein, J. Raessens (Eds). MIT Press.
10. Hazar, Z. (2016). Fiziksel hareketlilik içeren oyunların 11-14 yaş grubu ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığına etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
11. Huizinga, J. (2015). Homo ludens: Oyunun toplumsal işlevi üzerine bir deneme (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
12. Miles, M, B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook (2nd ed). Sage.
13. Orhan, F. G., ve Kuloğlu, A. (2025, April). The relationship between secondary school students' digital game addictions and their responsibilities toward learning. In 2025 13th International Symposium on Digital Forensics and Security (ISDFS) (pp. 1-5). IEEE.
14. Orhan, F. G. (2025). Bilişsel Davranışçı Terapi temelli psikoeğitim programının sekizinci sınıf öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları, akademik motivasyonları ve öğrenme sorumluluklarına etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
15. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
16. Przybylski, A. K., ve Weinstein, N. (2019). Investigating the motivational and psychosocial dynamics of dysregulated gaming: Evidence from a preregistered cohort study. Clinical Psychological Science, 7(6), 1257-1265.
17. Sayın-Demirhan, M. E. (2016). Dijital oyunların bilişsel yeteneklere etkileri: faktör referanslı bilişsel test kiti ile oyuncu ve oyuncu olmayan grupların karşılaştırılması (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Şen, İ. (2023). Lise öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı: Kırıkkale lise öğrencileri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Yalçın-Irmak, A., ve Erdoğan, S. (2016). Ergen ve genç erişkinlerde dijital oyun bağımlılığı. Türk Psikiyatri Dergisi, 27(2), 128-137.
20. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.
21. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
22. Yiğit, N., ve Mercan-Uzun, E. (2022). Erken çocukluk dönemindeki çocukların dijital oyun oynama alışkanlıklarına ilişkin öğretmen görüşleri. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 5(1), 1-15.
23. Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). SAGE Publications.
24. Young, K. (2009). Understanding online gaming addiction and treatment issues for adolescents. American Journal of Family Therapy, 37(5), 355-372.