Araştırma Makalesi

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı

Cilt: 9 Sayı: 2 16 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı

Öz

Yapay zekâ küresel boyutta ülkelerin yenilikçilik kapasitelerini, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma yetkinliklerini destekleyen stratejik bir unsurdur. Yapay zekânın gelişmesiyle birlikte küresel politikaların izlenmesi daha önemli hale gelmektedir. Bu doğrultuda, ülkeler yapay zekâ ile ilişkili fırsatları ve tehditleri farkında olarak mevcut politikalarını değiştirmeli, yapay zekâ kapasitelerini izlemeli ve performanslarını iyileştirici önlemler almalıdır. Yapay zekâ kapasite performanslarının takip edilebilmesi için subjektif değerlendirmelere dayanan endeksler bulunmaktadır. Ancak sıralamaların güvenilirliği ve nesnelliğini sağlayabilmek adına objektif ağırlıklandırma yöntemleri kullanılarak değerlendirmenin yapılması gerekmektedir. Bu motivasyonla çalışmada üst-orta gelir grubunda yer alan ve ulusal yapay zekâ stratejisine sahip ülkelerin yapay zekâ kapasitelerini nesnel ve karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, Global AI Index verileri kullanılarak yapay zekâ kapasitesini belirleyen faktörlerin önem dereceleri D-CRITIC yöntemiyle ortaya konmuş, ülkelerin performansları da SPOTIS yaklaşımıyla sıralanmıştır. Ayrıca farklı ağırlıklandırma senaryoları altında yapılan duyarlılık analizleriyle sıralamaların duyarlılığı test edilmiş, elde edilen sonuçların sağlamlığı incelenmiştir. D-CRITIC ve SPOTIS ile elde edilen sıralamaların diğer yöntemlerle tutarlılığı da karşılaştırmalı analiz ile ölçülmüştür. Sonuçlar, yapay zekâ kapasitesini belirlemede en kritik boyutun işletim ortamı olduğunu göstermiştir. Ülkeler arası performanslarda ise Çin, Türkiye ve Arjantin’in üst-orta gelir grubunda en yüksek yapay zekâ kapasitesine sahip ülkeler olduğu ortaya koyulmuştur. Duyarlılık analizi sonucunda ise özellikle üst sıralarda yer alan ülkelerin yapay zekâ kapasite sıralamalarının genel olarak istikrarlı olduğu görülmüştür. Buna karşılık orta ve alt sıralarda yer alan bazı ülkelerin performanslarının kriter ağırlıklarına duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Karşılaştırmalı analiz sonucunda çalışmanın sonuçlarının tutarlı ve diğer yöntemlerle uyumlu olduğu, sıralamaların yöntem seçimine duyarlı olmadığı gösterilmiştir. Elde edilen bulgular, ülkelerin performanslarının sağlamlığını teyit etmekle birlikte, belirli ülkelerin stratejik olarak daha kırılgan bir yapıya sahip olduklarını da ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdel Aziz NM., Mohamed D., Soliman H. A multi-criteria decision-making framework for evaluating emerging digital technologies in supply chain optimization. Neutrosophic Sets and Systems 2025; 87: 379-433.
  2. Adali EA., Öztaş GZ., Öztaş T., Tuş A. Assessment of European cities from a smartness perspective: An integrated grey MCDM approach. Sustainable cities and society 2022; 84, 104021.
  3. Ali W., Khan AZ. Factors influencing readiness for artificial intelligence: a systematic literature review. Data Science and Management 2025; 8(2): 224-236.
  4. Bączkiewicz A., Kizielewicz B., Shekhovtsov A., Yelmikheiev M., Kozlov V., Sałabun W. Comparative analysis of solar panels with determination of local significance levels of criteria using the MCDM methods resistant to the rank reversal phenomenon. Energies 2021; 14: 5727. https://doi.org/10.3390/en14185727
  5. Bui HA., Tran NT., Nguyen DL. Multi-criteria decision making in the powder-mixed electrical discharge machining process based on the CoCoSo, SPOTIS algorithms and the weighting methods. International Journal of Modern Manufacturing Technologies 2023; 15(1): 69-79. https://doi.org/10.54684/ijmmt.2023.15.1.69
  6. Britannica Ansiklopedisi. Artificial intelligence. Encyclopaedia Britannica 2023. https://www.britannica.com/technology/artificial-intelligence. Erişim Tarihi:12.08.2025.
  7. Campello BSC., Pelegrina GD., Pelissari R., Suyama R., Duarte LT. Mitigating subjectivity and bias in AI development indices: a robust approach to redefining country rankings. Expert Systems with Applications 2024; 255: 124803. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.124803
  8. Challoumis C., Eriotis N. The impact of artificial intelligence on the Greek economy. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity 2025; 11(3): 100578. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2025.100578

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çok Ölçütlü Karar Verme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

16 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

11 Eylül 2025

Kabul Tarihi

5 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Öztaş, G. Z. (2026). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(2), 1047-1077. https://doi.org/10.47495/okufbed.1782495
AMA
1.Öztaş GZ. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;9(2):1047-1077. doi:10.47495/okufbed.1782495
Chicago
Öztaş, Gülin Zeynep. 2026. “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 (2): 1047-77. https://doi.org/10.47495/okufbed.1782495.
EndNote
Öztaş GZ (01 Mart 2026) Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9 2 1047–1077.
IEEE
[1]G. Z. Öztaş, “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 2, ss. 1047–1077, Mar. 2026, doi: 10.47495/okufbed.1782495.
ISNAD
Öztaş, Gülin Zeynep. “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 9/2 (01 Mart 2026): 1047-1077. https://doi.org/10.47495/okufbed.1782495.
JAMA
1.Öztaş GZ. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;9:1047–1077.
MLA
Öztaş, Gülin Zeynep. “Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı”. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, c. 9, sy 2, Mart 2026, ss. 1047-7, doi:10.47495/okufbed.1782495.
Vancouver
1.Gülin Zeynep Öztaş. Ulusal Yapay Zekâ Stratejisine Sahip Ülkelerin Yapay Zekâ Kapasitelerinin Ölçümü: Bütünleşik D-CRITIC&SPOTIS Yaklaşımı. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 01 Mart 2026;9(2):1047-7. doi:10.47495/okufbed.1782495

23487




196541947019414  

1943319434 19435194361960219721 19784  2123822610 23877

* Uluslararası Hakemli Dergi (International Peer Reviewed Journal)

* Yazar/yazarlardan hiçbir şekilde MAKALE BASIM ÜCRETİ vb. şeyler istenmemektedir (Free submission and publication).

* Yılda Ocak, Mart, Haziran, Eylül ve Aralık'ta olmak üzere 5 sayı yayınlanmaktadır (Published 5 times a year)

* Dergide, Türkçe ve İngilizce makaleler basılmaktadır.

*Dergi açık erişimli bir dergidir.

Creative Commons License

Bu web sitesi Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.