Research Article

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı

Volume: 9 Number: 2 March 16, 2026
EN TR

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı

Abstract

Yapay zekâ küresel boyutta ülkelerin yenilikçilik kapasitelerini, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma yetkinliklerini destekleyen stratejik bir unsurdur. Yapay zekânın gelişmesiyle birlikte küresel politikaların izlenmesi daha önemli hale gelmektedir. Bu doğrultuda, ülkeler yapay zekâ ile ilişkili fırsatları ve tehditleri farkında olarak mevcut politikalarını değiştirmeli, yapay zekâ kapasitelerini izlemeli ve performanslarını iyileştirici önlemler almalıdır. Yapay zekâ kapasite performanslarının takip edilebilmesi için subjektif değerlendirmelere dayanan endeksler bulunmaktadır. Ancak sıralamaların güvenilirliği ve nesnelliğini sağlayabilmek adına objektif ağırlıklandırma yöntemleri kullanılarak değerlendirmenin yapılması gerekmektedir. Bu motivasyonla çalışmada üst-orta gelir grubunda yer alan ve ulusal yapay zekâ stratejisine sahip ülkelerin yapay zekâ kapasitelerini nesnel ve karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, Global AI Index verileri kullanılarak yapay zekâ kapasitesini belirleyen faktörlerin önem dereceleri D-CRITIC yöntemiyle ortaya konmuş, ülkelerin performansları da SPOTIS yaklaşımıyla sıralanmıştır. Ayrıca farklı ağırlıklandırma senaryoları altında yapılan duyarlılık analizleriyle sıralamaların duyarlılığı test edilmiş, elde edilen sonuçların sağlamlığı incelenmiştir. D-CRITIC ve SPOTIS ile elde edilen sıralamaların diğer yöntemlerle tutarlılığı da karşılaştırmalı analiz ile ölçülmüştür. Sonuçlar, yapay zekâ kapasitesini belirlemede en kritik boyutun işletim ortamı olduğunu göstermiştir. Ülkeler arası performanslarda ise Çin, Türkiye ve Arjantin’in üst-orta gelir grubunda en yüksek yapay zekâ kapasitesine sahip ülkeler olduğu ortaya koyulmuştur. Duyarlılık analizi sonucunda ise özellikle üst sıralarda yer alan ülkelerin yapay zekâ kapasite sıralamalarının genel olarak istikrarlı olduğu görülmüştür. Buna karşılık orta ve alt sıralarda yer alan bazı ülkelerin performanslarının kriter ağırlıklarına duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Karşılaştırmalı analiz sonucunda çalışmanın sonuçlarının tutarlı ve diğer yöntemlerle uyumlu olduğu, sıralamaların yöntem seçimine duyarlı olmadığı gösterilmiştir. Elde edilen bulgular, ülkelerin performanslarının sağlamlığını teyit etmekle birlikte, belirli ülkelerin stratejik olarak daha kırılgan bir yapıya sahip olduklarını da ortaya koymuştur.

Keywords

References

  1. Abdel Aziz NM., Mohamed D., Soliman H. A multi-criteria decision-making framework for evaluating emerging digital technologies in supply chain optimization. Neutrosophic Sets and Systems 2025; 87: 379-433.
  2. Adali EA., Öztaş GZ., Öztaş T., Tuş A. Assessment of European cities from a smartness perspective: An integrated grey MCDM approach. Sustainable cities and society 2022; 84, 104021.
  3. Ali W., Khan AZ. Factors influencing readiness for artificial intelligence: a systematic literature review. Data Science and Management 2025; 8(2): 224-236.
  4. Bączkiewicz A., Kizielewicz B., Shekhovtsov A., Yelmikheiev M., Kozlov V., Sałabun W. Comparative analysis of solar panels with determination of local significance levels of criteria using the MCDM methods resistant to the rank reversal phenomenon. Energies 2021; 14: 5727. https://doi.org/10.3390/en14185727
  5. Bui HA., Tran NT., Nguyen DL. Multi-criteria decision making in the powder-mixed electrical discharge machining process based on the CoCoSo, SPOTIS algorithms and the weighting methods. International Journal of Modern Manufacturing Technologies 2023; 15(1): 69-79. https://doi.org/10.54684/ijmmt.2023.15.1.69
  6. Britannica Ansiklopedisi. Artificial intelligence. Encyclopaedia Britannica 2023. https://www.britannica.com/technology/artificial-intelligence. Erişim Tarihi:12.08.2025.
  7. Campello BSC., Pelegrina GD., Pelissari R., Suyama R., Duarte LT. Mitigating subjectivity and bias in AI development indices: a robust approach to redefining country rankings. Expert Systems with Applications 2024; 255: 124803. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.124803
  8. Challoumis C., Eriotis N. The impact of artificial intelligence on the Greek economy. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity 2025; 11(3): 100578. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2025.100578

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Multiple Criteria Decision Making

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 16, 2026

Submission Date

September 11, 2025

Acceptance Date

December 5, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 2

APA
Öztaş, G. Z. (2026). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(2), 1047-1077. https://doi.org/10.47495/okufbed.1782495
AMA
1.Öztaş GZ. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata University Journal of The Institute of Science and Techno. 2026;9(2):1047-1077. doi:10.47495/okufbed.1782495
Chicago
Öztaş, Gülin Zeynep. 2026. “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 (2): 1047-77. https://doi.org/10.47495/okufbed.1782495.
EndNote
Öztaş GZ (March 1, 2026) Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 2 1047–1077.
IEEE
[1]G. Z. Öztaş, “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”, Osmaniye Korkut Ata University Journal of The Institute of Science and Techno, vol. 9, no. 2, pp. 1047–1077, Mar. 2026, doi: 10.47495/okufbed.1782495.
ISNAD
Öztaş, Gülin Zeynep. “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9/2 (March 1, 2026): 1047-1077. https://doi.org/10.47495/okufbed.1782495.
JAMA
1.Öztaş GZ. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata University Journal of The Institute of Science and Techno. 2026;9:1047–1077.
MLA
Öztaş, Gülin Zeynep. “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, vol. 9, no. 2, Mar. 2026, pp. 1047-7, doi:10.47495/okufbed.1782495.
Vancouver
1.Gülin Zeynep Öztaş. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata University Journal of The Institute of Science and Techno. 2026 Mar. 1;9(2):1047-7. doi:10.47495/okufbed.1782495

23487


196541947019414

19433194341943519436 1960219721 197842261021238 23877

*This journal is an international refereed journal 

*Our journal does not charge any article processing fees over publication process.

* This journal is online publishes 5 issues per year (January, March, June, September, December)

*This journal published in Turkish and English as open access. 

19450 This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.